De coronacrisis zuigt de lucht uit de ideeënstrijd




De Tweede Kamerverkiezingen van 2021 zouden de coronaverkiezingen worden, maar in de campagne is daar nog weinig van te merken. Over corona gaat het helemaal niet zo veel. Wel laat de crisis zich op een andere manier gelden: de lucht wordt uit het debat gezogen, waardoor lijsttrekkers nauwelijks de ruimte hebben om een visionair verhaal te vertellen. Maandagavond, tijdens het lijsttrekkersdebat van EenVandaag, was dit opnieuw zichtbaar, maar tijdens eerdere debatten viel dit ook al op. Zes lijsttrekkers keken niet zozeer vooruit, maar vooral terug. Zo hoorden kiezers de laatste dagen veel over de manier waarop het eerste kabinet-Rutte was gevallen, in 2012. Premier en VVD-lijsttrekker Mark Rutte benadrukte nog maar eens dat dat kwam door het ‘weglopen’ van de PVV. Wilders en Rutte debatteerden vervolgens over de afspraken met Turkije over vluchtelingen uit 2016. Een ander geliefd thema: de bezuinigingen onder het tweede kabinet-Rutte, met de VVD en de PvdA. CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra viel Lilianne Ploumen (PvdA) aan op de forse bezuinigingen en hervormingen tussen 2012 en 2017, zoals het leenstelsel voor studenten. Volgens Hoekstra is de PvdA de afgelopen vier jaar „aan één grote sorrytour” bezig om de fouten van dat kabinet te herstellen. Ploumen wierp terug dat het CDA de afgelopen vier jaar „een reservewiel aan de rechtse coalitie” van Rutte III was geweest, het demissionaire kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Terugkomen op het leenstelselOok Jesse Klaver (GroenLinks) keek terug naar een spook uit het verleden. In debat met Sigrid Kaag (D66), die in de peilingen aan een opmars bezig is, begon ook hij over het ‘sociaal leenstelsel’, net als Hoekstra. Klaver had in 2015 – net als D66 – ingestemd met het leenstelsel, maar kwam daar in 2019 op terug. Nu wil hij terug naar een basisbeurs voor studenten. Hij vroeg aan Kaag waarom zij niet méér wilde uittrekken in haar verkiezingsprogramma om „een generatie studenten die nu opgroeit met schulden” ruimhartig te compenseren. Zo bevragen partijen elkaar deze campagne vooral kritisch naar de loyaliteit die ze ooit toonden voor de VVD van Mark Rutte. Het is precies het scenario dat Rutte wil. Het zijn tot nu toe altijd de ándere partijen, niet de VVD, die de prijs betalen voor samenwerking. Rutte beweegt zich deze dagen vol zelfvertrouwen, zonder echt uitgedaagd te worden. Opnieuw ging hij met Geert Wilders in debat over migratie, daarbij uitroepend: „Daar gáán we weer!” Alsof hij dit debat niet dolgraag zelf wilde. Tegenover Wilders kan Rutte zijn favoriete kaart spelen, die van de leider die altijd zijn verantwoordelijkheid neemt. Daarmee versmalt Rutte de verkiezingen tot een referendum over zijn leiderschap, en maakt hij het lastig campagne voeren voor de rest. Rutte wás immers de afgelopen tien jaar de leider. Zoeken naar samenwerkingDe vraag met welke partijen de VVD na de verkiezingen wil samenwerken, wordt relevanter. In dat opzicht telt het wie na de VVD – en de PVV – de grootste wordt: CDA en D66 lijken dicht bij elkaar te staan, de linkse partijen volgen op afstand. Het zou Kaag een tactisch voordeel geven als D66 niet alleen zou doorgroeien, zoals nu in peilingen gebeurt, maar ook om zich niet al te zeer te verbinden aan de linkse partijen. D66 kan een sleutelrol krijgen in de kabinetsformatie. Ze gaf in het debat niet thuis toen Jesse Klaver haar opriep samen te werken, bijvoorbeeld om de geplande bomenkap bij Amelisweerd, in verband met de verbreding van de A27, niet door te laten gaan. Kaag ging niet in op „jullie posters en andere verzoeken” – hiermee verwjzend naar een opmerkelijke poster waarop GroenLinks aangaf campagne te voeren mét andere progressieve partijen. Dit leidde ertoe dat D66 na afloop aan damage control moest doen. Kaag twitterde dat ook zij tégen de geplande verbreding is.

Lees ook dit interview met Jesse Klaver: ‘Wat ik niet wil verliezen, is wie ik ben’

Nieuwsbrief
NRC De Haagse Stemming

Volg de verkiezingscampagne op de voet en word zelf een Haagse ingewijde

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

nrc.next
van 16 maart 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *