Adviseurs? Geert Wilders vertrouwt alleen zichzelf




Bart Jan Spruyt klonk een beetje beteuterd. Het was zomer 2006, en de oud-directeur van de conservatieve Edmund Burke Stichting had net een punt gezet achter zijn samenwerking met Geert Wilders. Na Wilders’ vertrek uit de VVD zag Spruyt een geestverwant in hem, iemand die zijn adviezen kon gebruiken. Maar het werd niets. „De Partij voor de Vrijheid is te veel de club ‘Ik, Geert Wilders’ geworden”, concludeerde Spruyt die zomer in NRC. Spruyt was een van de eersten, maar zeker niet de laatste die het probeerde: Wilders bijsturen. PVV-Europarlementariër Lucas Hartong probeerde hem te overtuigen te breken met „extreme elementen”. Senator Ronald Sørensen deed een poging tot democratisering.Wilders bleek onwrikbaar. De bijstuurders verdwenen uit beeld, en ze blikken er liever niet op terug. Bart Jan Spruyt laat via WhatsApp weten dat hij er „geen actieve herinneringen meer aan” heeft. Ook Lucas Hartong bedankt: hij is tegenwoordig journalist en wil zich „onafhankelijk” opstellen, schrijft hij. Sørensen stuurt als reactie een emoji van een opgestoken middelvinger.Er zijn politici die zichzelf voortdurend heruitvinden. Wilders is anders. Zijn entourage is nauwelijks gewijzigd en ook het PVV-verkiezingsprogramma had uit 2005 kunnen komen. Toen wilde Wilders alle immigratie uit niet-westerse landen al stopzetten. Zijn eerste pleidooi voor een Koranverbod hield hij in 2007.Er zijn wel PVV’ers die hoger in de pikorde staan dan de rest. Zij helpen bij het opstellen van de kandidatenlijst en het partijprogramma. Daarvoor leunde Wilders dit jaar op Kamerleden als Gidi Markuszower, Fleur Agema en Edgar Mulder – die laatste is campagneleider.En er zijn andere namen die steevast in de coulissen opduiken. Zo is er Sebastian Kruis, Wilders’ woordvoerder en PVV-fractievoorzitter in de Haagse gemeenteraad, die telefoontjes van journalisten vaker niet dan wel opneemt. Er is Folkert Thiadens, die als vertrouwenspersoon van de fractie naar verluidt elke onderlinge klacht – ook over Dion Graus – afdoet als een privékwestie. En er is Paul Beliën, de Vlaamse ideoloog die voor Wilders speeches heeft geschreven en met hem meedenkt. Maar hun invloed is beperkt. Zo is Beliën uiterst conservatief als het gaat om het homohuwelijk en is hij lid van de Mont Pelèrin Society, een verbond van neoliberale denkers. Die ideeën zijn niet terug te vinden in het PVV-programma.Aan onvoorwaardelijk vertrouwen doet Wilders niet, ook niet in het aansturen van zijn fractie. Veelzeggend is de manier waarop PVV’ers zijn reactie omschrijven als er ophef ontstaat in zijn partij: eerst raakt hij in paniek, pas daarna benadert hij een fractiegenoot die hij denkt te kunnen vertrouwen. Wie dat is, wisselt met het seizoen.Hoe de verhoudingen liggen, is daardoor zelfs voor PVV’ers niet altijd duidelijk. In 2019 zagen ze hoe Sietse Fritsma – een van de ‘oude negen’, de negen Kamerleden die in 2006 voor de PVV debuteerden – ineens zijn vertrek bekendmaakte. Fritsma had al die tijd de antimigratieagenda van de PVV snoeihard uitgedragen, maar in 2018 wist hij niet te voorkomen dat Forum voor Democratie het thema wegkaapte met een campagne tegen het Marrakesh-migratiepact. Volgens PVV’ers raakten Fritsma en Wilders daarna gebrouilleerd.Een jaar na zijn vertrek keerde Fritsma even plots terug. Hij nam de zetel in van Gabriëlle Popken, die afwezig was wegens ziekte. Ook Popken had lange tijd in Wilders’ nabijheid verkeerd voordat ze vertrok: ze was een anoniem Kamerlid, maar daarvoor was ze Wilders’ persoonlijk assistent. Die baan geldt als stressvol, Wilders als een veeleisende werkgever. Popken verkaste geruisloos naar Brussel, waar haar man Marcel de Graaf de PVV in het Europees Parlement vertegenwoordigt. Popken werkt nu zelf als persoonlijk medewerker in het Parlement. Niet voor haar man – dat staan de Europese regels niet toe – maar voor Joachim Kuhs, een Duitse Europarlementariër en een bekende van De Graaf.Zo rouleren steeds dezelfde namen in de partijtop. Getalenteerde PVV-politici in de gemeenteraden – Hendrik Wakker in Urk, Dennis Ram in Groningen, Vincent Bosch in Tholen – komen niet op de kandidatenlijst, of op een lage plek. De eerste nieuwkomer van buiten het Binnenhof op de lijst in 2021 is Nicole Moinat, raadslid in Purmerend, op plek 23.Politieke mentor van RutteEr was een tijd dat Wilders wél zoekende was. In zijn VVD-tijd had hij geprobeerd de sociale zekerheid terug te dringen. Na de breuk met de VVD wilde hij inzetten op lage belastingen, een kleine overheid. „Die hele Reagan-agenda bevalt me wel!” zei hij in 2005, tijdens een studiereis met Spruyt door de VS, tegen NRC. „Ik kan niet alleen islam doen.”

Lees ook het verslag van die studiereis: Wilders snuift in VS conservatieve thema’s op

Maar de conservatieve denkers die hij ermee aantrok, zagen hoe de PVV al snel een heel ander verhaal vertelde. Wilders wilde de grens sluiten voor Poolse arbeiders en liet de uitkeringen met rust. De PVV presenteerde zich economisch liever als links. Dat trok kiezers, maar stootte veel conservatieve denkers af. Als VVD’er was Wilders zelf de politieke mentor geweest van Mark Rutte, toen die net in Den Haag kwam kijken. Hoe kon het, vroeg Harry Mens hem afgelopen weekend in televisieprogramma Business Class, dat diezelfde Rutte samenwerking met zijn PVV nu uitsloot. „Dat heb ik niet goed gedaan dan”, zei Wilders grinnikend. Hij weet: naar adviseurs hoef je niet te luisteren.
Over deze serie
Toon mij uw adviseurs, en ik zeg u wie u bent. In de aanloop naar de verkiezingen profileert NRC de lijsttrekkers van zes grote partijen aan de hand van hun adviseurs. Wie zijn zij? En hoe beïnvloeden ze hun politiek leider? In de komende afleveringen spreken we de adviseurs van: Geert Wilders, Mark Rutte en Jesse Klaver

Nieuwsbrief
NRC De Haagse Stemming

Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

nrc.next
van 8 maart 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *