De wereld van zaakwaarnemers is een jungle waarin voetballers soms verdwaald kunnen raken

De wereld van zaakwaarnemers is een jungle waarin voetballers soms verdwaald kunnen raken

[ad_1]


‘Het is tijd om de controle over mijn carrière over te nemen.” Met die woorden brak Memphis Depay, een maand voor het EK, met de zaakwaarnemer die hem meer dan tien jaar begeleidde. „Ik ben nu op het punt gekomen dat ik belangrijke beslissingen moet nemen over mijn toekomst”, schreef Depay op Instagram. Hij wil voortaan zelf onderhandelen over transfer- en sponsordeals, met een team van vertrouwelingen en juristen. „Ik beslis zelf over mijn bestemming.”De Sports Entertainment Group (SEG) van oprichter Kees Vos lijdt met het vertrek van Memphis Depay (27) een gevoelig en kostbaar verlies. Depay kan deze zomer namelijk transfervrij vertrekken bij zijn club Olympique Lyonnais en wordt in verband gebracht met FC Barcelona. Een deal met een nieuwe club levert de belangenbehartiger van een topspeler vaak miljoenen op – zeker als voor de speler geen afkoopsom betaald hoeft te worden. Het was een nieuwe, pijnlijke klap voor SEG nadat eerder al spelers als Rick Karsdorp, Thomas Vermaelen, Robin Gosens en de Oranje-internationals Marco Bizot en Stefan de Vrij waren opgestapt. Een woordvoerder van SEG zegt het vertrek van Depay te „betreuren”, maar ziet geen verband tussen de vertrekkende spelers. „Het staat sporters vrij om zelf te bepalen of en door wie ze vertegenwoordigd willen worden”, zegt de woordvoerder.Vlak voor Depays vertrek kwam via de media een groot conflict naar buiten tussen SEG en Internazionale-verdediger De Vrij. De speler, zo onthulde Follow the Money, zou ten tijde van zijn transfer niet duidelijk hebben geweten dat SEG afspraken had gemaakt met Internazionale en dus niet hém, maar de club vertegenwoordigde. Daardoor belandde circa 7,5 miljoen euro op de bankrekening van SEG, terwijl dat geld – zeker grotendeels – naar De Vrij zelf had kunnen gaan. SEG bevestigt via een woordvoerder dat Inter commissie heeft betaald, maar dat als die commissie lager zou zijn geweest het verschil niet voor De Vrij zou zijn geweest. Duistere kantZo kwam een duistere kant van de voetbalmakelaarswereld in één klap de bossen van Zeist binnen gemarcheerd, waar Oranje zich voorbereidt op het EK. Wie het Nederlands elftal zakelijk bekijkt, ziet dat alle grote en bekende zaakwaarnemers spelers begeleiden in de selectie. De Italiaanse Nederlander Mino Raiola heeft Matthijs de Ligt, Denzel Dumfries, Donyell Malen en sinds kort ook De Vrij onder zijn hoede. Toch heeft ook SEG nog steeds spelers bij Oranje. Nadat De Vrij en Depay met het bureau hadden gebroken, werd de hoofdfoto op de SEG-website veranderd: nu staat er een breed lachende Daley Blind, in het shirt van het Nederlands elftal. Blind was voorheen weer vaste klant van de bekende intermediair Rob Jansen, die nu de veteranen Maarten Stekelenburg en Joël Veltman begeleidt.Vos, Raiola en Jansen zijn concurrenten, maar hebben alle drie belang bij een succesvol EK. Probleem is dat hun ‘zakelijke’ conflicten over spelers in de kleine voetbalwereld vaak met ‘personen en emoties’ te maken hebben. Niet zelden hebben spelers een innige band met hun belangenbehartiger. Soms bestaat die band al van jongs af aan, als de agent een speler scout en opneemt in zijn ‘stal’. Sommige zaakwaarnemers regelen niet alleen nieuwe clubs en goede contracten, maar ook huisvesting en wedstrijdkaartjes voor familie en vrienden. Zijn getuige op het huwelijk van hun spelers en zijn aanwezig bij begrafenissen van naasten. Als er veel geld op het spel komt te staan, blijken jarenlange relaties soms weinig waard. Dat wat SEG nu overkomt, zag Søren Lerby rondom het succesvolle WK in Zuid-Afrika gebeuren. Maarten Stekelenburg, Rafael van der Vaart, Johnny Heitinga en later ook Wesley Sneijder vertrokken bij Lerby, soms met slaande deuren.

Stefan de Vrij van Internazionale voor een Champions Leaguewedstrijd.
Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

EK 1996Zulke conflicten kúnnen een probleem zijn voor een team tijdens een eindtoernooi. Oud-international Ronald de Boer weet uit eigen ervaring hoe een selectie opeens uit elkaar kan vallen. Zo speelde tijdens het EK van 1996 onder meer een conflict over salarissen. De bom barstte toen het EK in volle gang was. De toenmalige bondscoach Guus Hiddink stuurde Edgar Davids naar huis. Het kwam niet meer goed binnen Oranje.„Ik kan me voorstellen dat De Vrij en Memphis het onderling wel even hebben gehad over hun zaakwaarnemers. Dat zijn twee volwassen kerels. Het is wel zaak dat de beslommeringen met transfers zoveel mogelijk zijn afgerond voordat het toernooi begint. Want dan moet de focus volledig op het voetbal komen te liggen”, zegt de tweelingbroer van de bondscoach. De bondscoach zelf, Frank de Boer, zegt dat hij zich geen zorgen maakt over de SEG-kwestie. „Ik weet bijna zeker dat het geen invloed heeft op ons team. Ik denk wel: laat het een wake-up call zijn voor spelers. Hopelijk beseffen spelers heel goed wat er met ze kan gebeuren in zo’n situatie.”De bondscoach benoemt wat velen in het betaalde voetbal weten: de wereld van zaakwaarnemers kan een jungle zijn waarin spelers soms verdwaald raken. NRC voerde gesprekken met meerdere agenten, ook van Oranje-spelers, sportjuristen, een oud-voetballer, een oud-directeur van een topclub en de FIFA. Ook bestudeerde NRC jurisprudentie van verschillende zaken die in rechtbanken of voor de tuchtcommissie van de KNVB werden uitgevochten tussen spelersmakelaars en voetballers.Daaruit komt een beeld naar voren van een wereld waarin grof geld omgaat. Waarin één deal bij de grote jongens miljoenen kan opleveren. Van afspraken die soms met een handdruk worden bezegeld. Van harde onderlinge concurrentie om (jeugd)spelers te verleiden en tegelijk de stilzwijgende afspraak tussen zaakwaarnemers om elkaar niet on the record kapot te maken: bij een volgende deal kunnen ze elkaar weer nodig hebben. Maar ook van spelers die op hun beurt makelaars tegen elkaar uitspelen.Duidelijk is: veel geld verliezen door ondoorzichtige afspraken met een zaakwaarnemer, zoals De Vrij zou hebben meegemaakt, is niet uniek. Het is een uitwas in een wereld die voetbalbonden maar niet onder controle weten te krijgen. Een woordvoerder van wereldvoetbalbond FIFA zegt het zo: „Wij zien een groeiend aantal misbruikpraktijken en wijdverbreide belangenconflicten. Dat gebeurt in een markt die wordt gedreven door speculatie in plaats van solidariteit. Het speelt zich af in de gehele voetbalpiramide.”Twee heren dienenDe Sports Entertainment Group regelt de zakelijke belangen van voetballers, wielrenners, e-sporters en artiesten. Het Amerikaanse zakenblad Forbes schaarde SEG – een Nederlands bedrijf met een kantoor naast de Johan Cruijff Arena – bij de twintig grootste sportmanagementbureaus ter wereld. Volgens Forbes heeft SEG zo’n 38 miljoen euro verdiend aan commissies op transfers en andere deals.Een van die deals werd beklonken in de zomer van 2018. Stefan de Vrij werd toen gezien als een van de beste verdedigers ter wereld. Zijn contract bij Lazio uit Rome liep af na mislukte onderhandelingen. Clubs als FC Barcelona, Atlético Madrid en Internazionale wilden hem contracteren. Voordeel voor de clubs: De Vrij was transfervrij – ze hoefden geen geld aan Lazio te betalen om hem over te nemen.Het management van SEG begeleidde De Vrij al toen hij jeugdspeler van Feyenoord was. Zo zien zaakwaarnemers het graag: ze nemen een jonge voetballer onder hun hoede, in de hoop dat hij uitgroeit tot wereldster, met de bijbehorende verdiensten en mogelijkheden tot commissie. De Vrij bouwde een sterke band op met zijn directe begeleider, Doniphan Slager.Toch diende SEG op een van de belangrijkste momenten uit zijn loopbaan een andere heer: Internazionale. Want wat De Vrij niet te zien kreeg, was een contract tussen SEG en zijn nieuwe werkgever Inter. Daarin werd afgesproken dat het managementbureau namens de club zou proberen De Vrij binnen te halen én welke verdiensten daar tegenover zouden staan.

Spelersmakelaar Kees Vos van Sports Entertainment Group.
Foto Pim Ras/ Hollandse Hoogte

Die waren niet mis. Uit documenten waaruit Follow the Money citeerde bleek dat het zou gaan om onder meer 200.000 euro per half jaar dat De Vrij bij Inter speelde. Plus een doorverkooppercentage bij een nieuwe transfer. De Vrij zou daar het slachtoffer van zijn geworden: Internazionale bepaalde een maximum voor zíjn salaris, vanwege de commissies die naar SEG gingen. Bovendien kreeg De Vrij zelf geen tekengeld – ongebruikelijk bij een transfervrije overgang. SEG kreeg dat wel. In het jaarverslag van Inter over dat jaar staat dat de club 7,5 miljoen euro betaalde voor de transfervrije De Vrij.De Vrij zou volgens SEG hebben geweten dat ‘zijn’ kantoor namens Internazionale onderhandelde. Maar niet hoeveel hem dat zou gaan kosten. Een woordvoerder van het bureau schrijft in een reactie aan NRC: „Het was bekend bij De Vrij dat SEG namens Internazionale de onderhandelingen voerde en dat de verdiensten niet ten koste van hem zijn gegaan. Hier heeft De Vrij ook voor getekend. Deze documenten zijn bekend bij alle betrokken partijen, inclusief de club, De Vrij en de Italiaanse voetbalbond en daaruit blijkt geen enkele onduidelijkheid over de verdiensten van De Vrij.” SEG vindt dat de transactie in alle openheid is verlopen en stelt dat het de afgelopen twee jaar meerdere pogingen heeft gedaan om de kwestie met De Vrij uit te praten. „Wij betreuren het dat De Vrij niet direct met ons heeft willen praten – daarbij hadden we wellicht eventuele onduidelijkheden kunnen wegnemen.”In het nauw gedrevenMeerdere zaakwaarnemers en sportjuristen die NRC over de kwestie spreekt, stellen dat het niet per definitie onreglementair is verlopen. ‘Twee heren dienen’ komt vaker voor. Soms weet de speler ervan en zijn alle partijen tevreden. Maar als voetballers worden verrast door de dubbelrol van hun zaakwaarnemer loopt het niet zelden uit op een conflict. Al komt dat meestal niet naar buiten. Dat levert namelijk reputatieschade op, voor alle partijen. En een managementbureau kan geen geloofwaardigheidsproblemen gebruiken. Daarom worden veruit de meeste ruzies tussen speler en zaakwaarnemer geschikt voordat een rechter of arbitragecommissie erbij komt kijken.Dat was anders bij de kwestie rond voormalig Oranje-international Terence Kongolo. Zijn zaak – die zowel voor de tuchtcommissie van de KNVB als voor de rechter kwam – laat zien hoezeer een speler door zijn belangenbehartiger in het nauw gedreven kan worden.Kongolo ging in 2017 van Feyenoord naar AS Monaco. Vlak voordat hij naar Frankrijk vertrok, wisselde Kongolo zaakwaarnemer Erkan Alkan in voor Rob Jansen, een bekende makelaar die ook voorzitter is van de Europese bond voor voetbal-agenten. Alkan was woest: door de wissel zou hij miljoenen hebben misgelopen. Hij spande een arbitragezaak aan bij de KNVB. De ruzie was bikkelhard: de KNVB huurde zelfs, schreef VI, beveiliging in voor de zitting.Volgens de arbitragecommissie van de KNVB was Alkan niet eerlijk geweest. Hij had een contract met Kongolo en had dat volgens de regels gedeeld met de KNVB. Er bleek echter nóg een contract te zijn, dat Kongolo in het geheim had moeten tekenen en waar de voetbalbond niets van wist. In die overeenkomst stond dat Kongolo zichzelf niet mocht vertegenwoordigen en een transferbonus moest afstaan aan zijn zaakwaarnemer. Volgens Kongolo had hij helemaal niet ingestemd met die ‘tweede overeenkomst’. De KNVB vond het getuigen van „onduidelijkheid en schimmigheid” . Alkan werd een aantal maanden geschorst en moest een boete betalen.

Trainer Ronald Koeman (rechts) met zijn zaakwaarnemer Rob Jansen bij FC Barcelona.
Foto Toni Albir/EPA

Toch is overstappen naar een andere zaakwaarnemer, vlak voor een grote transfer, vaak onderwerp van ruzie, omdat het makelaars veel geld kan kosten. Veel gehoorde klacht: de concurrentie is zo stevig dat hard aan elkaars spelers wordt getrokken. Rob Jansen heeft zelf ook meegemaakt dat spelers vertrokken, bijvoorbeeld Ibrahim Afellay en Mark van Bommel. Dat ze uitgerekend overstapten naar zijn voormalige ‘assistent’ Mino Raiola heeft „emotionele schade” bij hem veroorzaakt, zegt Jansen in het boek Deal dat over zijn leven en werk verscheen. „Een jungle met de bijpassende roofdiermentaliteit. Iedereen probeert te overleven ten koste van een ander”, zegt hij in het boek over de makelaarswereld. Hij doelt óók op spelers, die volgens hem soms erg gericht zijn op geld. Onlangs zei Jansen in NRC nog dat spelers vaak „geen besef hebben” van de bedragen die ze verdienen. Hij sprak over „hebberigheid”, „graaien” – ook dat is volgens hem een bron van conflicten tussen makelaars en spelers.

Lees ook: spelersmakelaar Rob Jansen over ethiek in de voetbalwereld

Ronald de Boer, die tijdens zijn loopbaan jarenlang door Jansen werd begeleid, vindt het wel logisch dat spelers steeds meer hun eigen belang vooropstellen. „Je houdt vaak vast aan een bepaalde zaakwaarnemer. Maar dat is niet altijd in je voordeel. Zoals agenten spelers inwisselen, kunnen voetballers dat doen met agenten. Een zaakwaarnemer behartigt belangrijke dingen voor je. Dan vind ik het wel van karakter getuigen om een ander te zoeken als je niet happy bent. Ik heb altijd prima samengewerkt met Rob Jansen, maar daar heb ik wel eens woorden met hem over gehad. Hij is zelf iemand die zegt dat hij de beste is en vele anderen zijn in Robs ogen zakkenwassers en zakkenvullers. Die houding vind ik niet zo fair. Er lopen genoeg makelaars rond die keihard knokken voor hun spelers. Je bent er als makelaar voor de speler en niet voor jezelf.” Het wegkapen van elkaars spelers zorgt voor onderlinge wrevel. SEG wordt door anderen gezien als een ‘zeer agressieve speler’. Eigenaar Kees Vos haalt er zijn schouders bij op. „Als wij een speler willen benaderen omdat we denken dat we hem betere service kunnen bieden, dan doen we dat. Dat anderen dat vervelend vinden, snap ik best”, zo legde Vos in 2019 in een interview in het AD de handelwijze van SEG uit. RonselenRonselen doen anderen ook: soms worden jeugdtrainers, familieleden of vrienden van spelers ingezet om contact te leggen. Een brutaal voorbeeld kwam vorig jaar in Eindhoven aan het licht. PSV ontsloeg jeugdtrainer Stefan Maletic, omdat hij – achter de rug van de clubleiding om – de Braziliaanse middenvelder Mauro Junior had proberen te verleiden tot een overstap naar een zaakwaarnemer met wie zijn eigen vader banden had.„Een managementbureau zoekt spelers die aan jouw profiel voldoen voor een serieuze club in de Emiraten”, appte Maletic aan Mauro – ze kenden elkaar niet. En: „Ze willen direct contact met jou. […] Ik ben heel goed met hen/dit bedrijf. Hopelijk kiezen ze jouw (sic) om naar de club te brengen […] Geloof me, dit is heel serieus en het kan de toekomst van jou en je familie garanderen.” Mauro Junior bleef zeggen dat ze contact moesten opnemen met zijn eigen zaakwaarnemer, waarna de zaak via PSV uitkwam. Overigens vond de rechtbank dat PSV onvoldoende reden had om Maletic te ontslaan – dat had te maken met ontslagrecht en niet met het ethische gehalte van de appjes.

Zlatan Ibrahimovic (links) en zijn zaakwaarnemer Mino Raiola.
Foto Maurice van Steen/ANP

In 2019 verdienden zaakwaarnemers in Europa volgens FIFA-cijfers gezamenlijk zevenhonderd miljoen euro. Een derde van dat bedrag werd verdiend in de Premier League. Vorig seizoen werd in Nederland volgens een document van de KNVB ruim vijftig miljoen euro uitgegeven aan ‘intermediairs’. 33 miljoen euro kwam voor rekening van Ajax. PSV gaf daarna het meeste uit: 4 miljoen euro. Voor spelers wordt ook steeds meer betaald: Ajax kocht afgelopen winter spits Sébastien Haller voor 22,5 miljoen euro.Zo is het niet altijd geweest. 33 jaar geleden haalde PSV-manager Kees Ploegsma na een tip van zijn zoon Kees Ploegsma jr. de Braziliaan Romário naar Eindhoven. Transfersom: 2,6 miljoen euro. Mede betaald door het opkopen van Braziliaanse staatsschulden. Tegenwoordig maakt Kees Ploegsma jr. deel uit van SEG. Hij is uit de belangenorganisatie Pro Agent gestapt die zijn vader in 2009 oprichtte om het vak van makelaar „een fatsoenlijk imago” te geven. SEG, zo stelt de woordvoerder, vond de voorstellen van Pro Agent „anti-concurrerend” – „ze vertoonden trekken van een kartel.” Veel Pro Agent-leden zouden spelers willen verbieden om over te stappen naar een andere zaakwaarnemer die lid was van de belangenorganisatie. De woordvoerder: „Wij hechten aan vrije marktwerking en wilden hierin niet meegaan.” SEG, voegt de woordvoerder toe, is juist ontstaan „om de markt te veranderen en meer transparantie en openheid te creëren”.‘Transparantie en openheid’ zijn in de voetbalwereld van 2021 allang geen woorden meer waarmee makelaars worden vereenzelvigd. Rob Westerhof, oud-voorzitter van PSV, heeft het voetballandschap flink zien veranderen. „Het ondersteunen van spelers bij onderhandelingen is veranderd in pure business”, stelt Westerhof. „Door het gebrek aan controle is het integer handelen sterk achteruitgegaan. Dat dit heeft kunnen gebeuren legt het falen van de FIFA, UEFA en de nationale voetbalbonden bloot.”Amerikaanse systeemVolgens Westerhof zou de Europese voetbalwereld moeten leren van het Amerikaanse systeem waar zaakwaarnemers minder macht hebben. Hij vindt onder meer dat ze een minder hoog percentage zouden moeten krijgen van een transfersom. Westerhof: „Er zijn nu te veel mensen binnen bonden en clubs die er belang bij hebben dat dit onbeperkt voortgaat.” Ook de FIFA wil verandering. Afgelopen najaar werd een omvangrijk plan gepresenteerd dat de makelaarswereld beter moet reguleren. Onderdeel van het plan, waarover bonden en zaakwaarnemers nog onderhandelen, is een maximum aan verdiensten per transfer. Het is niet voor het eerst dat de FIFA dit probeert – eerdere pogingen faalden. Veel voetbalmakelaars zijn ook tegen de nieuwe plannen. Overigens kunnen bonden wel eisen stellen aan clubs, bijvoorbeeld transparantie over transfers en commissies, en niet zozeer aan makelaars. Bonden kunnen clubs immers beboeten of uit de competitie nemen. Nu het EK samenvalt met de transferzomer is het zaak voor het Nederlands elftal om niet met geld bezig te zijn, zegt Ronald de Boer – ook al staan belangrijke spelers zoals Memphis Depay en Georginio Wijnaldum op het punt lucratieve transfers te maken.Ronald de Boer: „Natuurlijk ben je als speler heel erg blij als je een miljoenencontract kunt tekenen. Dat is een verzekering voor later. Maar eenmaal op het veld mag je daar niet aan denken. Zeker niet bij Oranje. Dan heb je al het hoogste bereikt. Status heb je al. Eer is dan het belangrijkste. Tenminste, zo zou het moeten zijn.”

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 7 juni 2021

[ad_2]

admin

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *