Digitale yuan kan wapen worden in geopolitiek




Voorzitter Mao prijkt op de app waarmee al tienduizenden Chinezen hebben betaald, en die een nieuw financieel tijdperk belooft in te luiden: dat van digitaal centralebankgeld. In meerdere steden, zo bericht onder meer de South China Morning Post, deelden de autoriteiten de voorbije maanden virtuele ‘rode enveloppen’ uit – een traditionele Chinese cadeauverpakking – met digitale yuans erin, elk ter waarde van 200 yuan (zo’n 25 euro). Burgers konden zich via een loterij aanmelden voor zo’n cadeautje van de Chinese Volksbank. Het digitale geld van de centrale bank kunnen ze met de wallet (digitaal tegoed) op hun mobiele telefoon uitgeven bij enkele geselecteerde winkels en voor overheidsdiensten. Het zijn nog maar tests, maar China is vastbesloten om wereldwijd voorloper te zijn bij de introductie van een digitale munt, ook wel ‘E-CNY’ genoemd. Bij de Olympische Winterspelen van 2022 in Bei-jing wil China het project aan de wereld tonen. Niet alleen andere centrale banken, maar ook steeds meer overheden en experts in het Westen volgen het project met interesse. En soms met argusogen. Want de digitale yuan moet ook internationaal beschikbaar komen, waarmee China zijn financieel-politieke invloed wereldwijd kan gaan versterken. Digitaal centralebankgeld is een públieke vorm van digitaal geld. Anders dan particuliere betaaldiensten als Alipay in China, of iDeal in Nederland. En anders dan particuliere cryptomunten als bitcoin of de geplande digitale munt van Facebook. Digitaal centralebankgeld is eigenlijk een digitale versie van het aloude bankbiljet, dat eveneens door centrale banken wordt uitgegeven. Behalve de Chinese Volksbank zijn tientallen centrale banken het nieuwe geld aan het onderzoeken, of ermee aan het testen. De Europese Centrale Bank onderzoekt een ‘digitale euro’, de Zweedse Riksbank is aan het testen met de ‘e-krona’.De redenen hiervoor lopen per land nogal uiteen. Vaak wordt de noodzaak genoemd van een publieke pijler onder het snel digitaliserende betalingsverkeer. De Zweedse Riksbank en De Nederlandsche Bank zijn bezorgd over het snel afnemende gebruik van cash – het publieke geld dat van oudsher vertrouwen schept. Digitaal centralebankgeld zou de publieke garantie achter het geldsysteem moeten verstevigen.Een ander motief, dat vooral buiten de westerse wereld speelt, is ‘financiële inclusie’ van mensen zonder bankrekening. Ook zij zouden – met hun mobiele wallet – met digitaal publiek geld kunnen betalen. De centrale bank van Jamaica, die begin 2022 al een digitale munt wil lanceren, noemt dit bijvoorbeeld als beweegreden.

Lees ook: vragen en antwoorden over de digitale euro

Meer controle op burgers In China worden die argumenten ook genoemd. Het land loopt met digitaal betalen voorop en tegelijkertijd hebben mensen in afgelegen gebieden vaak geen bankrekening. Amerikaanse denktanks en media wijzen op een andere reden voor Bei-jing om een digitale yuan in te voeren: het verder vergroten van de controle over de eigen burgers. „Dit is een grote stap in de uitbreiding van het digitale autoritarisme” van de Chinese communistische partij, schrijft denktank Center for a New American Security (CNAS), in een recent rapport. Privacy lijkt bij gebruik van de digitale yuan niet gegarandeerd. Functionarissen van de Volksbank spreken over „controleerbare anonimiteit”. Overigens zijn burgers ook in Europa bezorgd om hun privacy bij een ‘digitale euro’, zo bleek vorige week uit een publieksonderzoek van de ECB. Teunis Brosens, econoom bij ING en gespecialiseerd in digitalisering, schreef mee aan een rapport van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) over digitaal centralebankgeld. Voor China, zegt hij, lijken binnenlandse doelstellingen belangrijker dan geopolitieke. „Dit is voor China onder meer een manier om de eigen financiële ‘Big Tech’, zoals Alipay en Wechat Pay, meer te beteugelen”, zegt hij. Maar, zegt Brosens, digitaal centralebankgeld lijkt wel degelijk óók een manier om de internationale positie van de yuan – officieel ‘renminbi’ – te versterken. Hij wijst op twee andere initiatieven op dit vlak. In 2015 richtte China een eigen internationaal betalingssysteem op (CIPS). Daarnaast experimenteert het land sinds kort samen met de centrale banken van Hongkong, Thailand en de Verenigde Arabische Emiraten met een grensoverschrijdend transactiesysteem voor digitaal centralebankgeld. De Bank voor Internationale Betalingen, de ‘bank van centrale banken’, steunt dit project.Brosens: „Deze drie projecten samen moeten het mogelijk maken voor banken en grote bedrijven om meer transacties te doen in de Chinese munt. Dat biedt mogelijkheden om de Amerikaanse dollar te omzeilen.” Geopolitieke bedoelingenDie dollar is dominant in het internationale betalingsverkeer. Van de internationale valutareserves bestaat krap 60 procent uit dollars, 21 procent uit euro’s en ruim 2 procent uit yuans. De hegemonie van de dollar biedt de VS nogal wat economische en geopolitieke voordelen. Amerikaanse bedrijven hebben minder wisselkoersrisico en de Amerikaanse regering kan sancties uitvaardigen tegen elk internationaal bedrijf dat betaalt in dollars. China, maar ook Europa heeft dit ondervonden bij de handel met Iran.Chinese functionarissen zelf praten amper over geopolitieke bedoelingen met de digitale yuan. Maar de Wall Street Journal wijst op een filmpje van de internationale Chinese staatszender CGTN, waarin een internationale rol voor de digitale yuan wordt benadrukt. In het filmpje wordt een mannetje in een shirt met Amerikaanse vlag omver geschopt door een gouden digitale yuan. Een stem vertelt hoe de VS internationale betalingssystemen, zoals Swift, hebben „ingezet als wapen om financiële sancties op te leggen aan verschillende partijen”. Daarmee moet het afgelopen zijn. Om te beginnen wil China de digitale munt inzetten voor grensoverschrijdende betalingen binnen het Belt and Road-project, een gigantisch infrastructuurproject om de handel met Azië, Europa en Afrika te stimuleren. Volgens Brosens van ING heeft de yuan nog een lange weg te gaan als internationale munt. „China zelf heeft kapitaalcontroles ingesteld bij internationale betalingen. Als die blijven bestaan, krijgt de yuan niet zomaar een grotere rol.”De geopolitieke aspiraties van China met het digitale geld leiden evenwel tot toenemende zorgen in de Verenigde Staten. Bij digitaal centralebankgeld lopen de VS internationaal achter. De Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, doet wel onderzoek naar een digitale dollar, samen met topinstituut MIT, maar plant vooralsnog geen concrete stappen. „We hoeven niet de eerste te zijn. We moeten het goed doen”, zei Fed-voorzitter Jerome Powell in februari. Hij noemde de digitale dollar toen wel een „project met een zeer hoge prioriteit”. Het was voor het eerst dat hij zulke grote woorden gebruikte.Zorgen in Washington Persbureau Bloomberg meldde vorige week dat de regering van president Joe Biden nerveus begint te worden over de digitale yuan, die zij beschouwt als een nieuwe vorm van politiek-economische competitie door China. Bloomberg schrijft dat niet alleen het ministerie van Financiën, maar ook het Pentagon en de Nationale Veiligheidsraad het Chinese project nu intensief bestuderen. Het laat zien dat digitaal centralebankgeld óók over geopolitiek gaat. Veiligheidsdenktanks in Washington dringen aan op haast bij de ontwikkeling van een digitale dollar. Frederick Kempe, voorzitter van The Atlantic Council, schrijft in een opinieartikel voor tv-zender CNBC dat de positie van de dollar onder druk kan komen door de digitale yuan en dat de Chinezen de VS technologisch in dreigen te halen. De VS kunnen „deze strijd nog steeds winnen” als de Fed snel een digitale dollar ontwikkelt en die koppelt aan digitale munten van Europese en Japanse bondgenoten, aldus Kempe.In Europa spelen geopolitieke overwegingen ook een rol bij de ontwikkeling van een digitale euro, zij het vooralsnog een bijrol. In een studie schreef de ECB vorig jaar dat een digitale euro „de strategische onafhankelijkheid van de Europese Unie” kan versterken. „Veel buitenlandse centrale banken” bereiden immers hun digitale munten voor, schrijft de ECB, zonder China overigens te noemen. „Die kunnen in potentie ook door Europese burgers worden gebruikt.” Samen met de opkomst van digitale munten van techbedrijven kan dit de Europese „soevereiniteit” bedreigen”, aldus de ECB. Dat zijn voor een centrale bank opvallend politieke woorden. De scheidslijn tussen monetair beleid en buitenlandse politiek lijkt te vervagen, in deze tijden van technologische rivaliteit tussen grootmachten.

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *