Lunchen met een bontservies – NRC

Lunchen met een bontservies – NRC

[ad_1]


Woede, gelach, walging dan wel verrukking. De tienduizenden Amerikanen die vanaf december 1936 de tentoonstelling Fantastic art, dada, surrealism in het Museum of Modern Art in New York bezochten, reageerden volgens de toenmalige directeur vaak heftig op de ongemakkelijke bijdrage van de Duitse kunstenaar Meret Oppenheim. Zij had een porseleinen kop en schotel bekleed met Chinees gazellebont. Van de 700 schilderijen, beelden en objecten ontlokte Le Déjeuner en fourrure de meeste reacties. De ‘bontlunch’ maakte de pas 23-jarige Duitse op slag beroemd. Het MoMA kocht het werk aan en sindsdien geldt het als hét icoon van het surrealisme.De kop en schotel ontbreken in de overzichtstentoonstelling van Meret Oppenheim (1913-1985) in het Design Museum Den Bosch; het werk is te kwetsbaar om nog te worden uitgeleend. Wel begint de expositie Meret Oppenheim: für dich – wider dich met een geestige korte video waarin Oppenheim op latere leeftijd ‘luncht’ met haar bontservies. Als ze met het bontlepeltje een hapje heeft genomen uit het bontkopje slaat ze haar ogen verrukt ten hemel.Het werk kwam voort uit een Parijse lunch met Pablo Picasso en zijn jeugdige vriendin, de fotografe Dora Maar. Toen de Spaanse kunstenaar de met bont afgezette armbanden van Oppenheim bewonderde, merkte hij op dat je bijna alles met bont kon bedekken. Zeker, antwoordde Oppenheim, „Zelfs deze kop en schotel”.

Meret Oppenheim: Ring met suikerklontje, ontwerp 1936/1937, uitvoering 2003.
Foto Collectie Design Museum Den Bosch

BeklemmendHaar plotselinge sterrenstatus en de reacties op een reeks (naakt)foto’s die fotograaf Man Ray eerder van haar maakte – ze werd sindsdien steeds de muze van mannelijke surrealisten genoemd – beklemden de jeugdige Duitse. Ze had het moeilijk met de verwachtingen die de kunstwereld van haar had. In 1937 verliet ze daarom Parijs en verhuisde naar het kalme Bern. Pas zeventien jaar later keerde ze terug in de kunstwereld.Oppenheim presenteerde zich na haar ‘crisis’ vol zelfvertrouwen – dat maakt het retrospectief in Den Bosch vanaf de openingsvideo duidelijk met zo’n 200 objecten. Van de grenzen tussen disciplines en kunststromingen trok ze zich weinig aan en vol bravoure en met groot gevoel voor ironie manifesteerde ze zich als sieradenmaker, beeldhouwer, schilder en dichter. Met een bierpul met een eekhoornstaart maakte ze een mannelijke versie van het werk dat haar beroemd had gemaakt. Al even surrealistisch zijn een gouden tafeltje met vogelpoten, een paar dooraderde handschoenen en een gouden ring bezet met een suikerklontje. Fascinerend is een en profil-röntgenfoto die de kunstenaar in 1964 van haar schedel en een hand liet maken – haar ringen, ketting en oorbellen trekken de aandacht.

Röntgenfoto van de schedel van Meret Oppenheim, 1964.
Foto Collectie Design Museum Den Bosch

GelijkwaardigheidDe door de nieuwe conservator Adrienne Groen samengestelde expositie is thematisch van opzet en besteedt ook de nodige aandacht aan het leven van Oppenheim. Dat de kunstenaar enthousiast deelnemer was aan het jaarlijkse carnaval van Bazel wordt bijvoorbeeld goed duidelijk. Te zien zijn hoeden en kostuums en een blauw glitterbroekje met een enorme, met bont afgezette vulva.De vrolijkstemmende expositie roept ook een vraag op. Oppenheim maakte zich na haar rentree in de kunstwereld sterk voor de gelijkwaardigheid van vrouwen binnen de kunst. Het surrealisme vertegenwoordigde een wereld, zei ze later, waarin vrouwen „konden rebelleren tegen de conventies van onze opvoeding en waarin verbeeldingskracht de sleutel was tot een meer bevrijd leven”. Maar de mannen in de surrealistische groep waren al net zo dominant als overal, constateerde ze eveneens.Volgens Oppenheim is alle kunst androgyn; ze komt voort uit de versmelting van het mannelijke en het vrouwelijke dat iedereen al in zich heeft. Uitnodigingen voor tentoonstellingen met uitsluitend werk van vrouwen sloeg ze af. Want: antifeministisch.Maar is kunst echt geslachtloos? Die vraag dringt zich bij het Oppenheim-retrospectief op. Had een man deze sieraden kunnen maken, deze schilderijen en sculpturen, en deze kostuums (inclusief het blauwe vulvabroekje)? Ieder object afzonderlijk misschien nog wel. Maar dit oeuvre is feminien, daarover bestaat geen twijfel.

Lees ook: Meret Oppenheim bekommerde zich niet om stijlen

TentoonstellingMeret Oppenheim: für dich – wider dich. Van 5/5 t/m 5/9 in Design Museum Den Bosch. Inl: designmuseum.nl
●●●●●

[ad_2]

admin

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *