Informateur Hamer zoekt al jaren onvermoeibaar naar het compromis




Hoog opgelopen emoties temperen, partijen verenigen die recht tegenover elkaar staan, oplossingen vinden voor ingewikkelde problemen. Dat is zo ongeveer de functieomschrijving van Mariëtte Hamer als voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (SER), een belangrijke regeringsadviseur.Ze probeert er steeds om de drie soorten SER-leden op één lijn te krijgen: de werkgevers, vakbonden en deskundige ‘kroonleden’, vaak hoogleraren. Dat kost moeite. Maar als het lukt, heeft hun gezamenlijke SER-advies veel gezag.Die ervaring komt Hamer van pas nu ze het vertrouwen tussen politieke partijen moet herstellen. Twee maanden na de verkiezingen is er nog steeds geen zicht op welke partijen met elkaar willen regeren. De Tweede Kamer benoemde Hamer (62) woensdag als de nieuwe informateur. Ze krijgt een maand om te onderzoeken welke partijen willen onderhandelen over een regeerakkoord en een acuut herstelplan. Dat herstelbeleid wil ze koppelen aan lange termijnhervormingen als verduurzaming en digitalisering.Als SER-voorzitter kent ze veel dossiers: de arbeidsmarkt, klimaatbeleid, de positie van jongerenIn de SER doet Hamer haar werk onvermoeibaar, zeggen mensen die met haar werkten. „Zet haar aan zo’n kluif en ze gaat er eindeloos mee aan de slag”, zegt SER-kroonlid en VVD’er Ed Nijpels.„Overleg in de SER is vaak een processie van Echternach”, zegt Jacco Vonhof, voorzitter van MKB-Nederland. „Een stapje naar links, een stapje naar rechts. Hamer krijgt de gesprekken telkens gaande.” Dat komt doordat ze zo vasthoudend is, zegt Han Busker, tot voor kort voorman van vakbond FNV. „Ze neemt geen genoegen met een half verhaal.”Niet zachtzinnigScheidend informateur Herman Tjeenk Willink raadde de Tweede Kamer aan een informateur te benoemen „met afstand tot de actuele politiek” en „een breed, sociaal-economisch profiel”. Dat profiel heeft ze: als SER-voorzitter kent ze veel dossiers: de arbeidsmarkt, klimaatbeleid, de positie van jongeren. Én ze kent de uiteenlopende meningen daarover.Hamers lidmaatschap van de PvdA leidt in de SER nooit tot het voortrekken van de vakbeweging, zegt MKB-voorzitter Vonhof. „Daar heb ik haar niet één keer op kunnen betrappen. Ze is echt onafhankelijk.”Hamer is gericht op het compromis, maar niet zachtzinnig, zeggen mensen die met haar werkten. Ze laat alle partijen hun mening geven en zoekt naar waar hun analyse overlapt, vertelt Bas ter Weel, hoogleraar economie en kroonlid van de SER. „Vaak zijn discussies verworden tot emotioneel heen en weer praten. De een zegt: de WW-uitkering is te hoog, de ander vindt hem te laag.” Hamer zet dan een stap terug: hoe willen we dat werkloze mensen verzekerd zijn in Nederland? „Vaak zie je dan dat de meningen daarover niet heel ver uit elkaar liggen.”Hamer zoekt voortdurend naar waar partijen het over eens kunnen worden. Is een compromis onhaalbaar, dan „haalt ze de angel eruit”, zegt Busker, „door te zeggen: dit is blijkbaar een stap te ver, we gaan het op een andere manier proberen. Daar is ze echt een meester in.”Maar als een doorbraak nabij is, kan Hamer blijven duwen: ze wil resultaat zien. Ter Weel: „Ze betrekt iedereen, maar kan daar wel stevig in zijn: niet blijven dralen. Meters maken.” Vonhof: „De regie blijft bij haar. Ze is taai als ze ervoor moet zorgen dat partijen echt van hun plek komen.”Slimme onderhandelaarDaarbij helpt haar ervaring als politicus. Hamer zat zestien jaar voor de PvdA in de Tweede Kamer en was een paar jaar fractievoorzitter onder het vierde kabinet-Balkenende (2007-2010). Ze stond bekend als slimme onderhandelaar.Hamer kent alle „dirty tricks”, zegt Nijpels: „Dreigen, weglopen, iets toezeggen en er later op terugkomen. Ze is er niet van onder de indruk. Als er tegen haar gegromd wordt, gromt ze terug.”Hamer kan steunen op haar inhoudelijke kennis en grote geheugen. In de SER willen vakbonden en werkgevers nog weleens terugkomen op een onderwerp waarover ze eerder een compromis sloten. Kroonlid Ter Weel: „Dan zegt ze: hier zijn we het al over eens, daar gaan we niet weer over praten, we gaan nu de volgende stap zetten.” MKB-voorman Vonhof: „Dan tikt ze je gewoon op de vingers. Ze weet precies wat er eerder is gezegd. Dat doet ze keigoed, ik mag haar. Ze is ook wel een dwingelandje, ze wil gewoon leveren.” Zodra er een SER-advies verschijnt, houdt Hamer contact met Kamerleden om politiek draagvlak te creëren. Bijvoorbeeld nadat de SER in 2019 had geadviseerd om een bindend vrouwenquotum in te voeren voor de raden van commissarissen van beursgenoteerde bedrijven. „Het was al mooi dát dit SER-advies er kwam”, zegt Marry de Gaay Fortman, advocaat-partner bij Zuidaskantoor Houthoff. Zij trok als voorzitter van Topvrouwen.nl intensief op met Hamer. „Maar daar liet ze het niet bij. Ze was ook voortdurend bezig om in de Tweede Kamer een meerderheid te krijgen.” Dat lukte.Relaties goedhoudenHet is ook voor een belangrijk deel aan Hamer te danken, zeggen betrokkenen, dat het kabinet in 2019 een pensioenakkoord kon sluiten met werkgevers en vakbonden. De SER probeerde al negen jaar lang om het onderling eens te worden over dit taaie, complexe onderwerp.

Lees ook: De SER heeft weer zelfvertrouwen

Eind 2018, na een nachtelijke onderhandeling met minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) en premier Mark Rutte (VVD), mislukte de eerste poging. Vrijwel iedereen was gefrustreerd, maar Hamer ging vrijwel direct aan de slag om de relaties goed te houden, vertelden betrokkenen eerder tegen NRC.Tegelijk zette ze haar medewerkers bij de SER aan het werk om controversiële onderwerpen nog eens goed te bestuderen en mogelijkheden verzinnen voor slimme compromissen. Toen er nieuwe onderhandelingen op gang kwamen, was Hamer degene die de belangen van alle partijen in de gaten hield en ruzies suste. Dan belde ze Busker en zei ze: het lijkt me goed als je de minister even belt. En ze hielp onderhandelaars zich te verplaatsen in de ander: „Hoe moet hij dat uitleggen aan zijn achterban?”„Er was veel spanning en strijd tussen partijen”, zegt toenmalig FNV-voorzitter Han Busker nu. Maar Mariëtte Hamer bleef geduldig en „liet nooit los”. Daarom sprak minister Koolmees bij de presentatie van het pensioenakkoord zijn „grote waardering” uit voor haar. Zij is „niet alleen de voorzitter”, zei hij, „maar ook de doorzetter van de SER”.

Lees ook: Hoe er na negen jaar toch een pensioenakkoord kwam

Nieuwsbrief
NRC De Haagse Stemming

Volg de formatie op de voet en word zelf een Haagse ingewijde

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *