Een bak opinies over eer, geheugen en geweten van een benarde premier

Een bak opinies over eer, geheugen en geweten van een benarde premier

[ad_1]


Amerikaanse kranten deden er lang over, voordat ze gingen schrijven over de „leugens” van Trump – maar voor Mark Rutte brak dat moment pas na bijna tien jaar premierschap aan in deze krant.Althans, in twee Haagse achtergrondstukken las ik zaterdag, vrij terloops, dat Rutte „op heterdaad [was] betrapt op een leugen”, dat hij „loog over zijn gesprek met de oud-verkenners” en was sprake van „Ruttes leugen”.Ja, onverbloemd schrijven over „leugens” van een politicus geldt sinds het tijdperk-Trump als een blijk van journalistieke emancipatie en zelfvertrouwen: feiten benoemen! The New York Times legde een imposante catalogus aan van de verzinsels die Trump in vier jaar bij elkaar praatte.Maar is het woord ook op zijn plaats bij de politieke overlevingskunstenaar Rutte, na het zenuwzieke debat over zijn gesprek met de verkenners Ollongren en Jorritsma? In de Kamer werd hij leugenaar genoemd („geboren” dan wel „pathologisch”) – maar waarom schrijft de krant het?Argument was, zegt chef Den Haag Guus Valk, dat Rutte het woord dinsdag na Pasen zelf in de mond nam. En ja, als de premier van zichzelf zegt dat hij heeft gelogen, kun je dat moeilijk negeren. Liefst als citaat, maar een enkele keer overnemen kan ook.Dat is redelijk, al werd het niet toegelicht. Toch twijfel ik. Want wat zei hij precies, die dinsdag?Eigenlijk iets vrij raars. In een interruptiedebatje met Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) zei Rutte (een zin die de krant citeerde): „Mevrouw Ouwehand heeft gelijk: ik heb gelogen dat we het wel over Omtzigt hadden. Dat klopt. Ik heb dat alleen naar beste eer en geweten gedaan.” Hij zei ook nog: „Ik kan niet hier nu liegen dat ik niet heb gelogen.”Eh? Hier verhaspelt Rutte zelf de feiten: hij had niet ‘gelogen’ dat hij het wél over Omtzigt had gehad, maar juist dat hij niet over het CDA-Kamerlid had gesproken. En kun je liegen „naar eer en geweten”? Liegen is niet alleen een selectief geheugen hebben, maar: bewust onwaarheid spreken. Dat kan samengaan, laten we zeggen tijdens de bezetting, met „geweten”, maar al lastiger met „eer”. Je eer kan het nakijken hebben, omdat je je geweten volgt.Dat het onwaar was wat Rutte zei, is evident – en is door de Kamer onderstreept. Maar in dat narrige debatje dinsdag liepen ‘liegen’ en ‘onwaarheid spreken’ voortdurend door elkaar, ook bij Ouwehand zelf, die Rutte moederlijk toevoegde: „Zoek hulp!”Kortom, dit leek me verwarde taal van een premier die zich in de nesten heeft gewerkt en zijn ‘stinkende best’ deed om nu eens – echt, echt! – eerlijk over te komen. Semantisch punt misschien, maar het lijkt me vooralsnog een te magere bekentenis om liegen zonder meer als feit aan te nemen.Niet verwonderlijk verdeelde bijna alles over Rutte de meningen onder lezers. Sommigen vonden de krant veel te negatief, anderen meenden juist dat die Rutte goedpraatte. Een levendig lezersdebat dus, zou je zeggen. Met name twee opiniestukken van oud-campagnestrategen van de VVD, kort na elkaar, trokken vuur. Sommige lezers vermoedden dat consultant Jan Driessen, die het opnam voor Rutte en Kaag aanviel, zakelijke belangen had, of dat zijn stuk een opzetje was tussen VVD en NRC. Ook al omdat in de media alom VVD-prominenten uit de hangar werden gerold om de premier dekking te geven.Driessen, die wordt gerekend tot de insiders van de VVD , zegt desgevraagd „nul” zakelijke banden te hebben met de partij, tevoren geen contact te hebben gehad over zijn stuk (en trouwens ook voor zijn campagnewerk in 2006-2007 niet te zijn betaald).Het artikel van Mark Thiessen, oud-VVD-campagnestrateeg 2014-2017, had een heel andere strekking. Hij bekritiseerde juist de apolitieke manier waarop Rutte campagne had gevoerd, waar hij nu de prijs voor betaalt.Eén lezer meent niettemin dat „talloze” buitenlandse kranten veel harder over Rutte oordeelden – met name in een op sociale media veel aangehaald opiniestuk van een redacteur van de Süddeutsche Zeitung over de „wereld van leugen en bedrog” van Rutte, met verwijzing naar Trump.Zou het? Ik las in diverse Nederlandse media onder meer deze stevige opinies: De evidente leugen van Rutte sloeg alles (Trouw), Overleeft Rutte zijn leugens? (Welingelichte kringen), Zwaar gehavende Rutte overleeft de Omtzigt-leugen (Elseviers Weekblad), Liegen als Rutte (NRC), ‘Aanblijven na zoveel leugens is werkelijk ongehoord’ (De Stentor). Zo uitzonderlijk ‘hard’ was de Süddeutsche dus niet – en ook niet gezaghebbender omdat de mening in het Duits is gesteld.Trouwens, over Trump gesproken: er is een verschil in kwantiteit maar ook in typologie. Vanuit het Witte Huis loog de vastgoedmagnaat – verifieerbaar – over alles wat los en vast zat; van de menigte bij zijn inauguratie tot een verzonnen bedankje van de padvinderij. Bij Rutte gaat het daarentegen altijd om de vraag of zijn geheugen aan of uit staat – een veel klassiekere vorm van politieke amnesie. Opportunisme of onwaarachtigheid is dan eerder het sleutelbegrip dan alternatieve feiten fabuleren, zoals bij Trump.

Praat mee met NRC

Onderaan dit artikel

kunnen abonnees reageren.

Hier leest u meer over reageren op NRC.nl
.
Ook op de opiniepagina’s van NRC klonk een koor van kritische, hoofdschuddende Ruttologen. Met als tegenwicht andere geluiden, zoals dat van Paul Scheffer en een briefschrijver, die zich keerden tegen de afrekeningsbronst in de Tweede Kamer, die Ruttes plooibare geheugen nu eens meer dan zat was. Overigens loog het Commentaar over Ruttes deconfiture er ook niet om.Maar het belangrijkste: de berichtgeving over de zaak zelf vond ik (even los van de semantische discussie over liegen) zakelijk, scherp en informatief – zoals het hoort. Ik zou daar, tegenover u, ook niet over liegen – toch?Sjoerd de JongReacties: ombudsman@nrc.nl
De lezer schrijft … Wat doet Rutte in Bayeux?
De toon van NRC is sterk negatief over de minister-president. Maar dat nu zelfs een artikel over het tapijt van Bayeux wordt aangegrepen voor een apart uitgelichte sneer richting de heer Rutte lijkt mij onder de grens van de NRC Code: ‘strikte scheiding van feiten en opinies’.J. Beetstra
… de krant antwoordt Een geestige associatie, meer niet…
In het artikel over het 11e-eeuwse kunstwerk haalt Bianca Stigter de uitspraak van twee Britse auteurs aan dat het tapijt doet denken aan „een eigentijdse politicus die een lastige vraag uit de weg gaat”. Ze voegt daar aan toe: „Het tapijt als Mark Rutte”. De eindredactie maakte van die geestige associatie de ‘streamer’ bij het verhaal (Het tapijt is als Mark Rutte: het ontwijkt lastige vragen). Ligt voor de hand, streamers moeten prikkelen en deze zin leende zich daar goed voor. Meer dan een knipoog was het dus niet. Maar na alle nieuws, analyses en opinies over Rutte kan ik me voorstellen dat lezers denken: help, niet ook nog eens in de bijlage Cultuur!

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 17 april 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 17 april 2021

[ad_2]

admin

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *