‘Kansenatlas’ is grabbelton voor niet-causale verbanden




De plek waar je opgroeit bepaalt voor een groot deel je kans op een welvarend leven. Deze boodschap stond in een reportage over de nieuwe online Kansenatlas die gemaakt is door economisch onderzoeksbureau SEO (NRC, 6/3). De Kansenatlas zou voor iedereen zichtbaar maken waar je in Nederland als je voor een dubbeltje geboren bent nog een kwartje kunt worden en in welke plaatsen dat veel moeilijker is. Een inwoner van Emmen zou een inwoner van Alphen aan den Rijn nooit meer inhalen. Dat is natuurlijk sappige informatie en wetenschappers en beleidsmakers gaven op sociale media al aan dat ze maar wat blij waren met deze schat aan gegevens. Marion van Brederode is postdoc onderwijsonderzoeker aan de VU en docent scheikunde aan het stedelijk gymnasium Haarlem.
Maar kijken we hier wel naar regionale verschillen in kansengelijkheid? De maat voor kansengelijkheid wordt in de Kansenatlas gedefinieerd als de mate waarin de kans op succes op 28-jarige leeftijd afhangt van het inkomen van de ouders. Hierbij onderscheidt men succes als inkomenspositie, een goede gezondheid (medicijngebruik) en opleidingsniveau. Voor het opleidingsniveau en de gezondheid van kinderen wordt dus niet gekeken in hoeverre de opleiding en de gezondheid van ouders hiervoor bepalend is, maar wordt gekeken naar de relatie met het ouderinkomen. Het inkomen van ouders hoeft dus niet per se heel veel directe invloed te hebben op de opleidingskansen en de gezondheid van kinderen. Je onderzoekt dan eigenlijk een indirecte relatie tussen ouders en kinderen.Verwarring correlatie en causaal verbandNu kan ik me goed voorstellen dat het inkomen van ouders wel direct zal doorwerken op het inkomen dat hun kinderen gaan verdienen. De kans op een hoog inkomen wordt dan hoger als je ouders meer verdienen. Dit geldt dan zowel voor ouders met een hoog opleidingsniveau (die vaak een hoger inkomen hebben), maar ook voor ouders met een lagere opleiding die wel een hoger inkomen weten te verdienen.

Lees ook deze reportage: Als je ouders de bijsluiter niet kunnen lezen

Dat dit in ieder geval heel anders uitpakt voor de relatie tussen het inkomen van ouders en de kans op een hoog opleidingsniveau van kinderen heb ik recentelijk met eigen analyses laten zien op het onderwijsplatform ScienceGuide. Hieruit volgt dat er wel een sterke relatie is tussen het examenniveau van kinderen en het inkomen van hun ouders, maar dat deze relatie zo goed als verdwijnt wanneer je leerlingen van ouders binnen hetzelfde opleidingsniveau vergelijkt. Voor ouders met een lager inkomen, maar een hoog opleidingsniveau blijft de kans dat de kinderen op vwo-niveau examen doen onverlet hoog en deze kans is veel hoger dan voor ouders met een hoog inkomen en een lager opleidingsniveau.

Praat mee met NRC

Onderaan dit artikel

kunnen abonnees reageren.

Hier leest u meer over reageren op NRC.nl
.
Dit geeft dus aan dat er in Nederland amper een direct (causaal) verband is tussen inkomen van ouders en het opleidingsniveau van hun kinderen. De meer directe relatie van opleiding ouders naar opleiding kinderen is veel bepalender. Waarschijnlijk verdwijnen de meeste regionale verschillen in kansengelijkheid voor hoog opleidingsniveau ineens als sneeuw voor de zon wanneer je de kans berekent op basis van de opleiding van ouders in plaats van inkomen.De regionale verschillen in de Kansenatlas kun je dus echt niet zomaar ineens toeschrijven aan ‘de regio’. Dat kan net zo goed aan een ander verschil tussen ouders liggen wat er wel direct toe lijkt te doen, zoals bijvoorbeeld verschillen in het opleidingsniveau van ouders bij hetzelfde inkomen. De mogelijkheid om in de Kansenatlas bevolkingsgroepen aan te klikken maakt van de Kansenatlas helemaal een soort grabbelton waar iedereen zijn eigen gewenste verschillen zichtbaar mee kan maken om deze vervolgens zelf op regionaal- of wijkniveau te interpreteren. Het blijft echter volstrekt ondoorzichtig wat de onderliggende oorzaken van al deze verschillen zijn, waardoor de verwarring van een correlatie met een causaal verband overal op de loer ligt.

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *