In Dubrovnik geloven ze dat het ‘oude normaal’ snel terugkeert




Op gehurkte voorpoten en met gespitste oren wacht een lapjeskat op Stradun, de hoofdstraat van Dubrovnik, tot een nietsvermoedende duif een steegje uitwaggelt. Haar prooi stuift net op tijd op wanneer zij haar klauwen uitstrekt in de sprong. Vier bejaarde Kroatische mannen onderbreken hun gekeuvel om het jachtspel te aanschouwen. Normaal gesproken is dit kalkstenen plaveisel het domein van hordes internationale toeristen. Maar voor de tweede lente op rij is de meest platgelopen straat van Kroatië ook midden op de dag het terrein van katten, duiven, steppende kinderen en schuifelende bejaarden die de drukke binnenstad anders mijden.Het ommuurde centrum van de middeleeuwse havenstad, dat uittorent boven de Adriatische Zee, doet tijdens de coronapandemie tegelijkertijd prachtig en droevig aan. Locals genieten van de uitgestorven pleinen, verstilde kerken en het geluid van de zee dat nu eens niet wordt overstemd door dat van rolkoffers. Maar geen bezoekers betekent hier ook: geen inkomen. De economie van deze stad draait voor 90 procent op toerisme, zegt burgemeester Mato Frankovic. „Er is geen gezin in de omgeving dat er niet van afhankelijk is. Het heeft ons welvarend, maar ook ontzettend kwetsbaar gemaakt.”

De 39-jarige Frankovic werd vier jaar geleden verkozen met de belofte om het toerisme in de stad in te tomen. Na decennia van telkens méér cruiseschepen, méér chartervluchten, méér terrassen, méér pinautomaten en méér seizoenen van de in Dubrovnik opgenomen televisieserie Game of Thrones, was de situatie onhoudbaar geworden. „Iedereen was ontevreden”, zegt Frankovic. „De bewoners kwamen in opstand tegen de onleefbaarheid van de stad. Maar ook toeristen hadden last van de drukte. Wie hier als sardientjes door de drie poorten van de stad was geduwd, keek niet met plezier terug op een bezoek aan Dubrovnik.”Maar in plaats van toerisme te willen indammen, snakt de meerderheid van de stad nu naar de terugkeer ervan. Geen land in de Europese Unie is meer afhankelijk van internationale reizigers dan Kroatië. Van elke kuna die hier in 2019 werd verdiend, kwam een kwart direct uit toerisme. Ter vergelijking: in Griekenland was de sector goed voor 20 procent, in Spanje 14 procent en Nederland minder dan 6 procent van het bruto binnenlands product. Voor de economie van het hele Balkanland, maar nergens meer dan in Dubrovnik, is het essentieel om zo snel mogelijk het post-pandemietoerisme aan de praat te krijgen.

Burgemeester Mato Frankovic. „Er is geen gezin in de omgeving dat niet van toerisme afhankelijk is. Het heeft ons welvarend, maar ook ontzettend kwetsbaar gemaakt.”
Foto Emilie van Outeren

Made in ChinaTegenover Frankovics stadhuis staat Ivana Corak (31) in de deuropening van de souvenirwinkel die haar ouders openden na de Kroatische Onafhankelijkheidsoorlog in de jaren negentig. Af en toe komt een bekende een praatje maken, maar klanten zijn er niet. Zeker driekwart van alle winkeltjes, restaurants, hotels en rondleiding- en excursiesbureautjes is gesloten. Zij blijft open, omdat ze anders ook maar thuis zit. „Je moet in deze sector altijd rekening houden met pieken en dalen, of het nu een pandemie of een aardbeving is”, zegt zij, verwijzend naar 1667, toen een aardschok driekwart van Dubrovnik ruïneerde. De beige gebouwen, steegjes, trappen, muren en torens die de stad nu iconisch maken, stammen van daarna. Corak: „Ik wil niet klagen, niemand lijdt honger. Maar nog een jaar zoals het vorige gaan we niet trekken.” De voordelen van rust in de stad ziet zij niet. „Toen ik vanochtend terugkwam van een bezoek aan een vriendin moest ik nog steeds veertig minuten wachten op een parkeerplaats. Dat probleem is niet opgelost.” Ze mist zelfs de cruiseschipdagjesmensen, die als een wervelwind door de stad bliezen, maar onderweg altijd relatief veel geld uitgaven aan souvernirs.In haar winkeltje tonen de T-shirts, made in China, met het rood-wit geblokte wapenschild van Kroatië en de sneeuwbollen met een miniatuurversie van de plaatselijke Maria-Hemelvaartkathedraal erin dat er in Dubrovnik zelf geen enkele maakindustrie meer bestaat. Zelfs de gedecoreerde zakjes Kroatische lavendel komen niet van hier, maar uit het noorden van het land. De scheepsbouw en de industrie zijn lang geleden verdwenen. Landbouw is op de omliggende rotsen onmogelijk. Op wat gezondheidszorg en onderwijs na, gebeurt in Dubrovnik weinig anders dan toeristische consumptie.

Lees ook: Toerisme na corona: we beseffen dat de reisgekte echt voorbij is

‘We woonden in Disneyland’Een aantal van de nog ongeveer duizend bewoners van de oude stadskern verlangt niet terug naar de drukte van voor corona. Marc van Bloemen, die zijn achternaam te danken heeft aan een bereisde Nederlandse overgrootvader, woont sinds 1972 in de oude stad. Zijn smalle, hoge huis heeft uitzicht op de stadsmuur waar in het hoogseizoen tot 10.000 mensen per dag overheen lopen, en vanaf de hogere verdiepingen op het haventje erachter. In de laatste oorlog werd het pand gekraakt door vluchtelingen die jaren bleven. Zij verdwenen weer, net als in de loop der jaren veel van zijn buren die plaatsmaakten voor betalende logees. Ook hij verhuurt nu kamers aan toeristen, als die er zijn. Maar behalve voor zijn inkomen, mist hij ze geen moment. „Wij woonden in Disneyland. De huidige situatie is een verademing.” Van Bloemen is van huis uit timmerman en werkt als conciërge op een school. Hij heeft er weinig fiducie in dat de huidige burgemeester, of wie dan ook, de toeristen enige restrictie oplegt, wanneer het vliegverkeer weer op gang komt en de cruiseschepen weer varen. „We hebben hier 25 jaar alle eieren in één mandje gestopt. Corona is dé kans om dat te veranderen. Maar om zoiets teweeg te brengen, moet je wel een plan hebben. Een doel: wat voor stad wil je zijn, wat voor kwaliteit toeristen wil je aantrekken?” In 2006 haalde Van Bloemen zich de woede van het lokale bestuur op de hals met een voorstelling straattheater getiteld De Dood van Dubrovnik. Kijkers werden uitgenodigd voor de begrafenis van de stad, die als bijnaam ‘de parel van de Adriatische Zee’ heeft. De ceremonie speelde zich af rond een gigantische oester, die aan het eind van de voorstelling openging en in plaats van een parel een heliumballon bevatte. „Die vloog, hop, weg, zoals er ook van deze parel weinig meer over is”, volgens Van Bloemen. „Wij protesteren hier al langer dan de bewoners van Venetië. En dat was voor het drama met Game of Thrones.” Die zeer populaire fantasy-serie die zich deels binnen deze stadsmuren afspeelde, zette Dubrovnik op de kaart, vooral bij jeugdige reizigers. „Ik heb het programma niet gezien, maar er komen hier vrouwen de zogeheten walk of shame nadoen, waarbij ze naakt van de historische trappen lopen.” Hij rolt zijn ogen uit afkeuring.

Inwoner van Dubrovnik Marc van Bloemen: „De huidige situatie is een verademing.”
Foto Emilie van Outeren

Rechtstreekse vlucht vanuit NYToch is er wel het een en ander veranderd sinds burgemeester Frankovic aantrad. Het maximaal aantal cruiseschippassagiers dat per dag mag worden afgeladen, is beperkt tot achtduizend, of vier schepen per dag. Er is een stoplicht-systeem ontwikkeld waarbij reizigers op de stadswebsite kunnen zien of vandaag een groen, oranje of rode dag is qua drukte in de binnenstad. „Die staat al een tijdje op groen”, aldus de burgemeester.De politicus is zich er zeer van bewust dat hij de economie van zijn stad diverser moet maken om toekomstige tegenslagen af te slaan. Maar dat is nog niet zo eenvoudig. De voorlopige plannen zijn om Dubrovnik nog vaker als filmlocatie te gebruiken en om zogeheten digital nomads aan te trekken die vanuit Dubrovnik hun online werk op afstand doen. Tv-series en influencers kunnen weer nieuw toerisme aantrekken en leidt niet tot een ander soort werk.

Lees ook: Wat doet de coronacrisis met de ‘digitale nomade’?

„Heel veel mensen hier waren vroeger zeelui of hadden een andere baan, maar konden die opgeven door simpelweg het jaar rond een paar kamers in hun huis te verhuren. Een ober verdient hier zeker duizend euro per maand, bijna twee keer het minimumloon”, zegt de burgemeester. Daar kan ander werk niet mee concurreren. Een oplossing heeft de burgemeester echter vooralsnog niet. Niet alleen de ober kwam het afgelopen jaar zonder inkomen thuis te zitten, ook het budget van de stad zelf kreeg een forse tik. Meer dan een derde van de inkomsten verdween, toen de toeristenbelasting opdroogde en musea dichtgingen. Frankovic en alle ambtenaren van de stad leverden salaris in om de lijdende ondernemers en barmannen financieel te ondersteunen. „In mijn eerste drie jaar heb ik nooit naar het saldo van onze stadsbankrekening gekeken. Nu kijk ik zes keer per dag.” Gelukkig, zegt hij, wordt een groot deel van de maatregel – loonondersteuning en belastingtegemoetkoming voor getroffen ondernemers – uit Europese fondsen betaald. Het Europese coronaherstelfonds moet nog meer schadevergoeding opleveren.Die subsidies helpen Ivana Corak en Marc van Bloemen door de pandemie heen, maar compenseren niet al de misgelopen inkomsten. Noch redden ze alle lokale ondernemers. De grote angst hier, zegt Van Bloemen, is dat plaatselijke winkeltjes en cafés door corona over de kop gaan en dat straks ketens als Starbucks en McDonald’s de door UNESCO beschermde binnenstad overnemen. „Dan zijn we nog veel verder van huis.”Dat hoopt Francovic te voorkomen. „Uiteindelijk zijn het niet de cruiseschippassagiers of dagjesmensen die de stad verpesten, maar wijzelf, die het laten gebeuren”, zegt hij. Hij ziet echter geen brood in het absoluut weren van toeristen. „Dat klinkt leuk, maar uiteindelijk kost het geld om deze stad en alle monumenten zo mooi te houden als ze zijn.” Dus moeten de vakantiegangers in grote getale blijven komen. Hij is er fel op tegen om de drie poorten van de stad te sluiten en toeristen een toegangskaartje te laten kopen.Wel wil de burgemeester de stad heropenen met een stukje minder souvenirstalletjes die de straten blokkeren, wat minder terrasstoelen voor de plaatselijke horeca en een hogere prijs voor tourbussen om toeristen uit te laten. Maar hij heeft vooral zin in het zomerseizoen vol internationale bezoekers. „Het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten zijn onze grootste markten. Dat was in het begin van de pandemie vreselijk, maar nu met hun vaccinatietempo erg gunstig. Wist je dat er binnenkort een rechtstreekse vlucht tussen hier en New York komt?”Souvenirverkoopster Corak kan niet wachten tot het zover is. „We hebben hier geen andere mogelijkheden dan toerisme. Dat is in een crisis de eerste sector die klappen krijgt, maar ook de eerste die ze weer te boven komt”, zegt ze. „Sommige mensen denken dat de pandemie hun leven fundamenteel verandert, dat er een nieuwe werkelijkheid ontstaat. Maar ik denk dat het ‘oude normaal’ heel snel weer terug is.”

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *