Dit zijn de vier opties voor een nieuwe coalitie




Ze mochten niets zeggen van de informateur en daar hielden ze zich aan. Woensdagmiddag, in de brandende zon op het Binnenhof, waren PvdA-leider Lilianne Ploumen en GroenLinks-leider Jesse Klaver boodschapvast. Binnen hadden ze gesproken met informateur Mariëtte Hamer en VVD-leider Mark Rutte. Hamer had uitgelegd „hoe complex de situatie is”. Desgevraagd erkende Klaver na afloop dat er sprake is van een impasse. „De formatie zit wel vast, ja.” Vermoedelijke oorzaak: de plotselinge afwijzing door CDA-leider Wopke Hoekstra van een regering over links. Rutte sloot zich bij hem aan. Het kan zijn dat dit een eerste poging is GroenLinks en PvdA uit elkaar te spelen. Het leidt sowieso tot nieuwe vertraging in het al zo moeizaam begonnen formatieproces.Toen Hamer aan haar opdracht begon, leek de rust hersteld; de échte onderhandelingen konden beginnen. Haar voorganger, Herman Tjeenk Willink, had geconstateerd dat bijna alle partijen bereid waren te praten over een nieuw kabinet. Die conclusie biedt, blijkt nu, onvoldoende basis om moeiteloos door te kunnen met de formatie. Ingewijden houden er rekening mee dat Hamer een week langer nodig heeft en niet zondag met een advies komt, zoals de Kamer haar wel had gevraagd. Over het formuleren van een herstelbeleid om het land uit de crisis te leiden – het eerste deel van Hamers opdracht – zijn de meeste partijen het wel eens. De crux is haar laatste opgave als informateur: welke partijen zijn bereid om te onderhandelen? Hamer zoekt het vooralsnog in zes partijen, die ze deze week in wisselende samenstelling heeft ontvangen. Veel op papier werkbare opties stuiten op bezwaren bij onderhandelende partijen. Vier scenario’s voor een mogelijke een mogelijke coalitie:1 Over links: VVD, CDA, D66, PvdA en GroenLinksHet is de gedroomde coalitie van D66-leider Sigrid Kaag. En voor de verkiezingen had ook Hoekstra deze coalitie geopperd – aangevuld met de ChristenUnie en de SP. Toen sprak hij over het belang van „een bredere groep partijen”. Maar daar is iets veranderd. Dinsdag zei Hoekstra dat de verschillen tussen het CDA en de twee linkse partijen „zeer groot” zijn. Ook de VVD ziet het niet zitten om samen te werken met twee linkse partijen, terwijl er voor een meerderheid in de Tweede Kamer maar één nodig is. Dat deze coalitie ook tot een meerderheid in de senaat leidt, maakt de liberalen niet zo veel uit. De voorbije jaren opereerde Rutte III daar ook met een minderheid.GroenLinks en de PvdA blijven herhalen dat ze óf samen, of níét meepraten. Maar achter de schermen zijn ze minder eensgezind. Bij GroenLinks is na de uitspraak van Hoekstra meteen geïnventariseerd hoeveel inhoudelijke overeenkomsten zij met het CDA zien. Het werd een lange opsomming op anderhalf A4’tje. De PvdA turft vooral tegenstellingen. 2 Rutte III op herhaling: VVD, CDA, D66 en ChristenUnieMet het afwijzen van ‘links’ lijkt Hoekstra aan te sturen op een voortzetting van het zittende (demissionaire) kabinet. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers werd prompt door Hamer uitgenodigd voor een gesprek, samen met Rutte en Hoekstra. Alleen gaf Segers na afloop opnieuw het signaal af dat hij niet op regeringsdeelname zit te wachten. „Ik hoop dat er een andere combinatie mogelijk is.”Daarbij komt dat D66, wegens onoverbrugbare verschillen op medisch-ethische kwesties, niet nóg eens met de ChristenUnie zal willen regeren. 3 Over rechts: VVD, CDA en D66 met PVV, FVD of JA21Een kabinet met de PVV of met FVD is zeer onwaarschijnlijk – beide partijen zijn uitgesloten door VVD, CDA en D66. Het lijkt er vooralsnog niet op dat ze daarop terugkomen; vorige maand zijn de VVD en het CDA nog uit de Brabantse coalitie met FVD gestapt. Maar ten aanzien van JA21, een afsplitsing van FVD, ligt dat anders. Die partij telt genoeg zetels om samen een meerderheid te halen. Het was meteen na de verkiezingen de eerste partij die Rutte noemde als coalitiepartner waar hij „serieus” naar wilde kijken – zonder het verkiezingsprogramma te hebben gelezen. Bronnen bevestigen dat Hoekstra binnenkort een afspraak heeft met JA21-leider Joost Eerdmans. Kaag noemde samenwerking met JA21 „moeilijk voorstelbaar”. 4 Een minderheidskabinet: VVD, D66 en CDAMet 73 zetels halen de drie middenpartijen nét geen meerderheid. Op zichzelf zou dit goed zijn voor de alom gewenste nieuwe bestuurscultuur: meer debat, meer dualisme. Maar omdat rechts de meerderheid in de Tweede Kamer heeft, is dit voor het progressieve D66 op kwesties als klimaat en migratie geen aanlokkelijk perspectief.

Lees ook:Dit opiniestuk over de omslachtige methode van Hamer

Nieuwsbrief
NRC De Haagse Stemming

Volg de formatie op de voet en word zelf een Haagse ingewijde

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 3 juni 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *