Bij Milo Rau moet Jezus de migranten redden




Drama/ documentaire

The New Gospel van Milo Rau. Dagelijks t/m 4 april, 20.00 uur op ntgent.be. Ook op picl.nl, t/m 25 juli.

●●●●●
Was Jezus een sociaal activist en revolutionair? In de film The New Gospel rakelt de Zwitserse regisseur Milo Rau die kwestie op door parallel de laatste dagen van Jezus te verfilmen en te laten zien hoe migranten, die in Italië werken als seizoensarbeiders, strijden voor hun rechten en waardigheid.
Scharnierpunt is Yvan Sagnet, een Kameroenese-Italiaanse auteur die, hoewel geen acteur, de rol van Jezus speelt. Sagnet introduceert zichzelf als een activist die strijdt tegen de onderdrukking door de maffia en de landbouwbedrijven. Tijdens zijn studie werkte hij als seizoensarbeider en ondervond hij hoe „onmenselijk” het systeem is, toen een andere arbeider noodzakelijke medische hulp werd geweigerd.

Jezus zag de ellende van de mensen, zegt een voice-over, onder beelden van een erbarmelijk tentenkamp van migranten bij de Italiaanse stad Matera. Daar werft Sagnet medestanders voor een demonstratie tegen de uitbuiting.
Matera is ook de stad waar eerder Pier Paolo Pasolini en Mel Gibson hun Jezus-films opnamen. De stad heeft dezelfde contouren als Jeruzalem, vertelt Rau aan zijn hoofdrolspeler.

Lees ook: Milo Rau maakt pijnlijke reconstructie van gruwelmoord

Pasolini
In The New Gospel hanteert Rau hetzelfde procedé als in veel van zijn spraakmakende theaterwerk bij NT Gent. Verschillende verhaallijnen en werkelijkheden lopen door elkaar. Diverse migranten die hij volgt, vervullen rollen in de verfilming. Ook het laten zien van de casting van niet-professionele acteurs is een terugkerend element in zijn werk. Daarnaast zijn er snippers van de gelauwerde film van Pasolini (Het evangelie volgens Mattëus, 1964). De inmiddels bejaarde hoofdrolspeler van toen, Enrique Irazoqui (vorig jaar overleden), duikt eveneens op en geeft zijn opvolger instructies. Ook Pasolini werkte met amateurs. The New Gospel is in veel opzichten ook een ode aan Pasolini.
The New Gospel
Bij Rau zien we Jezus op kenmerkende momenten: lopend over water, bij het laatste Avondmaal, de Judaskus krijgend en het kruis torsend. Sagnet is, hoewel duidelijk geen professional, een charismatische figuur. Maar de suggestie om Jezus als revolutionair te portretteren komt amper tot zijn recht. Ook met een zwarte Jezus en zwarte apostelen blijven de bijbelscènes uitgekauwde beelden opleveren.
Zweep
Spannender is het schemergebied tussen schijn en werkelijkheid. Vooral bij de casting van een jonge, witte Italiaan, die aanvankelijk bedeesd oogt. Als hij wordt gevraagd een martelscène te improviseren, doet hij zijn overhemd uit en zijn bril af en drukt zich op om een bezweet bovenlichaam te krijgen. Daarna gaat hij langdurig als een beest los met een zweep op een denkbeeldige zwarte man, in de vorm van een (zwarte) stoel. De racistische beledigingen en karikaturen rollen huiveringwekkend moeiteloos uit zijn mond. Is dit nog spel, vraag je je af. Als hij later te zien is in de rol van Romeinse soldaat die Jezus slaat, oogt hij een stuk ingetogener.
Het racisme-motief keert terug in de scène waarin de Romeinse gouverneur Pontius Pilatus de bevolking vraagt of moordenaar Barabbas óf Jezus moet worden vrijgelaten. Als antwoord scandeert het publiek: „Dood aan de smerige zwarte!” Daar kiest Rau wel voor een betekenisvolle variant op het bekende verhaal.
Het is aan de kijker om de relatie te leggen met de andere kern van de film: hoe het de migranten vergaat. Ze organiseren een demonstratie, er zijn toespraken in de stad, hun kamp wordt ontruimd door de politie en er is ook nog een zijlijntje over vrouwen in de prostitutie. Een man vertelt dat hij niet meer wil denken aan de vrouwen en kinderen die verdronken bij de overtocht naar Italië.

Lees ook: Bij Milo Rau fungeert het verwoeste Mosul als decor voor ‘Oresteia’

Eerlijke tomaten
Het onrecht en de onmacht zijn evident, maar Rau weet van de pijnlijke feiten geen dwingend verhaal te kneden. Hij observeert alleen en biedt geen toelichting. Typerend is dat de voortrekkersrol van Sagnet steeds meer op de achtergrond raakt. Hij wordt niet de nieuwe profeet. Pas in de aftiteling is te zien dat enkele van de migranten de productie van „eerlijke tomaten” hebben weten af te dwingen.
Je raakt het spoor bijster in alle verhaallijnen, referenties, analogieën en losse eindjes. Heerlijk om de burgemeester van Matera een rol te zien kiezen in de film en zich te zien omkleden, met een beeldje met de tekst ‘Matera, Culturele Hoofdstad van Europa 2019’ op zijn bureau. Maar waarom hem niet gevraagd naar zijn verantwoordelijkheid voor de migranten? The New Gospel loopt over van ideeën en indringende beelden, maar die rijkdom is ook de makke, bij gebrek aan context en coherentie.

Nieuwsbrief
NRC Film

De beste filmstukken, interviews en recensies van de nieuwste films

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *