De andere Mark Rutte toonde zich

De andere Mark Rutte toonde zich

[ad_1]


Tijdens een van de schorsingen van het urenlange debat met de afgetreden verkenners waren VVD-leider Mark Rutte en D66-leider Sigrid Kaag in de zaal gebleven. Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA) was naar buiten gelopen om de huidige verkenners, demissionair ministers Tamara van Ark (Medische Zorg, VVD) en Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) te vragen om meer informatie. De meeste fractievoorzitters maakten van het moment gebruik om de plenaire vergaderzaal te verlaten voor een korte plaspauze of een praatje met de pers. Kaag en Rutte bleven nog even met elkaar kletsen. Al snel stond een aantal fotografen op een rij op de publieke tribune om het onderonsje vast te leggen. D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma zag het gebeuren, liep naar Kaag toe en begeleidde haar uit de Kamer en uit het zicht van de camera’s. Niemand wilde deze donderdag geassocieerd worden met Rutte. Eén voor één hadden partijen zich van hem afgekeerd, ook de partners uit zijn demissionaire kabinet. „Realiseert u zich”, vroeg PVV-leider Geert Wilders even over half vijf in de middag, „Dat u nu bijna helemaal alleen staat? Dat u al uw vrienden bent kwijtgeraakt?”Rutte tegen de rest Dat het Rutte tegen de rest zou zijn, was ’s ochtends al duidelijk toen de documenten werden vrijgegeven van de gesprekken tussen de zeventien nieuwgekozen fractievoorzitters met de twee inmiddels opgestapte verkenners. Dagenlang had zowel Rutte als Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66) volgehouden in het eerste gesprek na de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart níet te hebben gesproken over CDA’er Pieter Omtzigt. De zo ongelukkig gefotografeerde notitie ‘Positie Omtzigt, functie elders’ onder de arm van Ollongren was gebaseerd op „verschillende invalshoeken”, zo luidde vorige week de eerste verdediging. Maar de documentatie die donderdagochtend vrijkwam, bewees iets anders. De zin die de verkenners hadden opgetekend tijdens het gesprek met VVD-leider Rutte luidde: „Je moet wat met Omtzigt: minister maken.”Handschriften ontcijferenAl vrij snel werd het debat, dat om elf uur zou beginnen, uitgesteld, tot half twee – fracties hadden meer tijd nodig om alle aantekeningen met niet al te leesbare handschriften te ontcijferen. Met ieder uur dat verstreek nam de crisissfeer op het Binnenhof toe.
Realiseert u zich dat u nu helemaal alleen staat? Dat u al uw vrienden bent kwijtgeraakt?
Geert Wilders fractievoorzitter PVV tegen Mark Rutte
Kiezers die Rutte in de afgelopen tien jaar leerden kennen als een altijd goedgehumeurde premier die lastige kwesties weet weg te lachen, kregen na tweeënhalf uur debat ook de andere Mark Rutte te zien. De Rutte die geïrriteerd kan raken en dat wél kan laten blijken. Tegen Gert-Jan Segers, de leider van de ChristenUnie en de afgelopen jaren een van zijn regeringspartners, sprak Rutte ineens met stemverheffing en brede armgebaren. „Nee!”, zei hij op Segers’ verwijt dat de premier CDA’er Pieter Omtzigt als lastige Kamerlid weg had willen promoveren. „Dat is gewoon niet wáár. Dat doet de VVD niet. Dat was nooit onze intentie. Nooit, nooit, nooit!”

Lees ook: ‘Meest realistische optie is oppositie’, ‘heel veel klimaat’: dit zeiden de lijsttrekkers tegen de verkenners

Het was om meerdere redenen een opvallend en beladen debat. Al was het maar omdat de bijna voltallige top van het demissionaire kabinet Rutte III eraan deelnam – allen in een andere hoedanigheid. Demissionair minister-president Rutte, en ministers Kaag van Buitelandse Handel en Hoekstra van Financiën als fractievoorzitter, vicepremier Carola Schouten als Kamerlid voor de ChristenUnie en vicepremier Ollongren als oud-verkenner in vak K. Voor CDA-leider Wopke Hoekstra was het debat een gelegenheid om nog eens duidelijk te maken dat híj niet was begonnen over Pieter Omtzigt, Hoekstra vroeg aan de oud-verkenners om dat „plenair nogmaals te bevestigen’’. Hij eiste drie excuses van Jorritsma en Ollongren: aan Pieter Omtzigt, aan de Tweede Kamer en aan het CDA. Dat deed Ollongren ook meteen aan het begin van haar emotionele beantwoording. Ze voelt zich „zeer verantwoordelijk” voor de mislukte verkenning en neemt het zichzelf kwalijk dat ze, in lichte paniek na haar positieve coronatest openlijk met aantekeningen naar buiten was gelopen. „Ik oordeel daar zelf niet mild over.”Ministerschap OmtzigtWaar Hoekstra een felle toon aansloeg over de verkenners, klonk die minder hard over Mark Rutte. Hoekstra weigerde na interrupties van andere fractievoorzitters om het vertrouwen in Rutte op te zeggen, waar Wilders al in de eerste termijn een motie over indiende.In zijn verdediging had Rutte steeds gezegd dat hij op de vrijdag na de verkiezingen had gebeld met Hoekstra. De CDA-leider had in de campagne gezegd dat Omtzigt minister zou kunnen worden als hij dat wilde in een volgend kabinet. Rutte had gezegd dat het bespreekbaar was voor de VVD om Omtzigt een ministerschap toe te kennen. Hoekstra had dat gesprek overigens niet willen voeren, „want ik wilde niet een soort preformatie met de heer Rutte ingerommeld worden”.Aan het begin van het debat had Hoekstra nog tegen Rutte gezegd: „Op deze manier kunnen wij niet goed verder.” Een paar uur later, heel veel meer informatie had Rutte toen niet met de Kamer gedeeld, klonken de woorden van Hoekstra anders. Hij wilde weten of Rutte in het gesprek met de verkenners over Omtzigt de optie „minister” op tafel had gelegd, of was begonnen over „functie elders”. Dat was, zei Hoekstra, „een fundamenteel en niet een gradueel onderscheid”.Hetzelfde gebeurde bij D66-leider Kaag. Vorige week had Rutte ook namens haar gesproken, op haar verzoek, toen hij tegen media had gezegd dat Kaag en hij niet met de verkenners over Omtzigt hadden gesproken. „Hier scheiden onze wegen”, zei Kaag donderdag tegen Rutte. Zij constateerde „een patroon van vergeetachtigheid, amnesie”. Maar op de vraag van Caroline van der Plas (BBB) of ze Rutte geloofde, noemde Kaag dat „een hele moeilijke vraag”. Zij wilde Rutte de kans geven daarop te reflecteren.Scherpere wendingHet debat kreeg een andere, voor even een scherpere wending, toen Rutte op een vraag van FVD-leider Thierry Baudet bijna argeloos antwoordde dat hij donderdagochtend al om half acht „via via” op de hoogte was gesteld dat Omtzigt „vermoedelijk’’ toch wel in zijn gespreksverslag stond. De overige fractieleiders kregen pas om 9 uur inzage in hun gespreksnotities, dus waarom had de demissionaire premier hier een kennisvoorsprong? Opnieuw kreeg Rutte een serie vragen om de oren. Ook na een korte schorsing weigerde Rutte de ‘via via’-bron te onthullen.Het debat leek verder te ontsporen maar deze zijstap leidde ook af en bracht hem voor even rust. De focus van de partijleiders verslapte; het ging even minder over Ruttes suggestie om het lastige Kamerlid Pieter Omtzigt weg te promoveren. Correctie: in een eerdere versie van dit artikel werd Kaag omschreven als vicepremier. Dat is verbeterd, Kaag is naast fractievoorzitter van D66 ook demissionair minister van Buitenlandse Handel en Ontwikelingssamenwerking

Nieuwsbrief
NRC De Haagse Stemming

Volg de formatie op de voet en word zelf een Haagse ingewijde

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 2 april 2021

[ad_2]

admin

Leave a Reply

Your email address will not be published.