Kom op voor de buitenstaanders




Niks leuker dan in de toekomst kijken als het mistig is. Overal verschijnen analyses over hoe de wereld er na de pandemie uitziet. Ik lees veel optimistische economische vooruitzichten, maar de samenvatting is: het kan alle kanten op. Logisch, we weten niet goed hoe het ervoor staat onder de motorkap van de economie. Hoe zijn bedrijven eraan toe na een jaar van crisis en steun? Hoe groot is de onderwijsachterstand die de jeugd heeft opgelopen? Kan die worden ingehaald? En terwijl we dat niet weten, willen Europese en Amerikaanse regeringen de komende jaren duizenden miljarden euro’s extra uitgeven. De plannen zijn zo veelvormig dat moeilijk te zeggen is welk effect ze hebben. Dat begint al met de vraag: wordt het geld zinnig besteed?Als ik ook even mistig mee mag turen, dan ontwaar ik één rode draad in de vooruitblikken: het Westen vertoont een lagere tolerantie voor ongelijkheid. Dat blijkt uit enquêtes in Europa en de Verenigde Staten, schreven The Economist en Financial Times deze week. En het is vergelijkbaar met het sentiment na eerdere pandemieën. Die leggen namelijk vaak bestaande ongelijkheid extra bloot. Bij bijna alle dossiers van het nieuwe kabinet is de sociale ongelijkheid een probleem In Nederland ligt ongelijkheid als een rode draad op de formatietafel (geduldig te wachten tot er eindelijk wat partijen omheen komen zitten). Bij bijna alle dossiers waar een nieuw kabinet mee aan de slag moet, is sociale ongelijkheid een probleem. Sterker, vaak werkt het huidige overheidsbeleid zelfs ongelijkheid in de hand; het geeft de kansrijken een opkontje, en het tackelt de kansarmen. Dat begint bij het onderwijs (dossier 1). De kansenongelijkheid tussen kinderen groeit al jaren volgens de onderwijsinspectie. De schoolsluitingen tijdens corona hebben de kloof tussen kinderen uit kansarme en kansrijke gezinnen vergroot. Op de arbeidsmarkt (dossier 2) is ook al jaren een kloof tussen wat economen insiders en outsiders noemen. Dus tussen hoog- en laagopgeleiden, tussen mensen met een vaste baan, en degenen die van flexcontract naar flexcontract hobbelen. Juist de mensen die het sterkst staan, genieten vaak ook veel bescherming (tegen ontslag, in sociale zekerheid). Bij wonen (dossier 3) groeit de kloof tussen buitenstaanders en tevreden (sociale) huurders of huiseigenaren. Wie een huis zoekt, is de sjaak. Wie een huis bezit, wordt steeds rijker. Het belastingstelsel (dossier 4) zit nu zo in elkaar dat die bijdraagt aan vermogensongelijkheid, schreven ambtenaren van het ministerie van Financiën en de Belastingdienst in 2020. Wie veel geld heeft, kan via box2 genieten van een lagere belastingdruk dan de gewone spaarder in box3. En dan is er nog de nieuwe beleidsboom: klimaat (dossier 5). Daar wordt het opletten om te voorkomen dat het klimaatbeleid de ongelijkheid vergroot. Simpel gezegd: dat de rijke Teslarijder subsidie krijgt, en de arme fossiele rijder meer belasting moet betalen. Of dat mensen met een laag inkomen steeds meer geld kwijt zijn aan hun energierekening. De winnaars lijken, kortom, vrij automatisch nog wat meer te winnen. Terwijl een land als Nederland juist dubbeltjes een uitgestoken hand zou moeten bieden om kwartjes te worden. Nieuw beleid moet vooral opkomen voor de kwetsbaren, de opklimmers en de buitenstaanders.
Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

Nieuwsbrief
NRC Economie

De belangrijkste ontwikkelingen in de economie, op de beurzen en in het zakenleven

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 1 mei 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 1 mei 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *