Hoe leren we kinderen kritisch nadenken?




Moeder: „Hoe kunnen we kinderen leren zelfstandig en kritisch na te denken over de toekomst? Mijn zoons zijn 11 en 16. Ik maak me weleens zorgen als ik zie hoe kinderen al vanaf de lagere school als robots moeten leren en scoren. Met didactische trucjes kinderen belonen op basis van scores, is iets anders dan autonoom leren nadenken over grote vraagstukken. Als we kinderen als robots onderwijzen, winnen ze het straks gewoon niet van andere culturen en al helemaal niet van de brute rekenkracht van een computer. Daarbij is het echt belangrijk om kritisch te reflecteren op de gevolgen van ons handelen op de lange termijn. Wat is vrijheid nu en wat is vrijheid straks? Wat is veiligheid nu, wat is veiligheid over vijftig jaar? Wat kunnen we thuis doen om die kritische vermogens van onze kinderen te sterken?”
Naam is bij de redactie bekend. (Deze rubriek is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen.) Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl
Thuis kritisch nadenken aanmoedigen
Arjen Wals: „Hoe verhouden wij ons tot andere mensen, dichtbij, ver weg, nu, maar ook in de toekomst? Hoe beïnvloedt mijn manier van leven het leven van anderen? Autonoom leren denken over dit soort existentiële vraagstukken wordt momenteel niet gezien als een kernopgave van het onderwijs. Scholen zitten vast aan een vakinhoudelijk curriculum met toetsbare leerdoelen. Als ouders kunnen we scholen op dit manco wijzen.

Arjen Wals is hoogleraar transformatief leren voor sociaal-ecologische duurzaamheid aan de Universiteit Wageningen.

„Ook thuis kunnen we kritisch nadenken aanmoedigen, bijvoorbeeld door regelmatig vragen te stellen op basis van wat er voorbij komt in huis. ‘Denk jij dat wat wij vanavond eten iets te maken heeft met het verdwijnen van het regenwoud?’ ‘Wat vind jij van een Europees vaccinatiepaspoort?’ Dit zijn allemaal goede gespreksstarters, die kunnen leiden tot kritisch nadenken, meningsvorming, perspectiefwisseling en het nadenken over je eigen plek in de wereld.
„Kinderen leren nadenken vereist ook dat ze zich veilig genoeg voelen om te durven zeggen wat ze denken, zonder dat wij als ouders onze eigen opvattingen en oordelen opdringen. Het betekent dat ze aangemoedigd worden om van alles in twijfel te trekken, de andere kant op te denken, ook als de uitkomst daarvan anders is dan onze uitkomst. Of het ‘winnen van andere culturen’ het nastreven waard is, zoals deze moeder hier suggereert, zou bijvoorbeeld ook een punt van discussie moeten zijn.”
Stimuleer kinderen met kennis van elders
Jelle Jolles: „We zouden op school en thuis de natuurlijke nieuwsgierigheid van kinderen veel meer moeten stimuleren. ‘Leren denken’ is een van de belangrijkste zaken die we kinderen moeten bijbrengen. Dat kan alleen als kinderen voelen dat het op prijs wordt gesteld als ze iets willen weten: ‘Wow, wat is dat?! Hoe werkt dat?! En waarom is dat zo?’ Scholen komen onvoldoende aan dergelijke vragen toe.

Jelle Jolles is hoogleraar neuropsychologie en auteur van Het tienerbrein en Leer je kind kennen.

„Ook ouders zijn enorm belangrijk voor de ontwikkeling van dit denkvermogen. Stimuleer kinderen met kennis van elders, met boeken die ‘anders’ zijn en geef ze informatie over andere culturen. Praat met kinderen over de geschiedenis – want dat wat eerder is gebeurd, geeft een goede indicatie over wat er straks zou kunnen gebeuren.
„Ga het leuk vinden om met de kinderen te praten, maar zorg dat ze het ook leuk vinden om met jou te praten en te redeneren. Voor kinderen is het fantastisch als ze met hun moeder of vader lastige vraagstukken verbaal kunnen verkennen, juist omdat zij er nog niet zo goed in zijn. Ze moeten dat nog oefenen. Daag ze uit, laat ze hun gedachten verwoorden. Doe dit altijd vanuit respect en overdonder je kind niet met jouw kennis of inzichten.”

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *