Hoe de beperkingen ons opsluiten of juist bevrijden




Er is veel oneerlijk verdeeld in de coronacrisis, onder andere het effect van de maatregelen op onze vrijheid. Al meer dan een jaar is van alles verboden, onmogelijk of ten zeerste afgeraden, maar niet iedereen lijdt daaronder in dezelfde mate. Sterker nog, een schevere verdeling is haast niet denkbaar. Sommige Nederlanders voelden zich het afgelopen jaar even vrij als altijd. Jet van Ommen (62) uit Emmen bijvoorbeeld. „Er veranderde weinig. Ik woon in Drenthe, in een rijtjeshuis met een tuin. Uit eten, een avondje bioscoop of theater deed ik toch al weinig tot niet.”Karsten Hermes (23) uit Nistelrode staat aan het andere uiterste. Hij voelde zich in zijn vrijheid beperkt door de avondklok, bezoekersregeling, sluiting van (sport)scholen en de reisrestricties: „Ik kon helemaal niks meer wat ik normaal op een dagelijkse dag deed. Ik zat twaalf uur per dag op mijn kamer en sliep er ook nog. Verder kwam ik nergens en was ik grotendeels afgesloten. Ik heb het hier erg moeilijk mee gehad.” Jet van Ommen en Karsten Hermes zijn twee van de honderd respondenten van het NRC-lezersonderzoek, ter gelegenheid van 5 mei, naar de vrijheidsbeleving van Nederlanders in coronatijd. De antwoorden vormen geen representatieve weergave van de Nederlandse bevolking, maar geven een beeld van hoe verschillend de coronacrisis wordt beleefd. Ook blijkt dat vrijheid van álles kan betekenen. Het kan zijn: de vrijheid om je onbelemmerd te bewegen of zelf te kiezen welke risico’s je neemt. Het kan ook zijn: bevrijd worden van de druk om sociaal te zijn en je leven vol te plannen. ThuisdetentiePrecies de helft van de deelnemers is zich (veel) minder vrij gaan voelen afgelopen jaar. Nathalie Pijls (30) uit Amsterdam bijvoorbeeld. Haar huisgenoten gingen thuiswerken in de woonkamer, zij had rust nodig vanwege haar burn-out. „Ik voelde me opgesloten tussen de vier muren van mijn slaapkamer. Geen uitlaatklep, geen sport, geen rondje wandelen’’s avonds…” Ook Edward Neuteboom (61) uit Utrecht voelde zich opgesloten. „Thuiswerken geeft me het gevoel een crimineel te zijn, die gedwongen met zijn enkelband thuis moet zitten.” Voor zijn werk als projectmanager is het bovendien hartstikke onhandig: „Het is cruciaal om contact met de mensen te hebben. Teams- of Zoomvergaderingen zijn een slap aftreksel van persoonlijk contact en kunnen dat maar gedeeltelijk vervangen. Ik mis de sociale contacten enorm.” Vooral de avondklok vonden mensen beklemmend. „Thuisdetentie zonder rechterlijke tussenkomst” noemt Denise (23) uit Leiden die. Judith (39) uit Muiden had het de eerste avonden „letterlijk benauwd”. „Terwijl ik normaliter een hele gezagsgetrouwe burger ben (ik stop altijd voor rood) én ik er normaal gesproken óók niet uit zou gaan na 21.00, kreeg ik nu een vreselijke drang toch naar buiten te gaan.”„Pas bij de avondklok voelde ik me voor het eerst bekneld”, schrijft Joriene van der Garde (31) uit Amsterdam. De nachtelijke opsluiting leverde haar veel stress op, zoals die keer dat ze haar medicijnen niet kon ophalen uit de afhaalautomaat van de apotheek. „Door de avondklok ging ik wrok koesteren tegen beleidsmakers.” Voor Anke Brons (27) uit Utrecht leidde de avondklok ertoe dat ze andere regels juist ging overtreden. „Een soort uitbalanceren van vrijheidsgevoel dus.”

Lees ook dit interview met historicus Annelien van Dijn: ‘Het is de afgelopen twee eeuwen fout gegaan met de ontwikkeling van ons vrijheidsbegrip’

Een verademingToch voelden opvallend veel mensen (negentien) zich door de maatregelen deels vrijer dan voorheen. Vaak genoemd: het wegvallen van sociale verplichtingen en het verlossende effect van keuzebeperking. „Het voelt bevrijdend om meer je eigen tijd in te vullen en minder onnodige uitgaven te doen”, schrijft Ronja (24) uit Ulft. Eva Bron (32) uit Valkenburg kon door de maatregelen eens doen wat ze écht wilde: „Eindelijk eens lekker thuis de Odyssee lezen, je klusangst overwinnen op je zolder en ontdekken dat er hele interessante online lezingen bestaan over van alles en nog wat.” De lijst van Monique Hamerslag (51) uit Utrechtse Heuvelrug is nog langer: „Niet op een saai kantoor met te warme, te koude of te droge lucht werken, niet netjes gekleed hoeven zijn, meer de eigen uren indelen, niet verwacht worden op feestjes waar je eigenlijk niet wilt zijn, geen nieuwjaarswensen met drie kussen, nauwelijks vliegtuiglawaai en strepen in de lucht, nauwelijks vast staan in files, en exact nul keer verkouden.”De mate waarin mensen zich het afgelopen jaar beknot voelden lijkt vaak samen te hangen met karakter. Voor minder extraverte mensen was het lockdownleven vaak een verademing. „Als introvert met een sociale angststoornis was ik sowieso al een ‘loner’ die vooral alleen thuis zat”, schrijft Tiemen Slingerland (49) uit Leeuwarden. Jacqueline Steur (31) uit Groningen voelde zich vrijer „omdat het hebben van een relatief rustig leven opeens veel minder uit de toon viel.” Ook Moniek Spoor (42) uit Veenendaal had het gevoel dat ze eindelijk zichzelf kon zijn. „Als autist voel ik me vaak onvrij omdat er zo veel druk ligt op zo ‘normaal’ mogelijk mee moeten doen (en ‘normaal’ is dan nooit mijn normaal).” Waardering van vrijheidDe vrijheidsbeleving hangt samen met een dieperliggende vraag: maakt inperking van vrijheden je automatisch een minder vrij mens? Vooral de wat oudere respondenten denken van niet. „Vrijheid gaat naar mijn mening om heel andere dingen, niet of je ’s avonds na 22 uur de deur niet meer uit mag”, schrijft Erica Koning (63) uit Schagen. „Vrijheid is dat je mag zeggen wat je wil en zijn wie je bent, ongeacht hoe je er uitziet bijvoorbeeld. Leven in een vrij land, en dat doen we.” Ook Maarten Mens (65) uit Den Haag vindt niet dat de beperkingen ons minder vrij hebben gemaakt. „Ik kon thuis doen wat ik wilde, ik kon naar buiten, ik kon eten, drinken, lezen, naar muziek luisteren, tv kijken, met internet bezig zijn, Zoomgesprekken voeren.” Willemien van Heck (74) uit Bellingwolde ergert zich aan de mensen die menen recht te hebben op terras- en winkelbezoek. „Misschien als er weer een oorlog komt, ervaren zij wat werkelijke vrijheidsinlevering inhoudt.”

Lees ook dit opiniestuk van Kiza Magendane: Leer volwassenen weer wat vrijheid is

Veel respondenten gingen door de crisis nadenken over wat vrijheid voor hen betekent. Bij de meesten leidde dit tot een hernieuwde waardering ervan, zowel op een alledaags als op een fundamenteler niveau. Elvira (54) uit Laren realiseert zich nu „dat je het zomaar kwijt kan raken”: „Dat de overheid mag bepalen of je wel of geen contact hebt met andere mensen, en zomaar kan verbieden dat je je eigen geld blijft verdienen met jouw onderneming.” „Het is mij opgevallen hoe makkelijk en grotendeels zonder slag of stoot men in Nederland bereid is afstand te doen van zijn grondrechten”, schrijft Thomas (32) uit Rijswijk. Flip Alexander (40) uit Amstelveen vreest een toekomst met minder respect voor individuele vrijheden: „Er wordt een hele testsamenleving opgetuigd. Dat begint toch wel trekjes te krijgen van het sociaal-kredietsysteem in China.” Maar het gaat ook om de kleine dagelijkse dingen. Hidde Roorda (31) uit Amsterdam is muzikant, en voor de coronacrisis ging hij vaak naar concerten. Nu mist hij „de vrijheid van midden in de nacht naar huis rijden en een colaatje bij een tankstation halen”. „Normaal gesproken kan ik letterlijk alles doen waar ik zin in heb, maar nu ben ik beperkt in waar/wanneer ik ga en sta”, schrijft Paulien (21) uit Amsterdam. „Alle maatregelen laten je inzien hoeveel er ‘normaal’ gesproken mogelijk is en hoe het zou zijn om in een gebied of tijdperk te leven waar de vrijheid niet vanzelfsprekend is. Ik kan me daar nu iets bij voorstellen.”

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *