Azië moet afkicken van de VS als redder in nood




Een groot aantal mensen demonstreerde vorige maand rondom de Amerikaanse ambassade in Yangon. Ze riepen de Verenigde Staten op om te helpen een eind te maken aan de staatsgreep van de junta en Aung San Suu Kyi weer vrij te laten. Haar partij, de Nationale Bond voor de Vrijheid, won verleden jaar de verkiezingen. Vandaar de coup van generaals die bang waren hun privileges te verliezen. Is de Amerikaanse ambassade wel de beste plek om te demonstreren? Kan president Biden veel meer doen dan de staatsgreep openlijk af te keuren? Dat zoveel mensen in Myanmar nog durven hopen op Amerikaanse inmenging toont aan dat het imago van de VS als voorvechter van de vrijheid in de wereld nog leeft, ondanks vier jaar ‘America First’. Ian Buruma is schrijver en publicist.
Betogers in Hongkong zagen Donald Trump zelfs als een medestander in hun strijd om hun vrijheden te behouden. Trump ging af en toe hard tegen China tekeer. Dat was genoeg reden om bij demonstraties in Hongkong te wapperen met de Amerikaanse vlag. Men hoopte dat de VS hen te hulp zouden komen tegen het regime in Beijing.De zelfgekozen Amerikaanse missie om vrijheid in de wereld te verspreiden heeft aan lange geschiedenis die veel nodeloze oorlogen heeft veroorzaakt. Maar het democratische ideaal van de VS heeft ook veel mensen geïnspireerd. John F. Kennedy bracht de Amerikaanse missie zo onder woorden. Als land „zijn wij bezig aan een wereldwijde strijd, waarin wij de zware last dragen om idealen die wij met de gehele mensheid delen te bewaren en te bevorderen”.In Hongarije deden de VS nietsDit klinkt heel kloek. Maar dergelijke taal is vaak hol, zoals de Hongaren ondervonden toen zij in 1956 in opstand kwamen tegen de Sovjet-Unie. De VS deden niets toen de opstand die eerder door Washington was aangemoedigd na zeventien dagen werd neergesabeld.

Lees ook: Denk niet te makkelijk over Myanmar

Toch is het soms gelukt om de vrijheid te winnen met behulp van de Amerikanen – en niet alleen tegen Hitler in West-Europa. Net als nu in Myanmar, en verleden jaar in Hongkong en Thailand, kwamen mensen in de Filippijnen en Zuid-Korea massaal eind jaren tachtig in opstand tegen hun autoritaire regimes. Demonstraties in China werden in 1989 bloedig onderdrukt. Maar het bewind van Ferdinand Marcos en het militaire regime in Zuid-Korea kwamen wel aan hun eind. De steun van de VS speelde hierbij een belangrijke rol. Ook op Taiwan won de democratie het van een autoritair systeem, iets dat zonder de VS misschien niet zonder bloedvergieten was gelukt.Maar wat lukte op de Filippijnen, in Zuid-Korea en Taiwan, zal waarschijnlijk niet slagen in Myanmar of Thailand, laat staan in Hongkong. De zogenaamde „democratische revoluties” vonden plaats in landen die door linkse denkers tijdens de Koude Oorlog werden afgedaan als Amerikaanse ‘client states’, oftewel vazalstaten. Hun dictators waren „onze dictators”, die door de VS werden gekoesterd als bondgenoten tegen het oprukkende rode gevaar. Zolang de VS het communisme zagen als een bedreiging konden thuis dictators hun gang gaan Zolang de VS het communisme zagen als een wereldwijde bedreiging, konden de dictators, volgepropt met Amerikaans geld en wapens, thuis hun gang gaan. Maar zodra China zaken ging doen met het Westen, en de macht van de Sovjet-Unie begon te tanen, werden onze dictators kwetsbaar. De Amerikanen hadden ze niet meer zo nodig en hun bloedige praktijken gaven de VS een slechte naam. Marcos beloofde in een Amerikaanse talkshow dat hij verkiezingen zou uitschrijven. En zijn poging om de verkiezing te stelen werd door een Amerikaanse senator in de kiem gesmoord. Zo kwamen Marcos en zijn vrouw Imelda na een haastige vlucht uit hun paleis terecht in Hawaii.

Lees ook: Iconische beelden: protest op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989

In diezelfde tijd werd er in de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul heftig gedemonstreerd, niet alleen tegen het militaire regime, maar ook tegen de VS die dat regime hadden gesteund. Tenslotte kozen de Amerikanen voor democratie. De Koreaanse generaals, die afhankelijk waren van Amerikaanse militaire steun, moesten luisteren toen Washington hen duidelijk maakte dat er een eind moest komen aan de dictatuur.

Praat mee met NRC

Onderaan dit artikel

kunnen abonnees reageren.

Hier leest u meer over reageren op NRC.nl
.
De wereld ziet er anders uitEr is geen reden voor de machthebbers in Bangkok of Yangon om het voorbeeld van de Zuid-Koreanen te volgen. Het maakt niet uit dat Joe Biden de coup in Myanmar afwijst, of dreigt met economische sancties; zolang China de generaals steunt is er voor hen niet veel aan de hand. Amerikaanse macht heeft lang gesteund op de afhankelijkheid van Europese en Aziatische landen voor hun veiligheid. In de Koude Oorlog was de VS de onbetwiste leider van de ‘vrije wereld’. Nu een nieuwe koude oorlog nadert, ditmaal met China, ziet de wereld er anders uit. Europeanen lopen minder warm voor een confrontatie met China dan de Amerikanen. Het vertrouwen in de VS is sterk geslonken na vier jaar twitterpolitiek van een narcistische bullebak, en China is een veel sterkere en rijkere rivaal dan de Sovjet-Unie ooit was. Landen in Oost- en Zuidoost-Azië hebben de VS nog steeds nodig voor hun externe veiligheid. De VS zijn voorlopig het enige tegenwicht in een regio waar China wil overheersen. Maar Amerikaanse bondgenoten zijn geen vazalstaten meer. Zelfs de Zuid-Koreanen zijn voorzichtig om China niet voor het hoofd te stoten; Amerika is ver weg, China ligt naast de deur. En China is nu een grote mogendheid. Amerikaanse dominantie kan niet eeuwig duren. Het is ook tijd dat Europeanen en Aziaten hun totale afhankelijkheid van de VS ontwennen. Maar toch. Het zou kunnen dat er ooit een moment komt dat een land ergens op de wereld met enige weemoed terugdenkt aan een tijd waarin de Amerikanen sterk genoeg waren om ongewenste dictators de deur te wijzen.

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *