De vegetarische nachtmerrie van een varkensboer: dat was dus retoriek

De vegetarische nachtmerrie van een varkensboer: dat was dus retoriek

[ad_1]


Soms gaan de online kijkcijfers van zijn kerkdienst door het dak, vertelde een hervormde predikant te Heerde zaterdag, in een mooi interview over zijn ziekte en genezing van corona. Negenhonderd gelovigen luisterden de dienst via YouTube mee, noteerde de verslaggever. Precies negenhonderd? Ja, precies negenhonderd. Bij het uitwerken van het gesprek had de verslaggever het online bezoek nog omschreven als „bijna duizend”, maar nee, zei dominee, laten we het precies houden. Een jeugddienst kreeg zelfs „zestienhonderd hits”, vertelde zijn echtgenote. Was dat ook gecheckt? Nee, zegt de verslaggever achteraf – ze was er al van overtuigd dat deze mensen precies waren (ik las de uitspraak overigens als „heel veel”, dus nam er wel genoegen mee). De verslaggever ging het toch nog even na, en wat bleek: het klopte (inmiddels waren het er ruim zeventienhonderd).Moet de krant álles checken wat iemand zegt? Wat komt voor eigen rekening van de spreker? De vraag kwam bij lezers op na de recente aanpassing-achteraf van een vraaggesprek met filosoof Ad Verbrugge. Enkele uitspraken van de cultuurfilosoof over vaccins werden geschrapt als niet onderbouwd. Over die ingreep ontspon zich een levendige en soms heetgebakerde discussie.Prompt tekenden enkele lezers ook bezwaar aan tegen passages in een ander interview, met een varkenshouder. Die was van leer getrokken tegen de politiek en rechterlijke macht, met een behoorlijke scheut klassenrancune: al die rechters waren „vegetarisch opgevoed”, „zuipen bier”, vliegen de wereld rond, en doen „alles wat God heeft verboden”.Dat mag hij allemaal vinden, vonden kritische lezers, het is tenslotte zijn beleving. Maar de varkenshouder zei óók, toen de verslaggever hem het spookbeeld voorhield van een algeheel verbod op vlees eten: „Ja, en dan laten we de soja uit Brazilië en Amerika komen om de vegaburgers te produceren. Gaan we daarvoor alle bossen kappen?”Ho zeg, dat was pure desinformatie! Er wórdt helemaal geen bos gekapt voor vegaburgers, protesteerden lezers, dat gebeurt alleen voor soja die dient als veevoer – dus ten behoeve van klimaatverwoestende carnivoren. Had de „verdachte” (dat is dus de vegaburger) geen recht op een weerwoord? Moest dit niet worden gerectificeerd, NRC?Ik denk het niet, al vergt de uitleg wat taal-gymnastiek.De varkensboer speelde in op een al vrij fantasievol voorzetje van de verslaggever; met zijn antwoord schetste hij een in zijn ogen nachtmerrie-achtige toekomst, met voormalige varkensboeren eenzaam opgehokt in flatjes, gemangeld door vegetarische rechters. Zijn opmerking over gekapte bossen paste in die agrarische dystopie; hij zei niet dat dit nú gebeurt, maar zag het gebeuren in een gevreesde toekomst.Dat lijkt me geen ‘desinformatie’, eerder een leerzaam inkijkje in de angsten en het wereldbeeld van een varkensboer. Net zoals de bekommernis van Verbrugge om de sterkte of zwakte van de menselijke soort, die zou worden aangetast door vaccinaties. Ook die uitspraak, met een hint van sociaal-darwinisme, las ik niet zozeer als een feitelijke bewering die al dan niet ‘wetenschappelijk onderbouwd’ kan zijn, maar als een uitdrukking van zijn mens- en wereldbeeld. Dat lag anders bij zijn feitelijke beweringen over de toets en kwaliteit van vaccins (en ja, doorvragen is dan altijd beter dan corrigeren achteraf).In een verklaring over de ingreep in dat interview maakte de krant een onderscheid tussen meningen, die vrij zijn, en feitelijke uitspraken, die geen ‘desinformatie’ mogen zijn. Dat lijkt redelijk en helder, zeker op het eerste gezicht. Veel beweringen over feiten en cijfers zijn ermee gedekt.Maar lang niet alle. Neem beweringen op een super-specialistisch vakgebied. Hoe zou een reporter moeten checken wat een kernfysicus vertelt over het gedrag van subatomaire deeltjes, of narekenen wat een wiskundige beweert over oneindigheid?Het geldt ook op een basaler niveau, bijvoorbeeld voor biografische informatie die mensen over zichzelf geven. Weinig interviewers zullen na een leuke school-anekdote vragen: pardon, mag ik uw diploma even zien? Tenzij argwaan de kop opsteekt, door intuïtie of omdat de geïnterviewde beschuldigingen uit of in een controverse staat (de krant ging daar wel eens de mist mee in, bij het relaas van een hongerstaker).Daar komt bij dat het onderscheid tussen feitelijke beweringen en meningen lang niet altijd zo helder is als de journalistieke orthodoxie graag wil. Context, toon, beeldspraak, ironie, het speelt allemaal mee. Communicatie leeft van onuitgesproken veronderstellingen en implicaties tussen sprekers, die de lezer hopelijk ook meekrijgt.Voorbeelden te over. PvdA-leider Lilianne Ploumen zei recent in een interview dat in haar buurt in Amsterdam-West „niemand” schoolgeld van duizend euro kan betalen. Echt? Moet er een verslaggever de deuren langs om na te gaan of helemaal niemand in die buurt dat kan? Iedereen zal begrijpen dat je zoiets niet letterlijk moet nemen: zo beleeft (en gebruikt) de politicus haar buurt, en ook dat is relevant. Ja, als het een buurt zou zijn die wemelt van de villa’s , zou het anders zijn.

Praat mee met NRC

Onderaan dit artikel

kunnen abonnees reageren.

Hier leest u meer over reageren op NRC.nl
.
Interviews zijn ook altijd deels retorisch. En retoriek gaat, aldus de mediterrane media-criticus Aristoteles, niet zozeer om bewijzen, maar om overtuigen.Dan maar geen fact checks? Integendeel, er kan best een tandje bij – het voorbeeld van de kerkdienst laat zien dat het ook al gebeurt. Maar opgewonden overdrijven over een boomloze wereld vol vegaburgers mag ook. Zolang het de lezer maar duidelijk is wie het zegt en waarom – een getergde varkensboer dus. Sjoerd de JongReacties: ombudsman@nrc.nl
De lezer schrijft … U ondermijnt de winkels!
NRC besteedt aandacht aan het wankele voortbestaan van boekwinkels. Tegelijkertijd kun je bij NRC Webwinkel boeken kopen met korting en gratis bezorging. Dat ondergraaft het voortbestaan van boekwinkels. Ja, niet de redactie, maar NRC doet dan toch hetzelfde als bol.com.Hans Oskam
… de krant antwoordt Het zijn acties die ook in de winkels lopen
Meer lezers schreven hierover, zoals sommige lezers ook bezwaar maakten tegen NRC-reizen. De hoofdredacteur antwoordt: „Jaarlijks biedt de Webwinkel een beperkt aantal boeken met korting aan. Die acties lopen dan tegelijk bij boekwinkels. NRC-aanbiedingen kunnen dan ook juist zorgen voor een toename van de verkoop van dezelfde boeken in lokale boekhandels, met hun rijke aanbod.” En ja, de Webwinkel is gescheiden van de redactie, die journalistiek bedrijft. Maar goed ook, want inhoudelijke bemoeienis zou naar twee kanten werken. Als de redactie kan dicteren wat de Webwinkel aanbiedt, zou die ook eisen kunnen stellen aan de berichtgeving.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 10 april 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 10 april 2021

[ad_2]

admin

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *