‘Je moet toch ergens op stemmen’




Wierden Een partij die achter de boeren staat
Een roze opblaaspenis blokkeert de voordeur van een huis aan de Appelhofstraat in het Twentse Wierden. De bewoner is vijftig geworden, en een vier meter hoge ‘ouwe lul’ is aangerukt om dat te vieren. „Leuk toch”, zegt een 76-jarige vrouw die in het buurtje aan de rand van de dorpskern haar hond uitlaat.
In Twente is het traditie om op de vijftigste verjaardag een met lucht gevulde Abraham of Sarah in de voortuin te zetten, de laatste jaren wordt er vaker geëxperimenteerd met de vorm. „De eerste keer dat ik zo’n ding zag, moest ik even wennen, maar nu vind ik het geestig.”
Ze gaat met de tijd mee, wil ze maar zeggen. Waar heeft ze op gestemd? „De boeren!” Eerder was ze zoals veel van haar vrienden en familie trouw aan het CDA, maar „Wopke” heeft dat vertrouwen geschaad. „Dat schaatsen. En dat gedoe met het korten van de WW.”

Lees ook: Ideeënstrijd wijkt voor ‘in beeld blijven bij de kiezer’

In deze regio in Overijssel, kreeg het CDA, traditiegetrouw de grootste, harde klappen. Terwijl de partij tijdens de vorige verkiezing in acht lokale gemeenten de grootste was, is dat nu in nog vier het geval. In Wierden werd de VVD het grootst, en eindigde het CDA op de tweede plek. De stemmen die normaal gesproken bij de grote christelijke partij belanden, kwamen nu vermoedelijk voor een groot deel bij een nieuwkomer terecht: de BoerBurgerBeweging (BBB) krijgt in sommige gemeenten wel acht procent van de stemmen.
Jannette Lubbers (55) is op haar elektrische fiets naar het dorp gekomen. Samen met haar man runt ze een melkveebedrijf in Hoge Hexel, zes kilometer verderop. Het echtpaar heeft de afgelopen weken gewikt en gewogen over hun stem. „Mijn man is al heel lang lid van het CDA, dat was altijd de logische keuze…” Het werd BBB, nadat ze lijsttrekker Caroline van der Plas op tv hadden gezien. „Wij worden continu als vervuilers gezien, niemand neemt het voor ons op. Zij doet dat wel.” Bovendien: „Die slogan van het CDA vind ik vreselijk: ‘Nu doorpakken’. Bah.”
Als Lubbers wél op het CDA had gestemd, dan op Pieter Omtzigt, die in de regio woont en er in 2017 bijna 30.000 voorkeursstemmen kreeg.
Vroeger vond Lubbers het belangrijk om op een christelijke partij te stemmen, maar nu niet meer. Hoewel ze voor en na het eten bidt, belijdt ze haar geloof minder uitvoerig dan voorheen. „De kerk was iedere week hetzelfde.”
Amsterdam-Zuidoost Sylvana komt op voor hun kleur
Voor Jason Pinas (21) was de keuze snel gemaakt: Sylvana Simons van BIJ1 kreeg afgelopen woensdag zijn stem. Daar had hij een zwaarwegende reden voor: „Ze is m’n tante.” Maar ook zonder familiebanden had hij hoogstwaarschijnlijk voor Bij1 gekozen. „Ze komt op voor onze kleur”, zegt Pinas, die van Surinaamse afkomst is. „Racisme, discriminatie – je wil toch dat het ophoudt.” Veel van zijn vrienden stemden ook op Simons, zegt hij.
BIJ1, de partij die zich uitspreekt voor „radicale gelijkwaardigheid”, komt voor het eerst in de Tweede Kamer. Vermoedelijk heeft de partij die zetel te danken aan veel stemmen in Amsterdam-Zuidoost, met zijn grote Surinaamse en Antilliaanse gemeenschap. In de hoofdstad haalde BIJ1 bijna 6 procent van de stemmen – meer dan twee keer zoveel als vier jaar geleden, toen Simons meedeed onder de naam Artikel 1.
In het winkelcentrum bij metrostation Kraaiennest lopen deze vrijdagochtend meer mensen rond die voor BIJ1 hebben gekozen. Sommigen hadden eerder nog nooit gestemd, anderen stemden voorheen op linkse partijen. Ze vinden het belangrijk „dat er iemand van óns in de Tweede Kamer komt”, zoals een oudere BIJ1-kiezer het formuleert. Ze zijn trots en opgelucht dat het Simons gelukt is.
Tanamera Jocqué, van Beninees-Belgische afkomst en uitbater van een „holistic health gym”, stemde bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen op GroenLinks, maar koos deze keer „heel bewust” voor BIJ1, net als veel van haar vrienden en kennissen. De Black Lives Matter-demonstraties van vorig jaar hebben daar zeker een rol bij gespeeld, zegt ze. „Er was echt sprake van een ontwaking. Je kon je ineens uitspreken over de pijn van racisme.”
Toch is BIJ1 zeker niet de enige smaak onder de bezoekers van het winkelcentrum. Ook de ChristenUnie doet het goed. Met name bewoners van Ghanese komaf hebben een voorkeur voor de partij: ze gaan in groten getale naar de kerk en hebben weinig op met de hyperprogressieve standpunten van BIJ1, bijvoorbeeld op het gebied van lhbt-rechten. En met aanstaand Kamerlid Don Ceder, woonachtig in Zuidoost en half-Ghanees, heeft de ChristenUnie een belangrijke troef in handen. Op de deur van het Ghanese kruidenierswinkeltje in de plint van de flat Klieverink hing de afgelopen weken een poster van Ceder. „Het is belangrijk dat er iets voor de Ghanezen wordt gedaan in de Tweede Kamer”, zegt de uitbaatster. „Ik heb op Don Ceder gestemd”, zegt Agyeirnaa Comfort, die met een boodschappenwagentje het winkelcentrum komt binnengelopen. Met een glimlach: „Hij is Ghanees, ik ben Ghanees.” All politics is local – zeker in Amsterdam Zuidoost. In het kantoor van buurtorganisatie Hart voor de K-buurt vertelt vrijwilliger Jacintha Curwen, van Surinaamse komaf, dat ook zij op de ChristenUnie heeft gestemd. „Als advocaat helpt Don Ceder hier mensen met schulden. Dat deed hij al voordat hij de politiek in ging.”
En dan is er nog een derde geluid dat je veel hoort op straat in Amsterdam Zuidoost: politieke apathie. Zeker de helft van de voorbijgangers zegt woensdag niet te hebben gestemd, „want het maakt allemaal toch niet uit.” Landelijk was de opkomst dit jaar bijna 80 procent, in Amsterdam Zuidoost komt hij zelden boven de 50 procent uit. Of Sylvana Simons en Don Ceder nou meedoen of niet.
Thijs Niemantsverdriet
Reusel-De Mierden Rutte wekt vertrouwen
‘Écht waar? Dat meen je niet. Serieus?” Op zwarte wollen sokken en onder luid geblaf van de hond opent Tineke Krekels (43) de groene deur van haar bakstenen huis. Ze woont in gemeente Reusel-de Mierden, waar de VVD de grootste verkiezingswinst in het hele land boekte. Een uitslag die Krekels betreurt. Zelf stemde ze op de Partij voor de Dieren.
De Brabantse gemeente bestaat uit de dorpen Reusel, Hooge Mierde, Lage Mierde en Hulsel. De VVD kreeg er dit jaar 32 procent van de stemmen – een stijging van 6,4 procentpunt, ten opzichte van vier jaar geleden. Een gevolg van Rutte’s coronabeleid, denkt Perr Boerboom (61). „Je ziet hem overal op televisie, hij is de leider. Ik ken veel mensen die voorheen niet op Rutte stemden, maar nu wel.” Zelf stemde de Reuselnaar – legerpetje op, donkergroen fleecevest aan en een Duitse Staander aan de lijn – op het CDA, want „Rutte moet ik niet”, en het CDA doet volgens hem als enige „iets voor de jacht”.
In de tweede coronagolf werd de gemeente hard getroffen – het was een van de plekken met de meeste besmettingen in heel Nederland. Maar de 39-jarige Erik – liever geen achternaam, want „stemgedrag is privé” – denkt niet dat het coronavirus een belangrijke rol speelde in de verkiezingsuitslagen. „Wat betreft het coronabeleid mag het van de meesten hier juist wel een tikkeltje minder.” Zelf zweefde hij tussen de VVD en GroenLinks, uiteindelijk ging zijn stem naar die laatste.
In het park naast basisschool De Torelaar, waar het geluid van spelende kinderen over het schoolplein schalt, zijn weinig VVD-stemmers te vinden. Wel veel twijfelaars, zoals Annemarie Hermans (41), die uiteindelijk Partij voor de Dieren stemde. ,,Omdat ik een dierenfreak ben, en omdat Rutte mijn stem niet nodig had. Die ging toch wel winnen.”

Lees ook: ‘VVD en D66: allebei liberaal maar dit zijn de verschillen’

Zij denkt wél dat Rutte stemmen heeft gewonnen met zijn coronabeleid. ,,Hij heeft de buurt vertrouwen gegeven. Hij heeft ons er doorheen getrokken”, zegt ze terwijl haar langharige witte hond Happy tevreden in de zon gaat zitten.
Even verderop, in een straat met vrijstaande huizen en grote tuinen, vertelt de 28-jarige eigenaar van een webwinkel dat hij inderdaad VVD stemde. Hij wil niet met zijn naam in de krant. Waarom hij op de VVD stemde? „Je moet toch ergens op stemmen.” De man, met stekeltjeshaar en twee zwarte oorbellen in, is niet verrast met de uitslag. „Er zijn hier veel jonge ondernemers, die stemmen denk ik allemaal VVD.”
Nijmegen Liever Kaag dan Klaver
Aan een picknicktafel in de voortuin van hun studentenhuis in Nijmegen zitten Inge, Lieke en Pauline met koffie en een kookboek van Ottolenghi in de zon. Inge (24, master conflictstudies) stemde Partij voor de Dieren, omdat ze daar altijd op stemt. Al twijfelde ze even, vanwege Sigrid Kaag. „Geweldige vrouw”, zegt Inge. Die internationale carrière! Haar werk in het Midden-Oosten! „En dan heeft ze ook nog een man van Palestijnse komaf én spreekt ze vloeiend Arabisch!”
„Oh my God”, roept Lieke (20, student medische hulpverlening). „Je bent serieus fán!”
Lieke stemde op D66. Niet uit overtuiging, maar omdat iedereen om haar heen D66 stemde. „Ik dacht: ik volg wel.”
Dat deden er meer. De voorheen linkse studentenstad Nijmegen schoof deze week op naar het liberale midden: D66 werd de grootste partij met ruim 23 procent van de stemmen. GroenLinks, de grootste partij in 2017, leverde bijna 7 procent in.
Veel van de GroenLinks-stemmers van toen, stapten over naar D66. Neem Mark Verhaag (30), die communicatietrainingen geeft. Hij heeft vandaag vrij en zit op het balkon van zijn etage aan de statige Pontanusstraat, vlakbij het centrum. Verhaag stemde altijd GroenLinks, maar ging deze week „na lang twijfelen” voor D66.

Lees ook: ‘Strategische kiezer spekte D66’

Hij noemt zichzelf „een type dat zich stiekem toch wel laat leiden door peilingen”. Er kwam een inhoudelijk argument bij: „D66 en GroenLinks hebben best veel raakvlakken, maar ik zie Jesse Klaver ons niet echt vertegenwoordigen in het buitenland en Kaag wel.” Die ‘Kaag-factor’ gaf ook bij veel van zijn vrienden de doorslag.
Peter van der Heiden, Nijmegenaar en politicoloog aan de Radboud Universiteit, is niet verbaasd over de omwenteling in zijn stad. D66 en GroenLinks vissen hier grotendeels in dezelfde vijver, zegt hij. „Er zit dezelfde demografische club achter: de progressieve hoger opgeleiden met bakfietsen en kinderen op de Montessorischool. Die groep switcht vrij gemakkelijk van de ene naar de andere partij.” „Maar vergis je niet: GroenLinks zit hier stevig in het zadel en doet het goed in het stadsbestuur. Het zal me niets verbazen als er bij de gemeenteraadsverkiezingen weer ouderwets links wordt gestemd.”
Yarno Rademakers (19, student geschiedenis) kan niet wachten. Hij gelooft dat er een „great reset” nodig is: een nieuwe indeling van het systeem, met stevig klimaatbeleid en een basisinkomen voor iedereen. Rademakers stemde daarom voor de Partij voor de Dieren. Zijn ouders, zegt hij, zijn arbeiders die zich „doodwerken” in de fabriek. Het neoliberalisme van de afgelopen jaren werkt niet voor mensen zoals zij. Rademakers is „ambivalent” over de winst van D66 in Nijmegen. Hij vindt Klaver „populistisch, met z’n tienduizend euro voor elke 18-jarige”. Dan nog liever D66. „Maar ik ben bang dat het nu vier jaar collaboreren wordt met de VVD en dat de belangrijke onderwerpen, klimaat en onderwijs, aan de kant worden geschoven.”
Dordrecht Ook dit jaar PVV: ‘Wat anders?’

Tegels, tuinkabouters, barbecues en partytenten. Als de voortuinen het visitekaartje zijn, dan staat er op die van het Zeehavenkwartier ‘volksbuurt’. Het is er zo eentje waar de touwtjes nog door de brievenbussen hangen en hé, een sleutelbos aan de buitenkant van een voordeur?
Even aanbellen. De bewoner die open doet trekt de schouders op – „Ja, nou?” – en laat ’m hangen.
Dit buurtje, een arbeiderswijk in Dordrecht, ingeklemd tussen een snelweg, een sportveld en een Vogelaarwijk, stemt al jaren PVV. Even leek dat nog bijzonder, toen in 2012 bij de verkiezingen 53 procent op Geert Wilders stemde – meeste van heel Nederland. Maar in 2017 was dat aandeel al gestegen naar 70 procent en met Forum voor Democratie erbij, in 2019, voor de Provinciale Staten, was het aandeel van beide partijen samen met 80 procent nergens zó groot. „De buitenlanders” zijn een issue in deze overwegend witte enclave waar iedereen elkaar kent. Net als de gevestigde orde: „Eén corrupte boel”.
Dus ja, ook dit jaar PVV. „Tuurlijk!” zegt Bea, die op de scooter met haar zoon de stad in wil gaan. „Wat anders?” De zoon, 17 jaar: „Ik ook, als ik straks mag stemmen. Net als al m’n vrienden.” Hij trapt de kickstarter van zijn scooter in, tevergeefs. Bea: „Nou, we kennen lopen.”
„Wilders, uit routine”, klinkt vanuit een deurpost. „Zelfde vakkie”, vanuit een voortuin. Het is de 39-jarige Martijn, bezig om zijn nieuwe barbecue van de Makro in elkaar te zetten. En toch, de vanzelfsprekendheid voor Wilders lijkt dit jaar minder. Door nieuwe buren, afkomstig uit andere wijken, steden, landen. Ze stemmen Nida, ChristenUnie. Door de toegenomen concurrentie op rechts, met Forum voor Democratie en JA21.
En ook de corona speelde een rol. Sommigen willen alles opengooien en neigen naar Forum, andere juist niet. Het virus heeft hier aardig gewoed, en nog steeds. Families wonen soms met vier gezinnen in één straat. Al hun kinderen spelen met elkaar op school en in de voortuintjes, de ouderen zien elkaar in de partytent. Telkens, zeggen bewoners, is er weer ergens anders „een plukje” in de wijk waar het opvlamt. Velen hadden milde klachten, maar niet allemaal. Een griepje? „Nou, dus echt niet”, zegt Rika Hoogerwaard (65). „Mijn vriendin verderop heeft op het kantje gelegen hoor.” Ze wilde dit jaar wel eens wat anders dan de PVV, maar Forum werd ’m dus niet. JA21, ditmaal. „Van die ene.”

Lees ook: ‘JA21 presenteert zich als FVD zonder fratsen’

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *