‘Jeruzalem is juist een model voor vreedzame toekomst’




Zoals wel meer ouders in Israël en Palestina stond schrijver Nir Baram (44) de afgelopen weken voor de vraag: wat vertel ik mijn zesjarige over de geweldsuitbarstingen? „Wat is Gaza?”, had zijn kind hem gevraagd, zegt Baram via Zoom vanuit Tel Aviv, waar ze sinds het staakt-het-vuren van vrijdag niet meer voor raketten hoeven te schuilen. En: „Waar ligt het?”Baram besloot zijn zoon een ander verhaal te vertellen: „Ik heb geprobeerd om de situatie in Gaza te humaniseren. Het zijn mensen met aspiraties, kinderen, dromen. Recht op onafhankelijkheid. Maar tegelijk ervaar ik een gevoel van mislukking, als vader. Dit droevige beeld is de toekomst die onze kinderen van ons erven.”Nir Baram, schrijver van ook in Nederland goed ontvangen romans als Goede mensen en Aan het einde van de nacht, roert zich al jaren in het publieke debat in Israël. Honderdduizenden Israëliërs maakten in 2017 via zijn film A Land Without Borders, gebaseerd op zijn gelijknamige non-fictieboek, kennis met de Palestijnen die achter de afscheidingsmuur wonen op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever. Wie zijn zij, wat willen zij? Veel Israëliërs, zegt Baram, hebben daar eigenlijk niet zo’n scherp beeld van – de Palestijnen, dat zijn toch die lui die ons haten?Tijdens de jongste escalatie ervoeren de Israëliërs ook vijandelijkheid van Palestijnen binnen de eigen grenzen, die een vijfde van de bevolking uitmaken: in gemengde Joods-Palestijnse steden als Lod raakten de bevolkingsgroepen onderling slaags. Israëliërs, zegt Baram, verwachten loyaliteit van hun Palestijnse landgenoten. „Ze snappen niet waarom deze mensen zich óók identificeren met de Palestijnen die zich zorgen maken over militairen die de Al-Aksamoskee binnenstormen. Er is sprake van een fundamenteel misverstand.” En daardoor, zegt hij, ontstaat bij Israëliërs het gevoel dat nu geen enkele Palestijn meer te vertrouwen is.Joe BidenHet geweld in steden als Lod zal gaan liggen, verwacht Baram. Zorgwekkender is dat ook deze gevechtsronde niets oplost. Hamas heeft even tijd nodig om zijn tunnels en raketvoorraad op te bouwen, maar in essentie verandert er niets aan de verhoudingen tussen Israël en de Palestijnen.Dat de Amerikaanse president Joe Biden de aloude tweestatenoplossing predikt, maakt de situatie er voor Baram niet hoopvoller op. Dit zou betekenen dat het merendeel van de ruim 600.000 Israëlische kolonisten op de bezette Westelijke Jordaanoever zijn huis moet verlaten. „En dat doen ze niet.”

Lees ook dit interview met Nir Baram uit 2016: ‘We maken van Israël het grootste Joodse getto ter wereld’

Wat zou helpen, zegt Baram, is als Israëliërs zich zouden gaan realiseren dat de Palestijnen nog steeds bezig zijn met 1948. Dat is het jaar waarin de staat Israël werd opgericht op een grondgebied waarvandaan 700.000 Palestijnen werden verdreven: de Nakba (Catastrofe). De oorsprong van deze escalatie, de huisuitzettingen in Oost-Jeruzalem, gaat over 1948: de Palestijnen kwamen in deze huizen wonen nadat ze in dat jaar gevlucht waren, en moeten nu alsnog wijken omdat het huis ooit van een Jood geweest is.Baram: „Als de Israëliërs de ernst van de gebeurtenissen in 1948 zouden begrijpen, zou dat veel schelen. Het gaat niet op de korte termijn het conflict oplossen, maar we zullen uiteindelijk toch meer begrip voor elkaar moeten opbrengen. Straks wonen er 25 miljoen mensen op dit grondgebied en krijgen we een burgeroorlog.”VerzoeningsprocesWat we nodig hebben, zegt Baram, is deëscalatie. „Checkpoints weghalen, kleine nederzettingen ontruimen.” En dan: een lang verzoeningsproces. Een beetje zoals in Zuid-Afrika. „Daar moeten de Palestijnen ook een stap in zetten. Zij moeten Joden erkennen als onderdeel van hun plek. Ze moeten begrijpen dat veiligheid voor Israëliërs van het grootste belang is. Zoals wij de Nakba moeten erkennen, moeten zij zich rekenschap geven van antisemitisme.” Daarvoor zal er nog wel flink wat water door de Jordaan moeten vloeien. De politieke trend in Israël buigt naar rechts: de machthebbers zijn hardliners die meer nederzettingen bouwen, en steeds harder willen optreden tegen Hamas. Ze willen, zegt Baram, de status quo handhaven. Een oplossing hebben ze niet.Voor zijn eigen linkerflank is de schrijver amper milder. „Zij weten al jaren niks beters te verzinnen dan Netanyahu aan te vallen op diens corruptie. Ik vind Netanyahu ook geen fijne man. Maar wat is je oplossing voor het conflict? Voor Gaza? Links heeft geen plan. Stel gewoon eens voor dat de Palestijnen uit Gaza weer in Israël mogen werken. Dat zou honderdduizenden mensen uit hun ellendige situatie halen.” Geen vrede, wel vreedzaamheidTotale vrede gaat er niet komen, aldus Baram, maar waarom zouden we in de tussentijd geen moeite doen? Een model voor een iets vreedzamere toekomst ziet hij verrassend genoeg in Jeruzalem, de fel omstreden aspirant-hoofdstad van beide volkeren. „Bewegingsvrijheid gaat de Palestijnen meer aan het hart dan een eigen staat. En de Palestijnse inwoners van Jeruzalem hebben dat. Joodse en Palestijnse middenklassegezinnen gaan naar dezelfde Israëlische winkelcentra.” Baram is ervan overtuigd dat Jeruzalem tegelijkertijd de hoofdstad van Israël en Palestina kan zijn. Maar dan moeten ze wel de afscheidingsmuur afbreken, vindt hij: die scheidt duizenden Palestijnen uit de buitenwijken van de stad waar ze gewend waren te winkelen en te bidden. Geen wonder, zegt Baram, dat hij juist dáár, vlak achter de muur, het meeste ressentiment tegen Joodse Israëliërs ervoer.Als publiek figuur wordt Baram overstelpt met mailtjes met daarin mogelijke oplossingen voor het conflict. „De ene keer ligt de grens hier, de andere keer daar. Dan weer is het een tweestatenoplossing, dan is het weer één staat. Het is allemaal niet concreet, niet pragmatisch. Ik zeg: laten we ons voorlopig richten op bewegingsvrijheid, gelijke rechten en een beetje goodwill. Dan komen we een heel eind.”

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 22 mei 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 22 mei 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *