Egypte wil vrouw meer beknotten




Een jonge Egyptische dochter van gescheiden ouders. Haar moeder studeert in het buitenland, en om te kunnen reizen moet ze toestemming hebben van haar mannelijke voogd. Maar omdat de vader niet in hun leven is, mag diens broer, met wie ze een slechte band heeft, beslissen. Of: een weduwe die de voogdij over haar kinderen kwijtraakt, omdat die na het overlijden van de vader gaat naar de mannen aan de vaders kant.Dit soort getuigenissen gaan de laatste weken rond op Egyptische sociale media onder de hashtag ‘voogdijschap is mijn recht’. Daarmee spreken Egyptische vrouwen zich uit tegen een wetsvoorstel dat hun rechten verder dreigt te beperken. Het kabinet heeft aanpassingen aan de huidige familiewet voorgesteld die onder meer de bevoegdheden van de mannelijke voogd uitbreiden.De familiewet heeft betrekking op voogdijschap over kinderen, juridische en financiële beslissingen, het huwelijk en andere persoonlijke zaken. Voornaamste aanpassing is dat een mannelijke voogd het huwelijk van een vrouw binnen een jaar kan ontbinden als hij vindt dat de huwelijkspartners niet bij elkaar passen of als de bruidsschat niet aan de verwachtingen voldoet. Geen spaarrekeningDe hashtagcampagne is opgezet door Hoda Elsadda en haar collega’s van het Women and Memory Forum, dat zich sterk maakt voor vrouwenrechten. Voor Elsadda, hoogleraar Engelse taal en literatuur, is het mannelijke voogdijschap het belangrijkste probleem van de aangepaste familiewet.Zelf heeft ze ook ervaring met de familiewet. Zo liet een van de grootste banken in Egypte haar geen spaarrekening openen voor haar twee kinderen. Bij een andere bank kon dat wel, maar dan kreeg alleen de mannelijke voogd – hun vader – toegang tot het saldo. Ze stuitte op hetzelfde probleem toen ze haar zoontje wilde inschrijven bij een andere school.
Deze wet is gemaakt door mannen, voor mannen
Hoda Elsadda vrouwenrechtenactivist
Elsadda’s collega’s hadden soortgelijke verhalen. Ze besloten hun campagne te richten op de kwestie van de mannelijke voogd. Hun hashtag ‘voogdijschap is mijn recht’, waarmee ze andere vrouwen aanspoorden hun ervaringen te delen, explodeerde: binnen een paar dagen was het een van de populairste hashtags op Twitter in Egypte.De verhalen op sociale media variëren van alledaagse bureaucratische ervaringen als die van Elsadda, tot tragische gevallen waarbij vrouwen zeggenschap over hun kinderen verliezen na de dood van hun echtgenoot. „Die verhalen hoor je overal, zeker als je zoals ik actief bent in de vrouwenrechten,” zegt Elsadda. „Het zijn de simpele verhalen die zo veelzeggend zijn voor de situatie in Egypte. Zo heeft de overheid de laatste jaren het onderwijs meer gedigitaliseerd: veel kinderen krijgen een tablet om huiswerk op te maken en lessen te volgen. Op sociale media gingen verhalen rond van moeders die hun kinderen van school ophaalden, maar de tablet niet meekregen van de schoolleiding. Meestal haalt de vader de kinderen niet van school, toch is hij de enige die de tablet meekrijgt.” De Egyptische familiewet is gebaseerd op de shariawetgeving. Volgens de overlevering zou imam Abu Hanifa hebben gezegd dat een vrouw wel haar eigen huwelijkscontract mag ondertekenen, maar dat alleen haar mannelijke voogd het huwelijk mag ontbinden als hij de echtgenoot of de bruidsschat ontoereikend acht.Al jaren is de wet onderwerp van discussie. Verschillende staatsinstellingen, zoals de Nationale Raad voor Vrouwen en de belangrijkste islamitische autoriteit Al-Azhar, kwamen eerder met eigen versies van de wet. Het wetsvoorstel is volgens mensenrechtenadvocaat Azza Soliman een conservatieve interpretatie van de sharia en zou de vooruitgang van de afgelopen eeuw wat vrouwenrechten in Egypte betreft terugdraaien. Volgens Soliman druist de wet ook rechtstreeks in tegen de grondwet, waarin staat dat vrouwen en mannen gelijkwaardig zijn en dus gelijke rechten hebben. „Deze wet is geschreven door mannen, voor mannen. Het is een doodssteek voor de Egyptische rechtsstaat”, aldus Soliman. Op 21 maart, de Egyptische moederdag, probeerde president Abdel Fattah Al Sisi tegenstanders van de conceptwet gerust te stellen. „Overeenkomstig de veranderingen in de samenleving, willen we alleen iets doen wat mensen gelukkiger en hun leven gemakkelijker maakt”, zei de president tijdens een toespraak. Hij verzekerde het publiek dat hij niet akkoord zou gaan met een wet die niet het beste voorheeft met Egyptische vrouwen. Wat precies het beste is, daarover blijken de meningen sterk te verschillen.

Lees ook dit artikel: Getuige van verkrachting? Zeg maar niks, over een aantal geruchtmakende misbruikzaken in Egypte

Kritiek vanuit staatsmediaVorig jaar kende Egypte een #MeToo-moment nadat diverse verkrachtingszaken aan het licht kwamen. Net zoals nu wendden vrouwen zich toen tot sociale media. Het is belangrijk dat zulke problemen worden aangekaart, zelfs wanneer dat weerstand oproept, vindt Elsadda. Ze merkte dat de ‘voogdijschap is mijn recht’-campagne in de staatsmedia flink wat kritiek kreeg. De getuigenissen zouden verzonnen zijn, of indruisen tegen religieuze en culturele waarden.Het wetsvoorstel, de kritiek vanuit de media – volgens Elsadda is alles een poging om vrouwen de mond te snoeren. „Het is het patriarchaat dat terugslaat. En dat het zo hard terugslaat, is een teken van onze kracht.” Het legt ook tegenstellingen in de samenleving bloot, aldus Elsadda. „Egypte doet trots over het recordaantal vrouwelijke ministers en vrouwen in topposities in het bedrijfsleven. Tegelijkertijd mogen vrouwen hun kinderen niet inschrijven bij een school, of een spaarrekening voor ze openen.”

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 18 mei 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *