Het kabinet geeft burger iets meer openheid met nieuwe wob-wet




Het is allang niet meer alleen zwarte lak. Ambtenaren gebruiken ook witte en gele lak om passages te bedekken in documenten die burgers opvragen met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Siebe Sietsma, die als onderzoeksjournalist voor Nieuwsuur regelmatig overheidsdocumenten opvraagt, weet er alles van. „Ik heb ooit een pagina gekregen waar alleen het woordje ‘en’ niet was weggelakt”, zegt hij.
Er staan veel uitzonderingen in de wet op grond waarvan informatie kan worden geweigerd of weggelaten. ‘Persoonlijke beleidopvattingen’ van ambtenaren worden in elk geval weggelakt, maar vaak ook veel meer. „Alles kan in principe worden weggezet als persoonlijke beleidsopvatting”, zegt Sietsma. „Het wordt ook als excuus gebruikt om feitelijke informatie niet naar buiten te brengen.”
Maar binnenkort komt daar verandering in, beloofde minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) eind april. In een brief aan de Eerste Kamer schreef ze dat het kabinet van plan is om vanaf nu „ruimhartig om te gaan met openbaarmaking van persoonlijke beleidsopvattingen”.
Met dit besluit komt het kabinet een belofte na die premier Mark Rutte deed toen hij in januari het aftreden van zijn derde kabinet bekendmaakte. Ook hij zei toen dat ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ geen weigeringsgrond meer mogen zijn voor het openbaren van informatie – al bleek dat later alleen te gaan om informatie die het kabinet aan de Tweede Kamer stuurde. Ollongren breidt die toezegging nu uit naar informatievoorziening aan burgers.
Van Wob naar Woo
Het lijkt er op dat ministeries direct werk hebben gemaakt van Ollongrens nieuwe besluit. Freelance journalist Lucien Hordijk zegt op Twitter dat een Wob-verzoek dat hij indiende bij Economische Zaken langer op zich laat wachten, onder meer omdat ambtenaren zijn geïnstrueerd om minder tekst weg te lakken.
Ollongren loopt daarmee vooruit op de opvolger van de Wob. Die Wet open overheid (Woo) ligt nog in de Eerste Kamer, en toch wil het kabinet alvast een deel ervan gaan uitvoeren. Een vlucht naar voren op het gebied van transparantie.

Lees ook:‘Overheid deelt liever geen stukken’

GroenLinks-Kamerlid Mariko Peters kwam negen jaar geleden al met een een voorstel om de Wob te veranderen. De overheid zou allerlei documenten zelf openbaar moeten maken en in een register moeten verwerken zodat het aanbod voor iedereen inzichtelijk zou zijn. Een informatiecommissaris, benoemd door de Tweede Kamer, moest meekijken bij klachten. Meningen van ambtenaren moesten ook, geanonimiseerd, gepubliceerd kunnen worden.
Maar haar wetsvoorstel werd onder druk van ambtenaren, politiek en belangenorganisaties steeds verder uitgekleed. Het register werd geschrapt omdat het tot te hoge en blijvende kosten zou leiden. De informatiecommissaris werd een adviescollege, benoemd door de minister. Koepelorganisaties zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten vielen buiten de nieuwe wet. De persoonlijke beleidsopvatting van ambtenaren kwam weer terug als uitzonderingsgrond.
Voor journalisten waren de veranderingen vooral verslechteringen. De Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ), ondersteund door de hoofdredacties van vijftig vooraanstaande media, stuurde een brandbrief om deze nieuwe wet in zijn geheel tegen te houden.
Toeslagenaffaire
Met de Toeslagenaffaire veranderde de sfeer in Den Haag. Pieter Omtzigt (CDA) ontplofte in mei 2020 tegenover staatssecretaris van Alexandra van Uffelen (Financiën, D66) die niet alle documenten waar hij om had gevraagd vrijgaf. De Parlementaire Ondervragingscommissie concludeerde daarop in het najaar: de informatievoorziening is niet op orde.

Lees ook: Wat móét het kabinet delen met de Kamer?

De roep om een transparante overheid zwol aan. Dat leidde tot nieuwe aanpassingen aan het wetsvoorstel. Door een amendement van CDA-Kamerlid Harry van der Molen mag de overheid straks in de meeste gevallen alleen nog namen van ambtenaren weglakken, maar niet langer hun beleidsopvattingen.
Deze nieuwe versie van de Woo ligt nu in de Eerste Kamer. Door alvast delen ervan uit te voeren, zoals Ollongren heeft aangekondigd, wil het kabinet laten zien dat het de belofte van meer openheid waarmaakt.
„Een enorme verbetering”, zegt Evert de Vos, voorzitter van de VVOJ, al is het pas een eerste stap. Ook als ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ geen reden meer zijn om passages te schrappen, kan er ten onrechte informatie worden achtergehouden.
De Vos hoopt dat de Woo later nog uitgebreid wordt. „De wet die er nu ligt, is nog steeds een halfbakken compromis.”

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *