Brokkelige films in een bosje

Brokkelige films in een bosje

[ad_1]


Als je ze ziet, zie je ze meteen overal: die rechthoekige plantenbakken van esthetisch verroest staal. Barstensvol potgrond en tuinaarde en planten die in de mode zijn. Zoals de rozemarijnstruiken in de bakken langs de Amstel ter hoogte van café-restaurant De Ysbreeker. Misschien hebben die de natte winter wel overleefd.Het staal is cortenstaal, de kenner herkent het direct. De chef AW ís kenner want hij schreef in 1984 een aardig stukje over cortenstaal waarin hij het einde van de staalsoort aankondigde. Het spul was in de praktijk zwaar tegengevallen. Het had geen verweer tegen graffiti en duivenpoep en veel Nederlanders vonden al dat roest armoedig.Plantenbak van cortenstaal.
Foto Karel Knip
Inmiddels zijn ze weer terug en ondergaat Nederland een accumulatie van cortenstalen sculpturen die zijn weerga niet kent. Ook als grafzerk is het goedje in trek, het donkere roest waarover vaak violette druipers trekken straalt een onweerstaanbare somberheid uit.In de aanduiding corten, COR-TEN, zijn de woorden ‘corrosion’ en ‘tensile strength’ terug te vinden. De bijzonder alliage werd rond 1933 populair vanwege zijn hoge treksterkte en het vermogen wel te kunnen roesten maar nooit dóór te roesten. Het sloot zich af van de lucht en had geen verf nodig. Ideaal voor goederenwagons en laadbakken. De bloembakken doen natuurlijk geen beroep op de treksterkte, het gaat daar alleen om het onderhoudsvrije aspect.Het lijkt niet de gewoonte de cortenstalen bloembakken van een drainage-gat te voorzien. Als het veel geregend heeft staan ze vol water en dat is nu net iets waar ze niet tegen kunnen. In de diepte ontstaat gebrek aan zuurstof en kan de roestlaag langzaam gaan oplossen, al of niet met hulp van bacteriën. Het vrijkomende ijzer diffundeert in gereduceerde (tweewaardige) vorm naar de oppervlakte waar wél zuurstof is en bacteriën het omzetten in de driewaardige vorm. Op allerlei volgelopen bloembakken verschenen deze winter de typische regenboogkleurige, iriserende films die kenmerkend zijn voor ijzerbacteriën. Dat het geen olie was op die roestbakken bleek als je er met een stokje in roerde. Dan rimpelde en verbrokkelde de bacterielaag.Op veel plaatsen in de natuur is iets dergelijks te zien. De Amsterdammer vindt zo’n plekje in de westelijke uitbreiding van het oude Westerpark. Het nieuwe parkdeel bevindt zich op chemisch vervuilde grond die ooit zou worden gesaneerd maar uiteindelijk gewoon met een schone leeflaag werd afgedekt. Onder het bekende manifestatieterrein ligt een mat versterkt gras. Bij de sportvelden ontspringt een waterstroom die zich via een reeks watervallen een weg naar het westen baant. De korte rivier is bedijkt en hier en daar met bomen beplant en waar één zo’n boom is omgewaaid welt kwelwater omhoog. Het sijpelt naar een laaggelegen stukje ongerepte natuur dat speciaal voor de biodiversiteit is aangelegd. Dat is de situatie. Rijkswaterstaat krijgt het klamme zweet van een lekkende dijk, maar in het Westerpark lachen ze erom.Bruine prut met ontelbare stipjesNu goed. In een sfeer die aan Grimm doet denken welt in een donker bosje water uit een windworpgat. Daar vind je een drassige plek vol modder. Op het water tussen de modder zie je, als het niet te veel regende, óók van die brokkelige, iriserende films. Een meter verderop ligt een glibberig, vlokkig neerslag dat je roestkleurig zou noemen, als je niet wist dat okerkleurig de gangbare term is. Dat neerslag is er altijd, regen of geen regen. De amateuronderzoeker heeft deze week met zijn doosje pH-papier vastgesteld dat het kwelwater nagenoeg neutraal is. De pH (zuurgraad) lag rond de 6 à 7. Meer wist hij niet te bedenken. In een monster modder dat hij onder de microscoop bekeek zag hij bruine prut met ontelbare stipjes in brownse beweging.Het okerkleurige neerslag.
Foto Karel Knip
Maar dat hier ijzerbacteriën aan het werk zijn staat vast, zegt Huub op den Camp. Er zijn nauwelijks of geen andere bacteriën die zulke kleurige films vormen. De aanwezigheid van het okerkleurige neerslag geeft de doorslag. Op den Camp is hoogleraar microbiologie aan de Radboud Universiteit en zijn groep deed veel onderzoek aan ijzerbacteriën. Hij vindt het aannemelijk dat het ijzerhoudende kwelwater in het Westerpark anaeroob, dus zuurstofarm is. Met de neutrale pH is dat een belangrijke voorwaarde voor de groei van ijzerbacteriën.In de iriserende film vind je voornamelijk bacteriën met daartussen wat neergeslagen zouten. De geslachten Leptothrix en Gallionella overheersen, maar het zou best kunnen dat dna-onderzoek meer soorten aantoont. Het okerkleurige neerslag bestaat uit een veelheid van ijzerzouten en ijzeroxiden waarin het hydroxide van driewaardig ijzer (ferrihydroxide) waarschijnlijk domineert. Ertussen liggen ook bacteriën. De energie leverende oxidatie van tweewaardig naar driewaardig ijzer, waarbij tegelijk zuurstof gereduceerd wordt, vindt interessant genoeg plaats aan de buitenzijde van de bacteriecel. Binnen de cel zou het slecht oplosbare driewaardige ijzer voor problemen zorgen.Die hele biochemie die de ijzerbacteriën in staat stelt organisch materiaal maar ook kooldioxide uit de lucht te gebruiken voor de groei vind je dus ook in de roestbakken langs de Amstel als die zijn volgelopen. Dat geeft wel een leuk gevoel.

Nieuwsbrief
NRC Wetenschap

Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin

[ad_2]

admin

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *