De steek van de keizer




Hand in zijn vest en tweekantige steek op het hoofd: dat is toch wel het clichébeeld van Napoleon. Helemaal onterecht is dat niet, want de keizer had een indrukwekkende verzameling van dit soort hoeden. Daarvan zijn er, waarschijnlijk, nog negentien over. De meeste liggen in musea, maar zo nu en dan verschijnt er eentje op een veiling. Die brengt dan een astronomisch bedrag op: in 2014 werd een steek die aan Napoleon toebehoorde op 1,8 miljoen euro afgehamerd. Hij ging naar een verzamelaar in Zuid-Korea. De markt lijkt hierna een beetje tot rust te zijn gekomen, want in 2018 wisselde een keizerlijke hoed voor 280.000 euro van eigenaar – en die zou nog wel gevonden zijn na de slag bij Waterloo.Wie alles wil weten over Napoleons hoofddeksels – en zijn dagelijks leven als hij niet op veldtocht was – slaat er Napoléon chez lui (1894) van Frédéric Masson op na. Hoedenmaker Poupart & Cie vervaardigde de keizerlijke steek van zwart vilt, lezen we daar. Per stuk kostten ze zestig franc. (Ter vergelijking: een soldaat in Napoleons leger verdiende ongeveer een franc per dag.) De stijl van de hoeden die hij als keizer droeg, was overigens eenvoudiger dan in het begin van zijn loopbaan, toen ze meer leken op traditionele generaalssteken.De keizer kocht vier hoeden per jaar, die allemaal drie maanden meegingen. Daarna dankte hij ze af. Ze moesten wel stevig in elkaar zitten, want als Napoleon boos was, smeet hij zijn hoed op de grond en gaf er soms zelfs een flinke trap tegen.Volgens Masson had Napoleon „een bijzonder gevoelig hoofd” (une tête extrêmement sensible) en zijn hoeden werden dan ook eerst gedragen door bedienden, alsof het een nieuw paar schoenen was dat moest worden ingelopen. Pas als het materiaal zacht genoeg geworden was, kon de hoed neerdalen op de keizerlijke kruin.De hoeden van Napoleon waren ook tijdens zijn leven al een begerenswaardige trofee. Tijdens de slag bij Marengo in 1800 zou zijn hoed van zijn hoofd zijn gewaaid op het moment dat hij zich voorwaarts spoedde. Joseph Giraud, de persoonlijke dierenarts van Napoleon, sprong snel van zijn paard en holde het kleinood achterna. Deze steek is vervolgens decennialang van generatie op generatie doorgegeven in zijn familie. Nu is er één klein probleempje met dit verhaal. Napoleon had bij Marengo volgens ooggetuigen gewoon een hoed op. Ook Napoleons mammeluk Roustam wist te melden dat het hoofddeksel na de slag nog in het bezit was van zijn meester. En op het beroemde schilderij uit 1801 van Jacques-Louis David waarop Napoleon de Grote Sint-Bernhardpas overtrekt, zou hij met deze steek te zien zijn. De herkomst van de hoed van de familie Giraud is dus in nevelen gehuld. Ze deden het reliek in ieder geval op een gegeven moment van de hand en daarna kwam de steek in het bezit van de prinselijke familie van Monaco. Die verpatsten hem op hun beurt – voor dat recordbedrag van 1,8 miljoen euro.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 17 mei 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *