Coronapatiënt Brahim Ghali is twistappel tussen Marokko en Spanje




De patiënt op kamer Poli-01 van het ziekenhuiscomplex in het Spaanse Logroño komt op 18 april met een ambulance uit Zaragoza binnen onder de naam ‘Mohamed Benbatouche’. Nationaliteit: onbekend. Volgens de medische gegevens van het Algerijnse hospitaal waarvandaan de ernstig verzwakte patiënt naar Zaragoza is gevlogen heet hij Abdella Mohamed – zijn coronatest is positief. Een paar dagen later ontdekt de Marokkaanse geheime dienst zijn werkelijke identiteit: Brahim Ghali. De president van de omstreden Saharaanse Arabische Democratische Republiek, waarmee Marokko in staat van oorlog verkeert, blijkt op een Spaans ziekbed te liggen. Hiermee is de zoveelste diplomatieke rel geboren tussen Rabat, dat de Westelijke Sahara tot zijn grondgebied rekent, en voormalig kolonisator Spanje. Het leidt ertoe dat de Marokkaanse autoriteiten op 17 mei de grens bij de Spaanse exclave Ceuta openen, waarna in een chaotische run achtduizend migranten illegaal dit stukje Europa in Noord-Afrika binnen komen. Inmiddels zijn de meesten weer teruggebracht naar Marokko en zit Ceuta weer ‘op slot’. Maar het dispuut om de Westelijke Sahara blijft. GrondleggerBrahim Ghali (72) belichaamt dat conflict. Een Marokkaans ‘staatsmedium’ als 360 schildert hem af als oorlogsmisdadiger. Voor het Saharaanse Ecsaharaui is Ghali „een levende legende” en „een iconisch symbool in de strijd van het Saharaanse volk.” De grondlegger, in 1973, van de onafhankelijkheidsbeweging Frente Polisario is niet alleen een vijand van Marokko; ook zijn relatie met Spanje is gespannen. De Spaanse rechtbank wil hem op 1 juni horen naar aanleiding van verschillende van Spanjaarden afkomstige aanklachten van marteling, verkrachting, bedreiging en ontvoeringen tijdens zijn bewind als minister van Defensie (1976-1989) van de Westelijke Sahara. Volgens ingewijden is de kans echter groot dat Ghali als vrij man terug zal keren naar het Algerijnse grensstadje Rabbouni waar het hoofdkwartier van Polisario is gevestigd – tot frustratie van Marokko. Het leven van de besnorde guerrillero staat in het teken van de onafhankelijkheidsstrijd. Als Polisario wordt opgericht, heeft kolonisator Spanje, dat het fosfaatrijke, strategisch gelegen gebied in 1883 bezette, in de nadagen van Francisco Franco genoeg met zichzelf te stellen, terwijl de jonge buurnaties Marokko en Mauritanië claims leggen op het gebied. In 1975 komt het Internationaal Gerechtshof (ICJ) dat disputen tussen landen oplost, met een salomonsoordeel: er bestaan weliswaar oude banden tussen Marokko en de Westelijke Sahara, maar dekolonisatie en zelfbeschikkingsrecht moeten voorop staan.Overwinning Ghali en de zijnen vieren dit als een overwinning voor de Saharanen. Maar de Marokkaanse koning Hassan II ziet het als een kans een groot deel van de Westelijke Sahara op te eisen. In november 1975 organiseert hij de Groene Mars waarbij 350.000 Marokkanen naar de Westelijke Sahara lopen. Spanje, waar dictator Franco op sterven ligt, bezwijkt onder de druk. Zes dagen voor de dood van el generalissimo wordt in het Akkoord van Madrid twee derde van de Westelijke Sahara onder Marokkaans gezag gebracht, de rest komt onder bestuur van Mauritanië.Polisario zet de strijd om zelfstandigheid voort, met steun van Algerije. In 1976 wordt de Saharaanse Arabische Democratische Republiek opgericht, waarvan Ghali onder de nieuwe leider Mohamed Abdelaziz Ezzedine minister van Defensie wordt. Polisario eigent zich het gebied van Mauritanië toe en voert vijftien jaar lang een gewelddadige guerilla-oorlog met Marokko, Mauritanië en Spanje. In 1991 wordt onder leiding van de VN een wapenstilstand bereikt. Een VN-missie moet in het gebied een referendum over zelfbeschikking gaan organiseren. Vanaf dan verandert de strijd van Polisario van een gewapende in een diplomatieke – het referendum moet nog altijd plaatsvinden, de voorwaarden ervoor en de vraag wie stemgerechtigd is zijn onderwerp van voortdurend geharrewar. Op uitnodiging van Ghali bezoekt Ignacio Cembrero, Marokko-correspondent van de Spaanse krant El País in 2003 het hoofdkwartier van Polisario in Rabbouni. „Ghali gaf me persoonlijk toestemming om daar een gevangenis vol krijgsgevangen te bezoeken. ‘Er is niets te verbergen’, zei hij”, herinnert Cembrero zich. „Maar de omstandigheden waren mensonterend. Ik zag de angst in de ogen van de Marokkaanse militairen. Er was zelfs geen water Ik zal nooit vergeten hoe een grote groep mannen werd gelucht in de woestijn..” Cembrero herinnert zich Ghali als „een keiharde en onwrikbare militair”, maar „met charme”. GevangenenCembrero’s verhaal over de Marokkaanse gevangenen gaat de wereld over. „Ghali heeft me dat nooit kwalijk genomen”, zegt Cembrero terug kijkend. „Het is geen man die snel spijt heeft van zijn beslissingen.” Twee jaar later laat Polisario onder druk van de publieke opinie de gevangenen vrij.Na de dood van de gematigde Abdelaziz wordt Ghali in juli 2016 wederom leider van Polisario. Marokko ziet de terugkeer van de hardliner met lede ogen aan. Als in november 2020 het Marokkaanse leger een offensief opentom een wegblokkade met Mauritanië op te heffen, verklaart Ghali Marokko wederom de oorlog. De Spaanse vice-premier Pablo Iglesias gooit olie op het vuur door op Twitter voor uitvoering van de referendumbelofte te pleiten.Het zorgt voor een verstoorde relatie tussen Marokko en Spanje die verder verslechtert als Donald Trump een maand later, vlak voor het einde van zijn ambtstermijn als president van de VS, de Westelijke Sahara als Marokkaans gebied erkent. Koning Mohammed VI voelt zich gesterkt om de door zijn vader begonnen annexatie verder door te zetten. Ghali blijft de grootste tegenstander van de koning, maar de steun van Saharanen voor zijn strijd is in de loop der tijd afgekalfd. Velen wonen al decennia in kampen aan de Algerijnse grens, zonder perspectief. Duizenden zijn Marokkaans geworden. Marokko laat maar al te graag Saharanen vanuit havenstad Dahkla naar de Canarische Eilanden vertrekken, Spanje wordt zenuwachtig van die toestroom aan migranten. Diplomatiek paspoort Ghali geeft niet op. Maar in april krijgt hij zulke ernstige coronaverschijnselen dat Algerije hem met een diplomatiek paspoort naar Zaragoza vliegt. De Spaanse regering noemt het opnemen van Ghali „discrete humanitaire hulp”. Marokko ziet dat anders. Als Ghali in mei de intensive care verlaat om in een zwaar bewaakte ziekenhuiskamer te recupereren, gaan de Marokkaanse grenswachten bij Ceuta in slaapstand. Een nauw betrokken bron bij de Marokkaanse regering vertelt telefonisch dat er al maanden geen contact meer is tussen Rabat en Madrid. Ghali? Die is welkom in Marokko, zegt hij. „Maar dan moet hij wel, net als duizenden Saharanen, afscheid nemen van zijn separatisme.” Dat zal Ghali, de man die al 48 jaar weet te voorkomen dat Marokko zich de Westelijke Sahara verder toeëigent, nooit doen. Ook Saharaans verzet zal blijven. Maar de vraag is hoever Marokko zal gaan als de oude vlaggendrager van de onafhankelijkheid er niet meer is.

Lees ook deze reportage van correspondent Koen Greven over migratie vanuit de Westelijke Sahara naar de Canarische eilanden

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *