Een waanzinnig stabiel land – NRC




Wonderlijk stabiel én hopeloos verdeeld, noem het de Hollandse paradox. Hoe anders kun je de uitslag van deze verkiezingen duiden? De VVD van Mark Rutte is voor de vierde keer op rij met afstand de grootste partij geworden. De regering waaraan hij de afgelopen vier jaar leidinggaf, trad weliswaar af vanwege de mensonterende Toeslagenaffaire, maar van de vier partijen in de coalitie leverde alleen het CDA zetels in; de VVD en D66 wonnen, de ChristenUnie bleef gelijk. De nettowinst is, op het moment van schrijven, drie zetels.Illustratie Hajo
Bas Heijne is redacteur van NRC en essayist.
Hopeloos verdeeld: mocht Sylvana Simons van Bij1 toch in de Tweede Kamer komen, dan treden er maar liefst vier nieuwe partijen toe, waardoor het aantal partijen dat vijf of minder zetels heeft, op acht komt. De kleine of piepkleine partijen hebben programma’s die in een minder idioot verkaveld politiek landschap door grotere partijen zouden worden omarmd – antiracisme en gelijkheid, belangen van boeren en ouderen, klimaat en inzet voor Europa. De kiezer ziet ze vooral als aanjagers van afzonderlijke thema’s in het politieke debat.Radicaal-rechts ongekend hoogDan is er de verdeeldheid van politieke ego’s, politiek als ruzie zoeken. De publieke omroep organiseerde begin deze week een debat tussen de leiders van kleine partijen en ambitieuze nieuwkomers. Heerlijk om te zien: zowat iedereen die daaraan deelnam had zich wel afgesplitst van een andere aanwezige, meestal gepaard met slaande deuren, wederzijds verdachtmakingen en moddergooien. Allemaal speelden ze de serieuze staatsman/-vrouw, allemaal voorspelden ze voor hun partij een winst van minimaal zes zetels.Radicaal-rechts staat inmiddels op een kleine dertig zetels, dat is echt ongekend hoog, maar ook op die flank heerst bittere verdeeldheid. Thierry Baudet, die zich na het ineenstorten van zijn partij terugvocht door genadeloos de groeiende onvrede met het coronabeleid van complotwappies, benarde vrije jongens en ongeduldige ondernemers te exploiteren, moet in de Kamer plaatsnemen naast de fractie van JA21, die hij tegenover wie het maar wil horen als „verraders” bestempelt. Geert Wilders met zijn PVV verloor voor de zoveelste keer; en lijkt zich, omdat van terugtreden geen sprake kan zijn, neer te leggen bij zijn splendid isolation, een politieke anomalie, een politicus die nu al zowat twee decennia schreeuwend een radicaal-rechtse omwenteling aankondigt en tegelijkertijd innig tevreden lijkt met zijn buitenspel. Je zou het stabiel kunnen noemen.Op links geen ideeënstrijd Links scoort deze verkiezingen ongekend laag. Over het waarom gaat het de komende weken vast en zeker: het zal opiniestukken regenen, er zal weer worden opgeroepen tot linkse samenwerking, er wordt koffie gedronken. Bij de PvdA, GroenLinks en de SP bekroop je bij het zien van de debatten inderdaad te vaak het gevoel van wat Freud het narcisme van de kleine verschillen noemt – de ene partij wil het eigen risico in de zorg halveren maar ook de ziektenkostenpremie verlagen, de ander wil het eigen risico afschaffen. En daar werd dan op televisie serieus over gedebatteerd. Er was op links zo weinig sprake van een vurige ideeënstrijd dat je al snel begon te vermoeden dat er naast al die beleidsvoornemens gewoon bar weinig ideeën waren, wat geflecteerd werd in het sympathieke, maar schrikbarend bleke profiel van de afzonderlijke lijststrekkers. Jesse Klaver, die vier jaar terug met succes de politieke storytelling van Barack Obama kopieerde, zoals Baudet dat nu doet met de tactieken van Donald Trump, begreep te laat dat de wind gedraaid was. In deze verkiezingen ging het, helaas voor Klaver, om authenticiteit.Je zag het bij het CDA, waar de belofte Wopke Hoekstra zich op een fatale manier uitleverde aan de gewezen spindoctors van Balkenende. Ooit hoorde ik een van hen, in de aanloop naar Balkenende IV zeggen: „De belangstelling van de Nederlander voor het buitenland stopt bij zijn tuinhek, dus in de campagne zetten we gewoon Jan-Peter op het affiche voor de molens van Kinderdijk.” En dus zagen we anno 2021 Wopke sportief schaatsend over sloten in een eeuwig Nederlands landschap met een nietszeggende tekst over de belofte die Nederland is. Leeg, leger, leegst. Zelden heb ik iemand zo niksig zien zijn. Op hetzelfde moment praatte Pieter Omtzigt in de media over zijn boek Een nieuw sociaal contract, zijn manifest om de verstoorde verhouding tussen de burger en de overheid te herstellen.Bar weinig veranderingOok D66-lijsttrekker Sigrid Kaag leek aanvankelijk gevangen in een campagne vol spin en infantiele ideetjes. In een praatprogramma zag ik haar zichtbaar ongelukkig proberen mee te doen in een gesprek over de ups and downs van het Britse koningshuis. Maar gaandeweg vond Kaag haar authentieke stem – en kreeg de kiezer, zelfs degenen die niet op haar stemden, het gevoel dat ze geloofde waar ze voor stond.

Praat mee met NRC

Onderaan dit artikel

kunnen abonnees reageren.

Hier leest u meer over reageren op NRC.nl
.
Hoe authentiek Mark Rutte is? Je zou kunnen zeggen dat iemand die zijn in-authentieke persoonlijkheid zo lang en met zoveel overtuigingskracht weet uit te dragen, vanzelf weer authentiek wordt – hij is steeds herkenbaar en onmiskenbaar zichzelf. Misschien worden hem daarom zijn leugens zo gemakkelijk vergeven. Toen hij in het programma De Vooravond werd geconfronteerd met een dodelijke compilatie van al die heikele dingen – bonnetjes, stukken, mails – waar hij de afgelopen tien jaar ineens geen herinnering meer had, ontplofte Twitter van verontwaardiging.

Liveblog: al het laatste nieuws over de Tweede Kamerverkiezingen

Er is nog een paradox. Het ging de afgelopen weken aan een stuk door over politiek, debat volgde op debat, twistgesprek op twistgesprek, de politici waren niet van je scherm te slaan. Ook de hoge opkomst laat een verbazingwekkend grote betrokkenheid zien. Maar op televisie ging het vooral over politiek áls politiek, hoe de lijsttrekkers het deden en hadden gedaan en weer eindeloos over het vleesgeworden dopamine-shot dat Thierry Baudet heet. Er werd eindeloos beschouwd en nabeschouwd over alle partijen en partijtjes, over gebroken en onhaalbare beloften, maar wie zag door de bomen het bos nog? Er lag, hoorde ik steeds in de nabeschouwingen, een „coronasluier” over de campagne, maar in de ontelbare debatten ging het alleen in de meest vage termen over de grootste crisis – medisch, economisch, psychologisch – van onze tijd. Er werd niet of nauwelijks vooruitgekeken, Europa en de klimaatcrisis bleven op de achtergrond, de bestuurlijke en maatschappelijke implicaties van de Toeslagenaffaire kwamen niet aan bod. Het was het zoveelste feestje van de democratie waar je je achteraf eigenlijk maar weinig van herinnert. Nu je wakker wordt, blijkt er bar weinig veranderd. Het is weer business as usual.

Nieuwsbrief
NRC Kijktips

Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma’s, series en films

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *