Klimaatvonnis Duits Hof toont kracht van internationaal recht




Op 29 april 2021 voegde het Duitse Constitutionele Hof een monumentaal vonnis toe aan de golf van klimaatgeschillen over de hele wereld. Het Bundesverfassungsgericht oordeelde dat de huidige klimaatwetgeving van Duitsland in strijd is met de Duitse grondwet omdat het de rechten van jongeren oneerlijk beperkt. Met de geplande emissiereducties schuift Duitsland volgens het Hof te veel door naar de volgende generatie.

Politicoloog Frank Biermann, hoogleraar internationaal duurzaamheidsbeleid aan de Universiteit Utrecht, leidt een onderzoeksprogramma van 2,5 miljoen euro naar de internationale effecten van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de VN. Hij is de oprichter van het mondiale onderzoeksnetwerk ‘Earth System Governance Project’.
Het Hof oordeelde dat „grondrechten worden geschonden doordat de emissiehoeveelheden die tot 2030 zijn toegestaan […] de resterende mogelijkheden om de emissies na 2030 te verminderen aanzienlijk beperken, waardoor vrijwel elk type door grondrechten beschermde vrijheid in gevaar wordt gebracht”.De uitspraak bewijst dat grondwetswijzigingen als internationale politieke strategie de moeite waard zijn. Centraal in de uitspraak stond een wijziging van de Duitse grondwet, artikel 20 lid a, waarin staat: „rekening houdend met haar verantwoordelijkheid jegens toekomstige generaties, zal de staat de natuurlijke fundamenten van leven en dieren beschermen”. Ook toont het vonnis de kracht van internationaal recht. De belangrijkste norm die het Hof hanteerde bij het definiëren van de grondwettelijke verplichtingen van de Duitse regering is het VN-klimaatverdrag en het Akkoord van Parijs, met name het beperken van de stijging van de wereldwijde gemiddelde temperatuur tot ruim onder de twee graden Celsius en zo mogelijk tot anderhalve graad (ten opzichte van het pre-industriële niveau). Het Hof heeft geen concrete beleidslijnen gespecificeerd, uiteindelijk moeten regering en Bondsdag beslissen over de concrete uitvoering van het klimaatakkoord. Toch is het duidelijk dat internationale rechtsnormen centraal stonden in deze uitspraak.Bredere implicatiesBelangrijk is ook dat er potentieel veel bredere implicaties zijn dan alleen klimaatbeleid. De logica van de constitutionele interpretatie die door het Hof wordt gebruikt, zou ook kunnen worden toegepast op andere essentiële mondiale milieuproblemen. De juridische verbeeldingskracht kent geen grenzen: de huidige uitputting van de biodiversiteit zou bijvoorbeeld kunnen worden gezien als ongrondwettelijke benadeling van de jeugd en toekomstige generaties, die zullen opgroeien zonder de diversiteit aan soorten en ecosystemen waar we vandaag nog wel van kunnen genieten.Uitspraak heeft implicaties voor de zoektocht naar planetaire rechtvaardigheidHoewel de zaak betrekking heeft op de intergenerationele rechtvaardigheid (de huidige generaties hebben plichten tegenover toekomstige generaties) biedt zij mogelijkheden tegen ongelijkheden binnen de huidige generatie. Het belangrijkste argument van het Hof is dat het ontbreken van een streng klimaatbeleid de vrijheid van jongeren beperkt om na 2030 een fatsoenlijk leven te leiden. Hun toekomstige ontwikkelingsruimte wordt beperkt door het overmatige gebruik van het koolstofbudget door de huidige generaties. Dit argument van ontwikkelingsruimte geldt theoretisch ook voor rechtvaardigheid tussen rijk en arm. Hoe meer de rijke landen het resterende koolstofbudget blijven opeten, hoe minder ruimte er is voor de armen om hun levensonderhoud te verbeteren – wat ook een schending van hun rechten is. De beslissing van het Duitse Constitutionele Hof zou dus wel eens veel bredere implicaties kunnen hebben voor klimaatrechtvaardigheid en de zoektocht naar planetaire rechtvaardigheid.Plan BOok is de uitspraak een klap in het gezicht van alle pessimisten die beweren dat het klimaatbeleid nooit zal werken. Dat we in plaats daarvan onze aandacht moeten richten op het ontwikkelen van technologieën voor een plan B, zoals ‘geo-engineering’. Dit vonnis geeft echter aan dat verandering wel mogelijk is. Omgekeerd roept de uitspraak belangrijke vragen op over de grondwettelijkheid van speculatieve ‘oplossingen’ zoals geo-engineering, aangezien het toekomstige generaties zijn die te maken krijgen met onvoorziene en schadelijke gevolgen.De logica van dit vonnis geeft een enorme stimulans aan pleitbezorgers van hervorming van de democratie. Moet de jeugd niet een sterkere structurele stem in het politieke systeem hebben, vooral wanneer beslissingen met langetermijngevolgen genomen worden? Zoals de invoering van een ombudspersoon voor toekomstige generaties, jongerenparlementen en sterkere adviesrechten voor jongerenvertegenwoordigers.

Lees ook dit interview met klimaatjurist Laura Burgers

Last but not least is de beslissing van het Hof een enorme overwinning voor de jeugd zelf en de fantastische wereldwijde beweging van jonge klimaatactivisten, zoals Greta Thunberg. Hoewel het Hof zich beperkte tot zuiver juridische redeneringen lijdt het geen twijfel dat het de klimaatbeweging van jongeren is geweest die de aardverschuiving in mentaliteit bij de eerbiedwaardige hoge rechters in hun rode gewaden teweegbracht. Als vader en docent kan ik alleen maar enorm trots zijn op het succes van de jeugd om oudere generaties verantwoordelijk te houden. In ieder geval in Duitsland staat het nu vast: de huidige vertraging van een effectief klimaatbeleid is niet alleen een schande, het is ook een schending. Van de grondwettelijke rechten van de jeugd.

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *