Het terras is voor de dertigplusser, het park meer voor de jongeren

Het terras is voor de dertigplusser, het park meer voor de jongeren

[ad_1]


Het terras is de hoeksteen van de samenleving. Althans, die indruk wekte de discussie over het openen van de terrassen, en de daaropvolgende koortsachtige pogingen van Kamerleden om de openingstijden op te rekken. Mark Rutte gaf niet toe; de opening op zich was al zo spannend dat hij er „buikpijn” van had.Waarom is het terras zo belangrijk? En hoe verhoudt het zich tot zijn alternatief, het park? Burgemeesters beschreven de twee onlangs als communicerende vaten: zonder terrassen zal de drukte in parken de pan uit rijzen, waarschuwden ze. Het terras is blijkbaar niet alleen gezellig, maar ook een onmisbaar ventiel voor lente-energie die een uitweg zoekt. Terrassen lijken essentieel, maar ze bestaan nog niet zo lang. Tot de jaren zeventig waren ze er amper, vertelt Jan Oosterman, die in 1993 promoveerde op een onderzoek naar de opkomst van het terras. Dat is een negentiende-eeuwse uitvinding: daarvóór waren de straten te smerig. Toch duurde het nog tot rond 1970 voordat in Nederland de terrassen zich over de stoepen en pleinen gingen verspreiden. Die omslag kwam, vertelt Oosterman, ten eerste door een omslag in de stedenbouw. „Daarvoor was alles ingericht op bereikbaarheid met de auto. In 1970 werden veel plannen voor doorbraken, parkeergarages en dempingen gestopt, en die maakten plaats voor woonerven, winkelstraten en terrassen. Er kwam meer aandacht voor het openbare leven.”Zij-ingang in het caféDaarnaast was er de opkomst van het hedonisme. „Genieten werd een belangrijke waarde. In de jaren zestig hadden veel cafés nog een zij-ingang zodat je ongezien naar binnen kon. Nu is het precies omgekeerd, je wil gezien worden met een glas.”Een derde factor die Oosterman noemt had daarmee te maken: het terras leverde geld op. Zodra horecaondernemers dat in de gaten kregen, begonnen ze in razend tempo terrasvergunningen aan te vragen. „In Utrecht werden het Domplein en de Neude in no time volgebouwd”, zegt Oosterman, die zijn promotieonderzoek uitvoerde in Utrecht. „Die privatisering en commercialisering van de publieke ruimte is vrij geruisloos gegaan.” En dat terwijl de bezwaren voor de hand liggen: hinder voor omwonenden en een afname van vrij toegankelijke ruimte. Op een bankje kan iedereen zitten, op een terras alleen de mensen met geld. Het park onderscheidt zich in die zin van het terras: iedereen kan erin, er hangen daklozen rond en gezinnen, honden en groepjes jongeren. „Dat is het mooie aan parken, dat het echt toegankelijk is voor iedereen en dat er weinig commerciële activiteiten of plekken zijn, hooguit een ijskarretje ofzo”, zegt Irina van Aalst, stadsgeograaf aan de Universiteit Utrecht. Terras en park hebben in het sociale verkeer ook een andere functie. Het terras is een theater, waarbij de terraszitters het publiek zijn én de voorstelling zelf: ze keuren de voorbijgangers, maar voeren zelf ook een showtje op. „Mensen kijken vanaf het terras is legitiem”, schreef Jan Oosterman al in 1993. „Is het in Nederland op straat ongebruikelijk een voorbijganger aan te kijken en vervolgens nog eens na te kijken; vanaf een terras is dat geen enkel probleem.” Het park is meer hybride: het kan een podium zijn, maar ook de backstage, zoals Irina van Aalst beschrijft in een onlangs verschenen wetenschappelijk artikel. Wie gezien wil worden strijkt midden op het grasveld neer, wie liever anoniem blijft neemt plaats in het struikgewas. Zowat elke activiteit kun je bovendien uitvoeren in het park: in het Utrechtse Wilhelminapark, waar Van Aalst haar onderzoek uitvoerde, zag ze mensen niet alleen eten en drinken, maar ook lezen, voetballen en frisbeeën – alleen of in gezelschap. Rosé en klamme kleedjesHet park is, meer dan het terras, het domein van de jongeren. Zij voelen zich niet te goed voor lauwe rosé, klamme kleedjes en in de bosjes plassen. Voor jongeren is comfort een bijzaak en vrijheid de hoofdprijs: rondrennen door het gras, bingedrinken zonder tussenkomst van een fronsende ober. Dertigplussers verkiezen doorgaans de kaders en het comfort van stoel, tafel, menukaart en drank op de juiste temperatuur. Toch hebben terras en park ook iets gemeen: men komt er voor de mensen, maar leert die vervolgens niet kennen. Zowel op het terras als in het park is er weinig interactie tussen vreemden, aldus Oosterman en Van Aalst. „Ze zeggen dat ze vreemde mensen willen zien, maar gaan wel tussen hun eigen soort zitten”, zegt Oosterman, die destijds voor zijn proefschrift het gedrag van Utrechtse terrasbezoekers observeerde. „Het ideaal van spontane ontmoetingen in de openbare ruimte bestaat vooral op papier”, zegt ook Van Aalst. In het Wilhelminapark zag ze hoe elk menstype z’n eigen plekje had. Logisch, vindt ze: „Mensen voelen zich comfortabeler en veiliger als ze de anderen herkennen, ook als ze verder geen contact met ze hebben.”Oosterman plaatst wel een nuance: het is, ook zonder direct contact, van belang om soms vreemden te treffen. „Ook het kunnen bekijken en afluisteren van mensen die echt anders zijn dan wijzelf is in sociaal opzicht waardevol. Waar doen we dat tegenwoordig nog?” En soms ontstaat er ook wél contact. Dat gebeurt volgens Irina van Aalst vooral wanneer er een gezamenlijke activiteit is, zoals een optreden in de openbare ruimte. „Als mensen hetzelfde beleven, hetzelfde leuk of raar vinden, dan gaan ze wel met elkaar praten.” Wellicht is dit anders na een jaar sociaal isolement: die ‘inner circle’ kennen we nu wel, de onverwachte ontmoeting lonkt. Voorlopig overdag op het terras, en wanneer men maar wil in het park. In dit kader staat in Van Aalsts artikel nog iets interessants: vooral na zessen zag zij het Wilhelminapark volstromen met jongeren. Voor de ordehandhaving zal de terrassenopening dus niks uitmaken.

Nieuwsbrief
NRC Slim Leven

Stukken die je helpen om je leven fijner en je carrière beter te maken

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 24 april 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 24 april 2021

[ad_2]

admin

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *