Coosje Wijzenbeek: „Zeg eens zelf: hoe klonk dat?”




De getallen zijn duizelingwekkend. Zestig jaar lang gaf ze les. Ongeveer een kwart van de Nederlandse violisten was ooit haar leerling. In haar woonplaats Hilversum is donderdag de vioolpedagoog Coosje Wijzenbeek onverwachts overleden. Ze werd 72 jaar.
Wijzenbeek stamt uit een muziekfamilie. Haar moeder gaf óók vioolles. Broer Maurits (1952-2019) was altviolist, nichtjes Nadia, Sarah, Mirjam en Judith speelden ook allemaal een strijkinstrument. Coosje begon zelf als violiste. Ze studeerde bij Frits Knol (Utrecht) en Davina van Wely (Amsterdam), speelde vedel in oude muziekensemble Studio Laren en zat een jaar in het Radio Filharmonisch Orkest. Maar al die verkenningen van eigen kunnen, maakten vooral duidelijk dat haar eigen grote talent lag in het lesgeven, waarmee ze al als 12-jarige uit pure liefhebberij was begonnen.

Lees ook deze reportage over de muziekfamilie Wijzenbeek

Individuele aanpak
Toen de keuze eenmaal was gemaakt, volgde ze haar weg met kenmerkende onverzettelijkheid. Wijzenbeek was naar eigen zeggen iemand van „alles of niets”, lesgeven werd haar alles. Ze doceerde een tijdlang methodiek aan het conservatorium van Amsterdam maar legde zich uiteindelijk toe op het ontwikkelen van jong toptalent. Wie ging voor lessen „bij Coosje” maakte in feite al op de kleuterleeftijd (of nog vroeger) de keuze voor een leven als professioneel violist. Wijzenbeek stelde professionele eisen aan haar leerlingen. Je studeerde goed en veel, óf je koos een andere leraar. Leerlingen werkten met Wijzenbeek aan hun ontwikkeling als solo-instrumentalist, daarnaast speelden ze allen in strijkkwartetten of andere kleine ensemble-verbanden en leerden ze orkestspel in Wijzenbeeks eigen strijkorkest The Fancy Fiddlers.
De methode Wijzenbeek was extreem succesvol – met een imposante, lange line up aan oud-studenten als klinkend bewijs. Janine Jansen studeerde bij haar, de zussen Rosanne en Julia Philippens, Noa Wildschut, Carla Leurs, Hebe Mensinga, Amarins Wierdsma, Rosa Arnold (Ragazze Quartet/Via Berlin) en Francien Schatborn – onder heel veel anderen.
Bekijk hier de documentaire ‘Noa 11’ waarin violiste Noa Wildschut les heeft van Coosje Wijzenbeek:

De kracht van Wijzenbeek was dat je haar leerlingen niet aan één speelstijl kunt herkennen, omdat ze hen geen in ijzer gegoten visie oplegde, maar uitging van het individu, en van de overtuiging dat goed spelen samenhangt met flexibiliteit.

Lees ook M. Februari over het geheim van Coosje Wijzenbeek

Inhoudelijk was haar aanpak per leerling anders. Wie is dit kind? Hoe krijg ik eruit wat erin zit? Soms school er meer in een leerling dan ze aanvankelijk voorzag, soms was het minder minder, zei ze zelf. Maar een constante was de strenge maar liefdevolle toewijding die ze zelf tijdens het ontwikkelingsproces opbracht, en die ze net zo hard van haar leerlingen terugeiste: de viool als middelpunt van het universum. In de fraaie radio-documentaire De klas van Coosje (2011) reageert ze nuchter op de vraag of ze niet erg streng was, soms. Streng, wat heet streng? „Als je viool als hobby doet, dan niet bij mij.”
Gedrevenheid
Haar gedrevenheid kwam niet voort uit de verwachting dat al haar leerlingen uiteindelijk ook echt beroepsviolist zouden worden. Maar ze wist: wie dat wél wil, kan maar beter jong aan discipline en een strenge, zelfkritische studeerhouding gewend zijn. Niet doorspelen, maar luisteren naar jezelf en analyseren wat er beter kan. Studéren. „Zeg eens zelf: hoe klonk dat?”
Wijzenbeek gaf wereldwijd masterclasses en zat in diverse jury’s. In 2013 werd ze Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. De afgelopen maanden kampte ze met gezondheidsproblemen, maar ze gaf nog wel les tot en met vorige week. Voor deze week had ze haar lessen afgezegd, omdat ze zich niet zo lekker voelde.

Reacties van oud-leerlingen
Francien Schatborn, altvioliste, leerling van 1978 tot 1987
„Coosje was zeer veeleisend. Ik denk dat alle leerlingen daarom dol op haar waren én een beetje bang. Je wist: hier moet ik zijn als ik echt goed wil leren spelen. Nog dagelijks ben ik blij met de technische basis die zij legde. Toen ik 12 was, verhuisden we naar Maastricht. Maar ik dacht niet aan een andere leraar en ben nog jarenlang overtuigd op en neer blijven reizen. Ook de optredens met leerlingenensemble The Fancy Fiddlers en de concertreizen naar China en Pakistan waren onvergetelijk.
„Het was ook Coosje die me inspireerde zelf les te gaan geven, ik heb nog lessen methodiek bij haar gevolgd. Maar zoals zij met kinderen omging, met name de hele jonge kinderen, was uniek. Zij smeedde een band met ze, nam ze zeer serieus, had een echt klik. Dat was ook wat ze het leukste vond. ‘Moet je geen boek schrijven over lesgeven?’, vroeg ik haar laatst. Maar dat wilde ze absoluut niet, het ging haar juist om het directe, individuele contact met elke leerling.”
Nadia Wijzenbeek, violiste, leerling van 1981 tot 1995
„Coosje was mijn peettante. Een krachtige persoonlijkheid en een zeer bevlogen en ook veeleisende vioolpedagoge met een uitzonderlijk talent om leerlingen al op zeer jonge leeftijd hun eigen stem te laten vinden. Ik kwam bij haar op les toen ik anderhalf was, er zijn zoveel herinneringen. In één zin: ze heeft mij geleerd om een verhaal te vertellen op de viool. Ze genoot intens van haar werk en je kon ook onbedaarlijk hard met haar lachen.”
Rosanne Philippens, violiste, leerling van 1998 tot 2004
„Nu pas realiseer ik me dat ik in zekere zin altijd voor Coosje ben blijven spelen. Het besef dat dat stopt, dat ze er niet meer is, maakt me intens verdrietig. Met haar is er voor veel violisten denk ik iets wezenlijks weggevallen, in velen van ons leeft ze ook voort. Coosje had de kracht je een ongelooflijk ondersteunend gevoel te geven, gekoppeld aan een kritische blik. Ze was een muzikale moeder, die je behalve vioolspelen een basishouding als musicus leerde. Het woord carrière is nooit gevallen. Wel: wat professionaliteit betekent, wat loyaliteit. Dat een afspraak staat als hij staat. Ze gaf ons een formule mee voor muzikaal geluk op langere termijn en uiteindelijk bleken dat lessen die ook doordrongen tot je persoonlijk leven.”

Nieuwsbrief
NRC Cultuurgids

Wat moet je deze week zien, horen of luisteren? Onze redacteuren recenseren en tippen

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *