De Turken blaffen, maar bijten zullen ze niet




Afgelopen zaterdag erkende de Amerikaanse president Biden de Armeense genocide, exact 106 jaar na het begin ervan. Op 24 april 1915 pakten de Ottomaanse autoriteiten zo’n 250 Armeense leiders en intellectuelen op in Istanbul. Daarna vermoordden de Turken nog eens honderdduizenden Armeniërs op systematische wijze. Bidens woorden waren overigens zorgvuldig gekozen. Hij wees niet de huidige Turkse republiek als verantwoordelijke aan, maar Constantinopel onder Ottomaans bestuur.Door Bidens erkenning komt de verhouding tussen de Verenigde Staten en Turkije verder onder druk te staan, voorspellen sommige deskundigen. Want ook na de genocide-erkenning door Duitsland en Frankrijk was Turkije furieus. Diplomatiek niet handig dus, vinden zij.Voor wie, zoals ik, Turkse media volgt, lijkt het daar inderdaad op. De Turkse media berichten sinds 24 april over weinig anders dan Bidens „historische vergissing”. Ze wijten deze aan een lobby van „extremistische Armeniërs” in Amerika. De Koerdische oppositiepartij HDP liet afgelopen dagen als enige een genuanceerder geluid horen: Turkije zou de „Armeense toestanden van 1915” beter onder ogen mogen zien. Dat geluid werd in de Turkse media niet of nauwelijks geaccepteerd. In praatprogramma’s op de staatsmedia werd gewezen op de steun van de HDP voor de terroristische PKK; verdeeldheid zaaien in Turkije was ongetwijfeld het doel van hun rare stellingname. De Koerden zouden openlijk en in harde bewoordingen afstand moeten nemen van Biden, was de teneur in de media. Met andere woorden: wie oproept tot zelfreflectie en empathie met de honderdduizenden Armeense slachtoffers, is niet vóór, maar tegen Turkije. Op sociale media in Turkije was de felheid minstens zo groot.Je zou bijna denken dat Turkije zich nu echt compleet van het Westen afkeert. De krant Hürriyet kopte groot op de voorpagina: „Voor Turkije is er geen Amerika meer”. De media hadden zelfs een argument gevonden waarom er van genocide geen sprake kón zijn: er wonen immers nog steeds Armeniërs in Turkije; hoe kan dat nou als ze systematisch uitgemoord zouden zijn?Oud-Turkije-correspondent Bram Vermeulen legde in 2013 in NRC goed uit waarom Turken soms collectief met zoveel felheid de ogen sluiten voor de feiten. „Liegen is voor de Turken een geaccepteerde vorm van zelfbehoud”, schreef hij. Zo is het ontkennen van de Armeense massamoorden een fundament geworden van de Turkse identiteit, al een eeuw lang.Wie de Armeense genocide wel erkent, is zelfs strafbaar in Turkije. Dat ondervond schrijver en Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk. Na een slepend proces kreeg hij een geldboete voor het „belasteren van de Turkse identiteit”. In 2006 leidde een roman van schrijfster Elif Shafak eveneens tot vervolging op grond van „belediging van de Turkse identiteit”. Erdogan verklaarde dat Pamuk en Shafak „leden van een internationale lobby” waren. Ze zouden onder westerse druk kritiek uiten op Turkije en de Turkse identiteit. Dat verklaart enerzijds waarom de Turkse reactie zo collectief en fel is, maar anderzijds ook dat we het vooral niet té serieus moeten nemen. Het is niet meer dan een voorspelbaar groepsritueel. Dat geldt ook voor discussies in Turkije sinds zaterdag over het sluiten van NAVO-bases.Dat Bidens uitspraak politieke consequenties heeft, lijkt me onwaarschijnlijk. Wat daar onder meer op wijst, is dat Erdogan zelf opmerkelijk rustig is gebleven. Hij liet het gekrakeel voor de binnenlandse bühne vooral over aan de mindere goden in zijn partij. Sterker nog, hij heeft tijdens de herdenking op 24 april zijn condoleances betuigd aan de Armeense bevolking. Terwijl Erdogan internationaal flink tekeer kan gaan als iets hem niet zint, zoals we weten. Zo noemde hij Nederland in 2017 „fascistisch en nazistisch” omdat zijn minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu niet mocht landen om verkiezingscampagne te voeren onder Nederlandse Turken.Erdogan lijkt na jaren van harde confrontaties met het Westen juist geneigd de banden weer voorzichtig aan te halen. De Turkse economie staat namelijk aan de rand van de afgrond, en als gevolg daarvan ook zijn eigen populariteit. Nu ook nog eens ruzie met de VS kan hij eenvoudigweg niet gebruiken.Turkije heeft Amerika en Europa sinds de Tweede Wereldoorlog uiteindelijk nooit in de steek gelaten en zal dat nu ook niet doen. Zeker niet nu de rijen zich in het Westen met de verkiezing van Biden – na vier jaar Trump – weer gesloten hebben. Erdogan snapt als geen ander dat te ver afdrijven van het nog altijd machtigste blok op aarde geen optie is. Het is tijd dat ook het Nederlandse toekomstige kabinet de racistische massamoorden als genocide erkent om recht te doen aan de slachtoffers en nabestaanden. Aylin Bilic is ondernemer en publicist.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 29 april 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *