De cijfers zijn goed, maar versoepelen blijft riskant




Het is niet makkelijk, zegeningen tellen in een pandemie die miljoenen mensen maandenlang in hun huizen heeft opgesloten. Maar dat er zulke goedwerkende vaccins zijn is niets minder dan een „godswonder”, stelt Marc Bonten, hoogleraar moleculaire epidemiologie aan het UMC Utrecht: zonder die vaccins had Nederland er nu heel anders voorgestaan.
Vooraf was de verwachting dat vaccins voor 60 procent en op zijn best 70 procent effectief zouden zijn. Dat van Pfizer, waar Nederland sterk op leunt, ligt boven de 90 procent. Mede daarom is de piek van de derde golf voorbij. Na een maandenlange lockdown, de strengste die Nederland kende, daalt het aantal positieve tests weer, net als het aantal ziekenhuisopnames. Deze week werden er gemiddeld zo’n 28 nieuwe Covid-19-patiënten per dag opgenomen op de intensive care, het laagste niveau in maanden. Op de verpleegafdeling waren dat er minder dan 160 – dat was voor het laatst in februari. Er is over de hele bevolking geen oversterfte meer, al steeg de sterfte half mei nog wel onder 65-minners, waar de vaccinatiegraad nog laag is. Maar de komende weken moet ook daar de sterfte dalen, als miljoenen mensen geprikt gaan worden: vanaf deze week worden er minimaal een miljoen inentingen per week gezet, is de bedoeling.
En toch blijft de vraag: werken de vaccins goed genoeg om het coronavirus er voorgoed onder te krijgen? Afgelopen weken verschenen er berichten over landen met een veel hogere vaccinatiegraad dan Nederland, waar toch nieuwe uitbraken zijn gevonden. Neem de eilandengroep Seychellen: 70 procent van de bevolking heeft daar zeker één vaccindosis gekregen, maar het aantal positieve tests is deze maand naar recordhoogte gestegen. In Bahrein, waar bijna de helft van de bevolking zeker één vaccinatie kreeg, loopt het aantal besmettingen eveneens snel op, en ook in Chili steeg het aantal bevestigde besmettingen toen de vaccinatiegraad al hoog was. Maar, zo stelt Bonten, wat in elk geval niet helpt, is dat in die landen onder meer wordt gevaccineerd met Chinese vaccins die minder goed werken. „Mensen vaccineren met een minder effectief vaccin is eigenlijk hetzelfde als minder mensen vaccineren met een goedwerkend vaccin.” Een hoge vaccinatiegraad betekent dan niet per se ook een hoge mate van bescherming.

Te vroeg versoepeld
Naast de vaccins spelen ook andere factoren mee: in landen met een hoge vaccinatiegraad en uitbraken werd sneller versoepeld. De timing van versoepelingen luistert nauw, bleek eerder al uit een modelberekening van het RIVM: het kan het verschil zijn tussen een enorme nieuwe piek of, als er iets langer wordt gewacht, ‘slechts’ een langzamere daling. Die dunne grens is ook in de Verenigde Staten te zien: in staten als Texas werd er versoepeld zonder problematische gevolgen, terwijl dat in andere staten, ondanks een redelijk hoge vaccinatiegraad, minder gunstig uitpakte. In delen van Oregon werden nieuwe beperkende maatregelen ingevoerd toen de druk op de ziekenhuizen opnieuw te hoog werd. In de hele VS was een kleine opleving van het aantal besmettingen nadat verschillende staten versoepelden, ook al liep de vaccinatiegraad toen al in de tientallen procenten. In veel staten zette de daling pas door toen ook veel vijftigers waren gevaccineerd.
Sprong van de driemeterplank
In Nederland wordt, in vergelijking met de buurlanden, niet per se voorzichtig versoepeld. Britten mochten pas naar de kapper en de pub toen bijna de helft van de bevolking een eerste dosis had gehad. In Nederland werden de terrassen en kappers geopend toen nog geen 20 procent van de bevolking een eerste prik had gekregen. Het aantal ziekenhuisopnames in Nederland lag bovendien vele malen hoger dan in het Verenigd Koninkrijk ten tijde van de eerste versoepelingen daar.

Britten mochten pas de pub in toen bijna de helft een eerste prik had gehad

Inmiddels heeft meer dan de helft van de Britten op z’n minst één prik gehad. Sinds deze week mogen zij elkaar weer knuffelen en mag de horeca ook weer binnen serveren. Maar premier Boris Johnson riep op „een grote dosis voorzichtigheid” te nemen, nu er zorgen zijn over de groei van de Indiase variant.
Elke versoepeling betekent een risico, stelt Bonten, „als een sprong van de driemeterplank in het diepe”: je weet nooit precies wat er gaat komen. Door de besmettelijkere Britse variant en een stapeling van maatregelen is het moeilijk te zeggen wat de daling in Nederland precies heeft veroorzaakt – en welke versoepeling er één te veel is. „Het is een educated guess, we kunnen wel ongeveer voorspellen wat een versoepeling doet, maar uiteindelijk komt het toch neer op: laten we het proberen en dan zien we het wel.”

Bekijk hier alle vaccinatiecijfers: Zo gaat het nu met vaccineren

De kans dat de ziekenhuisopnames nu nog snel zullen stijgen, acht Bonten klein. „Maar het wordt anders als mensen zich anders gaan gedragen, bijvoorbeeld doordat maatregelen worden losgelaten.” Je kunt makkelijk scenario’s bedenken waarin het aantal besmettingen toch weer gaat oplopen, stelt Bonten, ook al zou in de aanstaande zomer het grootste deel van de bevolking zijn gevaccineerd.

De situatie van nu is anders dan vorig jaar, toen in mei en juni werd gedacht dat de tweede golf te voorkomen was. Er zijn nu miljoenen mensen gevaccineerd, er zijn veel meer mensen met antistoffen, omdat ze de infectie al hebben doorgemaakt, en er is een veel grotere testcapaciteit. Aan de andere kant zijn er nu de besmettelijkere varianten, van de Britse tot mogelijk de Indiase, en hebben mensen een nog grotere hekel aan de maatregelen gekregen. De vraag is wat er gebeurt als je die plussen en minnen tegen elkaar afweegt: wegen de vaccins zwaarder, of de besmettelijkere varianten? Het is, zo stelt Bonten, de „one million dollar question”: we moeten het afwachten.
Een nieuwe golf hoeft geen groot probleem te zijn. „De vaccins beschermen met name goed tegen ernstige ziekte”, stelt Bonten. „Als je een grote golf hebt, maar een tiende van het aantal ziekenhuisopnames van de afgelopen tijd, krijg je een andere discussie. Dan krijgen veel mensen milde Covid, maar is er geen grote druk meer op de ziekenhuizen.”

Ja, er is reden voor optimisme. Het laagste aantal IC-opnames in maanden, geen oversterfte, minder positieve tests, een op stoom gekomen vaccinatiecampagne. En tegelijk, benadrukt hoogleraar moleculaire epidemiologie Marc Bonten, is de onzekerheid groot, van het effect van besmettelijker varianten tot het deels heropenen van de samenleving.

Nieuwsbrief
NRC Vandaag

Elke ochtend een overzicht van onze beste stukken en al het belangrijke andere nieuws

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 22 mei 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 22 mei 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *