Allerlei over Omtzigt – NRC




Ruttes manoeuvres in de kabinetsformatie waren van meet af aan ongelukkig. Het begon ermee dat hij zijn voorkeur uitsprak voor een kabinet met de Forum-afvalligen van JA21 erin. Dat kon, het moest je smaak zijn, of misschien dat hij het slechts strategisch bedoelde, maar gek genoeg voegde hij eraan toe: „Maar goed kennen we die partij verder niet, dus we moeten onderzoeken waar ze nou precies voor staan”.Formeren met een partij die je nauwelijks kent, met drie fractieleden die kort tevoren als gasbellen aan het moeras van Baudet zijn ontstegen – onnavolgbaar. Het was zijn eerste moment van onscherpte deze ronde.Na het incident met de verkiezingsaantekeningen zei Rutte voor de NOS-camera dat er geen debat over zou komen: „Nee, dat kan ook niet, dat gaat niet”, gevolgd door een pauselijk glimlachje alsof een debat over de functie elders-notities door een hogere macht werd tegengehouden. Het was uit zijn handen, het systeem zei „nee”.Wie te lang aan de macht is, gaat vanzelf meer en meer op Ruud Lubbers lijken. En hier werden we grotelijks belubberd, om met Marcel van Dam te spreken.Het debat kwam er toch. Achter het spreekgestoelte hamerde Rutte op de woorden „eer en geweten” tot ze bont en blauw zagen. Twee glanzende morele begrippen veranderden van consistentie naarmate hij ze vaker herhaalde. Ze verloren hun vastheid, werden vloeibaar en modderig.Niet alleen hij, ook de verkenners waren vergeten dat de naam Pieter Omtzigt keer op keer gevallen was in de gesprekken.„Je moet wat met Omtzigt: minister maken.”„Positie Omtzigt: functie elders.”„Allerlei over Pieter Omtzigt.”Dit was geen onderwerp, dit was een obsessie.Met het voorgenomen wegpromoveren van Omtzigt werd in één beweging het Kamerlidmaatschap en het ministerschap gedegradeerd. Het Kamerlidmaatschap omdat je in Rutteland niet wordt geacht de zittende macht tegen te spreken. En het ministerschap als „functie elders” waar je een doortastend Kamerlid committeert aan het regeerakkoord en zo het zwijgen oplegt.Zo ongebruikelijk is het in Nederland dat een volksvertegenwoordiger zijn controlerende taak serieus neemt, dat de naam Pieter Omtzigt ook in de parlementaire pers steevast wordt voorafgegaan door het predicaat „lastig”. Pieter de Lastige. Onzin. Hij doet gewoon goed zijn werk. The last man standing in het duale stelsel.Rutte ontsnapte hem in de Toeslagenaffaire, maar de geest van Omtzigt zal hem achtervolgen zoals die van Banquo Macbeth.Dit was een debat over het geheugen, zei Wopke Hoekstra terecht, want het geheugen van Mark Rutte is een Bermudadriehoek waarin almaar cruciale informatie verdwijnt: over de Teeven-deal, de dividendbelasting, het Poetin-gesprek met Zijlstra, de luchtaanval op Hawija, de lijst is lang. Rutte liegt niet, Rutte vergeet. De waarheid is voor hem geen moreel imperatief, zijn leugenachtige vergeetachtigheid dient hem als instrument voor machtsbehoud. Hij beschouwt zijn zelfopgewekte aanvallen van amnesie niet als leugens maar als strategische ontkenningen. Leugentjes om bestwil hooguit, om het proces te beschermen.In deze krant werd onlangs oud-informateur Herman Wijffels geciteerd, die zich afvroeg welke bestuursstijl Nederland wil: „De klassieke industriële bestuursstijl, command and control van bovenaf. Of een open bestuursstijl, waarbij de regering zich voluit laat controleren door het parlement en dialoog mogelijk is”. Dit was een goed moment om met Ruttes verdovende machtspolitiek af te rekenen, met het onthutsende gebrek aan een toekomstvisie waar die meer dan ooit wordt gevraagd, maar het bleef bij een motie van afkeuring. De coalitiepartijen hielden het wrak drijvend. Rutte wil door. De langstzittende premier worden. Alleen nog voor zichzelf. Als de Winston Churchill van de Lage Landen, aldus Jort Kelder. Moedeloos voorwaarts. Hij vertrouwt niet alleen op zijn eigen geheugenverlies, maar rekent ook op het onze.
Tommy Wieringa schrijft elke week op deze plek een column.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 3 april 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 3 april 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *