Erkenning Armeense genocide door Biden zet relatie met Turkije verder onder druk




Het beladen woord staat in de eerste en laatste zin van de verklaring over de Armeense genocide die de Amerikaanse president Joe Biden op zaterdag naar buiten bracht. De eerste zin: „Elk jaar op deze dag herdenken we al diegenen die stierven in de Armeense genocide tijdens de Ottomaanse tijd en zetten wij ons er opnieuw voor in om te voorkomen dat zo’n wreedheid ooit weer gebeurt.” De laatste zin: „Het Amerikaanse volk eert alle Armeniërs die gestorven zijn in de genocide die 106 jaar geleden begon.”De verklaring van Biden is een klap in het gezicht van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Hij probeert de relaties met de VS en Europa juist te verbeteren. Biden was wel zo beleefd om het nieuws persoonlijk te vertellen. Welgeteld 93 dagen nadat hij aantrad als president, belde hij voor het eerst met Erdogan. Dit werd in Ankara al opgevat als een affront voor een belangrijke bondgenoot en NAVO-partner als Turkije. Turkije erkent de Armeense genocide niet en is fel gekant tegen erkenning door andere landen. Hoewel veel westerse landen de moord op circa 1,5 miljoen Armeniërs tijdens de Eerste Wereldoorlog inmiddels erkennen als ’s werelds eerste genocide, ontweken bijna alle Amerikaanse presidenten dat beladen woord om Turkije niet voor het hoofd te stoten. Alleen Reagan gebruikte het woord genocide, om het later onder Turkse druk weer in te slikken.CampagnebelofteMet de verklaring vervult Biden een campagnebelofte. Bovendien komt vicepresident Kamala Harris uit Californië, de staat met een grote Armeense gemeenschap. In 2019 namen de Senaat en het Huis van Afgevaardigden al resoluties aan die het Witte Huis opriepen de genocide te erkennen als formeel onderdeel van het Amerikaanse buitenlandbeleid. En onlangs tekenden honderd Congresleden een brief waarin Biden werd opgeroepen dit te doen.De ontwikkelingen in Washington werden met argusogen gevolgd door de Turkse regering. Op 20 april organiseerde Erdogans communicatiedirecteur nog een haastig ingelaste Zoom-conferentie over „de gebeurtenissen van 1915”. Alle uitgenodigde sprekers ontkenden dat er sprake was van genocide op de Armeniërs. Volgens hen ging het niet om doelbewuste uitroeiing die was georganiseerd door de Ottomaanse autoriteiten, maar van spontane, lokale uitbarstingen van geweld.Bidens besluit had niet op een slechter moment kunnen komen voor Erdogan. Hij is juist bezig met een charmeoffensief richting zijn westerse bondgenoten en handelspartners, in de hoop dat betere relaties leiden tot investeringen in de haperende Turkse economie. Nu is hij gedwongen met een felle verklaring te komen die de relaties verder kan beschadigen. In aanloop naar een weekeinde van Turks-Amerikaanse spanningen daalde de lira met 3 procent ten opzichte van de dollar.Niets om voor te schamenErdogan moet wel van zich afbijten over dit onderwerp, want ongeveer 90 procent van de Turken erkent de Armeense genocide niet, net als de meeste politieke partijen in Turkije. „In de geschiedenis van de grote Turkse natie is er niets om ons voor te schamen”, stelde Meral Aksener, de leider van de nationalistische oppositiepartij IYI. Alleen de pro-Koerdische oppositiepartij HDP steunt Bidens besluit. „Turkije is de confrontatie met de Armeense genocide 106 jaar lang uit de weg gegaan.”Erdogan hoopte juist dat hij kon voortbouwen op zijn persoonlijke band met Biden. Die gaat terug tot 2011, toen de toenmalige vicepresident Biden Erdogan thuis bezocht nadat hij een operatie had ondergaan. In die jaren bouwden ze een nauwe relatie op, waarbij Biden vaak fungeerde als gesprekspartner die Erdogans frustraties overbracht naar het Witte Huis, zoals over de Amerikaanse steun voor de Syrisch-Koerdische strijdgroep YPG. Maar sindsdien is de frustratie over Erdogans autoritaire koers en militaristische buitenlandbeleid sterk toegenomen in Washington. Met name nadat het Turkse leger in 2019 een offensief lanceerde tegen de YPG in Noordoost-Syrië. „Turkije is het echte probleem”, zei Biden destijds tijdens een televisiedebat, waarin hij pleitte voor een hardere lijn jegens Turkije. „Ik zou een beheerst gesprek hebben met Erdogan en hem laten weten dat hij een hoge prijs zal betalen voor wat hij heeft gedaan.”Erdogan werd lange tijd uit de wind gehouden door president Trump, die de Turkse president prees als „a hell of a leader” en „a very good friend”. Trump wist lang te voorkomen dat het Amerikaanse Congres sancties oplegde tegen Turkije wegens de aanschaf van het Russische raketsysteem S-400. Maar in december moest Trump zich gewonnen geven en voerde het Congres alsnog sancties in. Ook werd Turkije uit het programma voor de ontwikkeling van de F-35-straaljager gezet, waarvoor de S-400 een gevaar vormt.Boete voor HalkbankDaarnaast heeft Trump verwoede pogingen gedaan om het politiek explosieve proces tegen de Turkse staatsbank Halkbank te frustreren. Sinds de zaak ruim vier jaar geleden begon, heeft Trumps Witte Huis herhaaldelijk geprobeerd Halkbank te behoeden voor het betalen van een boete voor haar rol bij het helpen van Iran bij het ontduiken van Amerikaanse sancties. Hij ontsloeg zelfs enkele federale aanklagers die de zaak behandelden. Maar uiteindelijk zonder resultaat.Het hoger beroep zou in maart beginnen, maar is uitgesteld wegens de coronacrisis. Een miljardenboete voor Halkbank kan zeer schadelijk zijn voor het Turkse financiële systeem. Dat staat al zwaar onder druk omdat de centrale bank de afgelopen jaren 165 miljard dollar aan buitenlandse reserves heeft verbruikt in een poging de koers van de lira te stutten. De bank heeft geen middelen meer om de munt te verdedigen.Elke strubbeling in de Turks-Amerikaanse relaties kan de lira in een vrije val storten. Dit gebeurde ook in 2018 tijdens de diplomatieke crisis rond de Amerikaanse pastoor Andrew Brunson, die onterecht gevangen zat in Turkije. Biden heeft vrijdag tegen Erdogan gezegd dat hij de onderlinge relatie wil verbeteren en een effectieve manier wil vinden om hun meningsverschillen te overbruggen. Ze kwamen overeen om een bilateraal overleg te organiseren tijdens de NAVO-top in Brussel in juni.

Lees ook dit artikel over een film die Turkije niet wilde

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *