DNB: het kabinet met het klimaatbeleid fors aanscherpen




Zodra in Den Haag de formatie een beetje vaart krijgt, komt het klimaatbeleid zonder twijfel naar voren als één van de politieke hoofdpijndossiers. Nationale en internationale klimaatdoelen worden waarschijnlijk niet gehaald, scherper klimaatbeleid dreigt maatschappelijk pijn te gaan doen. Vanuit Amsterdam komt alvast ongevraagd advies aan het nieuwe kabinet. De Nederlandsche Bank zegt in een studie die deze woensdag verschijnt: het klimaatbeleid in Den Haag kan ambitieuzer en het móet ambitieuzer. Nederland „loopt achter bij de gestelde klimaatdoelen”, aldus de centrale bank en toezichthouder. „Daarom is het cruciaal dat het klimaatbeleid in de komende kabinetsperiode flink wordt aangescherpt.” Groene investeringen moeten versneld worden uitgevoerd, zo bepleit DNB. Om die te helpen financieren, en om de uitstoot terug te dringen, moet de belasting op CO2 omhoog.„Hoe meer je dingen voor je uitschuift, hoe groter de last in de toekomst en hoe meer schoksgewijs de aanpassing straks gaat plaatsvinden”, zegt Olaf Sleijpen, directielid van DNB, in een toelichting per videogesprek. „Als hoeder van de financiële stabiliteit in Nederland maken we ons daar zorgen over.” In het verleden mengde DNB zich al actief in Haagse discussies over, onder meer, de woningmarkt en de arbeidsmarkt. De laatste jaren laat DNB zich in Den Haag steeds luider horen over het klimaat. In 2018 stelde DNB een nationale CO2-heffing voor en vorig jaar bepleitte de toezichthouder voor groen herstelbeleid na de coronacrisis. Grote investeringen in onder meer duurzame energie zouden zowel het economisch herstel als het klimaat ten goede moeten komen.

Lees ook: Groen herstel? Nederland heeft weinig haast

‘Groen herstel’ Die laatste oproep sloeg in Den Haag vrijwel dood. Van ‘groen herstel’ is in Nederland tot dusver weinig terechtgekomen, anders dan in bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk. Daar worden miljarden geïnvesteerd in onder meer waterstoftechnologie en verduurzaming van gebouwen. In een nieuw regeerakkoord in Nederland mag een „mooi pakket om klimaatinvesteringen aan te moedigen” niet ontbreken, zegt Sleijpen. De overheid moet volgens DNB de juiste voorwaarden scheppen voor private investeringen, onder meer via subsidies en garanties. In het rapport pleit DNB onder meer voor verhoging van de subsidies voor verduurzaming van woningen, omdat dit voor consumenten nu vaak niet rendabel is. De ontwikkeling van waterstoftechnologie, warmtenetten, CO2-afvang en de aanpassing van energienetten vergen een „regierol” van de overheid.De keuze voor klimaatbeleid, stelt DNB, betekent dat „mogelijk andere prioriteiten moeten wijken” om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën niet in gevaar te brengen. „Politiek zijn dit lastige keuzes, maar wel noodzakelijk om de risico’s van klimaatverandering te mitigeren.” Een commissie onder leiding van Laura van Geest, de voorzitter van de Autoriteit Financiële Markten, berekende begin dit jaar het prijskaartje van de EU-klimaatdoelen waaraan Nederland zich heeft verplicht (55 procent CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990). De publieke uitgaven zullen oplopen van 4,5 naar 10 miljard euro per jaar, ofwel 1,2 procent van het Nederlandse bbp.

Lees ook: Europees klimaatbeleid eist forse inspanningen van het nieuwe kabinet

Dat betekent niet zomaar een extra aanslag op de schatkist. „Voor die uitgave is best wel budgettaire ruimte. We hebben bijvoorbeeld het groeifonds van het kabinet, dat is 20 miljard in de komende kabinetsperiode. Als we een herstelplan schrijven, ligt er ook ruim 5,5 miljard uit het herstelfonds in Brussel klaar.” Het verzoek om de EU- gelden is nog niet gedaan omdat Brussel in ruil hervormingen wil. Bijvoorbeeld verdere beperkingen van de aftrek van de hypotheekrente. En daarover wil het demissionaire kabinet niet beslissen. Wacht niet te lang, is het advies van Sleijpen. „Schrijf dat herstelplan en zorg dat je dat geld krijgt en zet dat in grote mate in voor verduurzaming.”

Monetair beleid ‘Ook ECB aan zet’
Niet alleen de Haagse politiek, ook de Europese Centrale Bank zelf is aan zet om klimaatinvesteringen te stimuleren, zo meent DNB. De ECB koopt binnen haar monetaire beleid bedrijfsobligaties op. Zo verlaagt zij de leenkosten van bedrijven. De ECB kan ervoor kiezen om de obligaties (meer) op basis van duurzaamheidscriteria op te kopen, stelt DNB. Zo kunnen groene investeringen van bedrijven worden gestimuleerd. Tot voor kort was DNB nog terughoudend over deze vorm van groen monetair beleid: de ECB diende ‘marktneutraal’ te opereren. „Op dit punt zijn we echt opgeschoven”, zegt DNB-directliedlid Sleijpen.
Fossiele subsidiesBehalve uit die klimaatpotjes is ook geld te halen bij de subsidies op fossiele activiteiten, die nu nog gelden. Die kunnen worden afgebouwd. Nederland heft bijvoorbeeld geen accijns op de brandstof voor lucht- en scheepvaart. „En denk aan de korting die grootverbruikers krijgen op hun energiebelasting. Die grote bedrijven betalen minder dan het mkb voor hun gas en stroom. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft zelf berekend dat dit jaarlijks om 4,5 miljard gaat.” Als je dan ook nog de beprijzing van de CO2-uitstoot uitbreidt en verhoogt, dan „rekent het bijna rond”. DNB vindt dat de industrie en de landbouw te weinig betalen voor hun uitstoot van broeikasgassen, terwijl huishoudens en de dienstensector relatief veel betalen.Maar, geeft Sleijpen direct toe, Nederland kan niet alle uitstoot op eigen houtje belasten. „Zeker bij een bredere heffing van de CO2-uitstoot zijn de baten gering als alleen Nederland dat doet. Dat moet op zijn minst Europees. Maar met investeren en met het aanpakken van de kortingen voor grootverbruikers hoef je niet te wachten.” Voor de landbouw pleit DNB in haar rapport voor „meer dwingende maatregelen” om te verduurzamen. Een recent rapport van topambtenaren noemde onlangs inkrimping van de veestapel bij nieuw beleid. „Uiteindelijk moet de politiek daar een ei leggen. Wij als DNB kunnen vanuit economisch perspectief aangeven wat er zou moeten gebeuren. Maar het belangrijkste punt in de hele analyse is: als je binnen de landbouw niks doet, loopt het vast.”

Nieuwsbrief
NRC De Haagse Stemming

Volg de formatie op de voet en word zelf een Haagse ingewijde

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 12 mei 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *