Mathematische meiden – NRC




Het is Boekenweek. Ook in deze digitale tijd komen poëzie en proza in de ogen van veel mensen het best tot hun recht op papier. Dat is ook niet zo vreemd. Mijmeringen over vergankelijkheid beschreven op een medium dat met dezelfde pixels een recept voor aspergesoep tevoorschijn tovert, zijn vluchtiger dan wanneer ze keer op keer gelezen worden in een boek dat altijd op die bladzijde openvalt. En dat boek met een klap dichtdoen, of juist voorzichtig sluiten terwijl een bladwijzer er op haast liefdevolle wijze tussen geschoven wordt, zijn ook handelingen die toch anders aanvoelen met een scherm. Bovendien is de geur die opwelt uit een nieuw boek uniek, evenals het bijbehorende kraakje dat een prikkelende belofte inhoudt.Terwijl de mens zich eeuw na eeuw behielp met kleitabletten, schildpadschilden, houten borden met bijenwas, gevlochten matjes van rietstengels of dierenhuiden om zijn diepere gedachten of boodschappenlijstjes op te noteren, waren er dieren die al lang papier gebruikten. Bepaalde wespensoorten hebben het papiermaken miljoenen jaren geleden al uitgevonden. We noemen ze papierwespen, of Vespinae. Dit zijn sociale wespen die een beschutte en veilige plek nodig hebben waar ze samen hun larven kunnen grootbrengen, en dat doen ze in een prachtig en ingenieus gebouwd nest. Zo’n nest bevat zeshoekige cellen die ieder eerst een eitje en later een larve bevatten. Die cellen worden gemaakt door volwassen wespen. Zij schrapen met hun stevige kaken dood hout van een boom of uw schutting en kauwen de zo verkregen vezels, vermengd met speeksel, tot een bolletje pulp. De brij die ze op deze manier maken brengen ze naar het nest, waar ze het heel secuur uitsmeren tot een dunne papieren celwand. Alsof dit niet knap genoeg is, zorgen ze er intussen voor dat die wand een nette hoek van 120 graden maakt met de naastgelegen wand. Mathematische meiden; mannelijke wespen hebben dit talent niet. Een aantal soorten, waaronder de wespen die aan het eind van de zomer dankbaar gebruik maken van de zoete lekkernijen die we ze aanbieden, maken rond het nest een omhulsel. Dat is eveneens van papier, dat zo een belangrijke rol vervult als isolatiemateriaal: de temperatuur daarbinnen blijft redelijk constant. En ook hier zijn wespen de mensheid ver vooruit, want in plaats van telkens nieuw hout te gebruiken, breken ze delen van dit omhulsel tijdens de groei van het nest steeds af om ze opnieuw te kauwen en aan te brengen. Gerecycled papier dus.In Nederland wisten we pas in de negentiende eeuw hoe we papier uit houtvezels moesten fabriceren. Het wordt onder andere gebruikt om informatie over te brengen, kunstuitingen te verspreiden of te corresponderen. Dat laatste eindigt soms in wat men een wespennest noemt, een bron van stekeligheden. Bij mensen zijn die doorgaans het gevolg van jaloezie, egocentrisme of heuse kwaadaardigheid. Bij wespen is er alleen gevaar bij bedreiging van henzelf of hun nest, dus hun familie. Een wespennest is iets wat zij moeten beschermen. Wij moeten het bewonderen, want het is gewoon kunst.

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *