De orthodoxen in Israël worden verguisd om corona, maar blijven onmisbaar als coalitiepartner




Mannen met zwarte hoeden passen zwarte schoenen, vlugge vrouwenvingers gaan door rekken met kinderkleren. Net als in de rest van Israël zijn in het ultraorthodox-joodse stadje Bnei Brak de winkeldeuren onlangs weer geopend. Mensen lopen winkel in, winkel uit, mondkapjes netjes over de neus of laaghangend op de kin, plastic tassen met aankopen in de hand. De Israëlische verkiezingen naderen, maar veel inwoners zijn meer bezig met het joodse feest Pesach, dat eind deze week begint.Sarit Elharar zit op een muurtje even uit te blazen, haar zwart-witte hoofddoek in een stijlvolle knot boven op haar hoofd. Ze komt met haar schoonmoeder en dochtertje uit de noordelijke stad Akko. „Wat wij gaan stemmen?” Elharar kijkt haar schoonmoeder aan. „Shas, toch?” Zij stemt altijd Shas. De ultraorthodoxe partij heeft trouwe aanhangers onder Sefardische Joden en Mizrachim, Joodse Israëliërs met wortels in Arabische landen. „Verkiezingen”, verzucht schoonmoeder Ruth Elharar, gehuld in een gele mantel en bijpassende hoofddoek. „We hebben het veel te druk met Pesach.” Daarvoor moeten niet alleen inkopen worden gedaan, ook wordt het hele huis binnenstebuiten gekeerd. Omdat joden met Pesach geen gerezen deegwaren mogen eten of zelfs bezitten, moeten ze zorgen dat er geen kruimel brood of pasta blijft liggen.

Lees ook: Vierde Israëlische verkiezingen in twee jaar – gaat Netanyahu dit keer verliezen?

Voor geen van de politieke kampen – Netanyahu of anti-Netanyahu – tekent zich een duidelijke meerderheid af in de peilingen. Zeker is wel dat premier Benjamin (Bibi) Netanyahu de twee ultraorthodoxe of haredi (‘bevend’ voor het woord van God) partijen Shas en United Torah Judaism (UTJ) weer nodig zal hebben om een kabinet te vormen. Een van Bibi’s rivalen, Avigdor Lieberman, heeft er zijn speerpunt van gemaakt dat juist te voorkomen. Een paar straten verderop hangt een spandoek met de tekst: „Een regering zonder de haredim.” Belachelijk, vindt Sarit Elharar. „Het is altijd makkelijk de haredim te pakken, hij weet dat je daar stemmen mee wint.” BesmettingenDe bestaande kloof tussen haredim en seculiere Israëliërs is door de coronacrisis verdiept. De pandemie heeft de haredim hard geraakt. Terwijl de ultraorthodoxe joden zo’n 12 procent van de bevolking vormen, waren ze goed voor 28 procent van de coronabesmettingen. Volgens seculiere Israëliërs omdat hun gelovige landgenoten de coronaregels aan hun laars lappen: terwijl Israël tot driemaal toe in lockdown zat, gingen beelden de wereld over van massabegrafenissen van ultraorthodoxe rabbijnen.

Lees ook: Israëls orthodoxen negeerden voorschriften corona – nu vallen ze eraan ten prooi

Vanuit een kantoortoren in Jeruzalem leidt Shalhevit Hasdiel gemeentelijke projecten voor minderheidsgroepen. Hasdiel heeft „meer dan ooit” het gevoel dat ze zich voor haar orthodoxe achtergrond moet verdedigen. „Als ik uit Bnei Brak naar mijn werk ga, word ik onderweg aangekeken alsof ik persoonlijk het virus verspreid.” Hasdiel benadrukt dat de ultraorthodoxe gemeenschap alles behalve homogeen is. „Er zijn meer dan vijftig tinten zwart”, zegt ze, schertsend verwijzend naar de bekende titel van een boek dat in haar gemeenschap nooit zou worden toegelaten. De meeste haredim hielden zich volgens Hasdiel wél aan de regels. Anderzijds is het ingebakken wantrouwen van de ultraorthodoxen jegens de seculiere autoriteiten met corona nog groter geworden. Volgens Hasdiel kregen schendingen van de regels door ultraorthodoxen buitenproportioneel veel aandacht en werd er bij de maatregelen geen rekening gehouden met hun leefwijze en omstandigheden. „Hoe houd je een besmet kind in quarantaine als je vier kamers deelt met tien kinderen?” Hasdiel toont begrip voor de rabbijnen „op wie alle seculieren zo boos zijn”, die er aan het begin van de crisis voor kozen om religieuze scholen open te houden. „Ze vonden het belangrijker om het geestelijk leven in stand te houden”, zegt zij. „Mensen zitten thuis ook zo dicht op elkaar dat ze toch wel besmet zouden raken.” ThorastudieIn de afwegingen van de rabbijnen speelde mogelijk nog iets anders mee: de angst om volgelingen te verliezen als die niet in het strakke schema van thorastudie en synagogebezoek werden gehouden. De coronacrisis heeft tot veel uitval geleid, ziet Hasdiel. „Jongeren waren gewend van acht tot acht te studeren en ineens hebben ze geen kader meer”, zegt ze. Haar organisatie probeert tieners met allerlei projecten binnenboord te houden. De coronacrisis versnelde een ontwikkeling naar meer openheid. Bij gebrek aan betrouwbare informatie over corona in ultraorthodoxe kranten raadpleegden steeds meer inwoners van Bnei Brak andere bronnen, blijkt uit binnenkort te publiceren onderzoek van Ariel University. Daarnaast boeten ultraorthodoxe politieke partijen in aan vanzelfsprekendheid, hoewel veel haredim nog steeds stemmen wat de rabbijn adviseert. „Mensen zijn teleurgesteld dat hun leiders niet genoeg voor hun belangen zijn opgekomen”, zegt Hasdiel. Sommigen gaan niet stemmen, of stemmen op Netanyahu’s Likud of op Bezalel Smotrich, een ultrarechtse politicus die zelf orthodox is.Ultraorthodoxe partijen trachten hun kiezers vast te houden door te dreigen met de teloorgang van het jodendom. Begin deze maand bepaalde het Hooggerechtshof dat mensen die in Israël zijn bekeerd tot niet-orthodoxe vormen van het jodendom, ook in aanmerking komen voor burgerschap. De ultraorthodoxe partijen sprongen meteen op dit thema. Hoewel het om kleine aantallen gaat, heeft de uitspraak grote symbolische waarde. „De orthodoxe wereld is bang dat progressieve joden voor assimilatie zorgen”, zegt Hasdiel. Ruth Elharar: „We willen een joodse staat houden. Als Lieberman in de regering komt, betekent dat het einde.”

Nieuwsbrief
NRC Vandaag

Elke ochtend een overzicht van onze beste stukken en al het belangrijke andere nieuws

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

nrc.next
van 23 maart 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *