Migrant is onderpand in steekspel van politiek, economie en drugskartels




De vorige Amerikaanse regering van president Trump oogstte er in 2018 tot ver buiten de Verenigde Staten kritiek mee: haar beleid om migrantengezinnen na hun clandestiene oversteek vanuit Mexico op te splitsen. Volwassen Midden-Amerikaanse asielzoekers werden apart gedetineerd van hun meereizende kinderen of minderjarige familieleden. Die afschrikkingsmaatregel leidde tot mondiale ophef over ‘kinderen in kooien’, van wie er begin dit jaar zeker vijfhonderd nog niet waren herenigd met hun vaak al uitgezette familie.

Lees ook: Het ‘cynische’ verdienmodel achter Trumps migratiecrisis

Trumps opvolger Joe Biden ligt krap twee maanden na zijn aantreden ook onder vuur. Hij is gelijk in het defensief gedrongen door zijn eigen benadering van de zuidgrens. De Democraat beloofde dat de VS onder hem een humaner asielbeleid zouden voeren. Een belofte die hij de laatste weken ook deels inloste door enkele van Trumps scherpste maatregelen terug te draaien. Maar tegelijk leidde dat tot een toeloop van nieuwe migranten, die hem nu tot een grensbeleid dwingt waarvan de praktische uitkomst weinig verschilt van dat onder Trump. De familiescheidingen vinden alleen niet plaats in de VS, maar in Mexico.Dat zit zo. Migranten die clandestien oversteken worden ook onder Biden – met een beroep op corona – nog bijna altijd spoorslags teruggebracht naar Mexico. Enkel alleenreizende minderjarigen zijn uitgezonderd van deze Title 42-regel, hetgeen ertoe leidt dat migranten (en hun smokkelaars) kinderen en tieners onbegeleid de grens over zijn gaan sturen. Soms met honderden per dag. De Border Patrol houdt ze regelmatig langer vast dan de maximaal toegestane 72 uur.Deze dynamiek maakt de migrantenkinderen tot pionnen in een ingewikkeld politiek, economisch en crimineel steekspel. Regeringen in de regio, politici van links en rechts, smokkelkartels, media en migrantenrechtenorganisaties: allemaal proberen ze op hun eigen wijze munt te slaan uit de nieuwe grenscrisis. Het lot van de migranten zelf blijft daarin steeds ondergeschikt. In wier handen zijn zij een speelbal?In Midden-Amerika staan landen onder druk om meer migranten tegen te houden.
Foto Sandra Sebastian / AP
MensensmokkelaarsAl voordat Joe Biden op 20 januari aantrad, begonnen mensensmokkelaars klandizie te zoeken in Honduras, El Salvador en Guatemala. Deze drie Midden-Amerikaanse landen worden geteisterd door bendegeweld, afpersingen, verkrachtingen, corruptie en recent ook de gevolgen van klimaatverandering (orkanen, mislukte oogsten). Veel mensen zijn er ontvankelijk voor het verkooppraatje dat de VS na vier jaar Trump weer toegankelijker zou zijn geworden. Smokkelaars, niet zelden verweven met drugskartels, verleiden hen ertoe duizenden dollars te betalen voor een reis noordwaarts.De smokkelketen, meldden internationale media ter plekke, is inmiddels zo professioneel dat migranten plastic armbandjes om krijgen. Elke bende heeft zijn eigen kleur, elke migrant een eigen nummer. Voor de kartels zijn migranten minstens zulke lucratieve smokkelwaar als narcotica. Een migrant kan je onderweg op allerlei manieren uitbuiten, van prostitutie en porno tot afpersing en ontvoering. En: een in beslag genomen lading coke of wiet ben je kwijt, een migrant komt weer terug en kan nog een keer worden verhandeld.Mexicaanse regeringVanaf de zanderige oevers van de Río Suchiate, de traag meanderende rivier die een groot deel van de grens tussen Mexico en Guatemala vormt, is het normaal eenvoudig oversteken. Voor een klein bedrag in pesos of quetzales nemen veermannen passagiers mee op hun houten vlotten die drijven op truckbanden. Bewoners van de grensstreek omzeilen zo de wachttijden bij de officiële overgang op de internationale brug. Handelaren (en smokkelaars) zetten hier handelswaar (en contrabande) over. Voor migranten uit Midden-Amerika zijn de vlotten een manier om verder te komen op hun lange tocht naar de Verenigde Staten.Maar sinds dit weekeinde wordt de poreuze grens aan Mexicaanse zijde opeens weer bewaakt, althans: een beetje. In de hoofdstad van de zuidelijke deelstaat Chiapas landden vrijdag honderden leden van de nationale garde en agenten van de migratiedienst INM. In de drukke grensplaats Ciudad Hidalgo begonnen zij zondag plots toe te zien op het vlotverkeer. Hoewel genoeg andere oversteekplaatsen overblijven, moet het machtsvertoon de boodschap afgeven: Mexico is geen transitland meer voor migranten.

Lees ook: Hopend en whatsappend in de migrantenkaravaan

De directe aanleiding voor de Mexicaanse mobilisatie? Donderdag werd openbaar dat de VS ruim 2,7 miljoen overschietende coronavaccins gaan verstrekken aan het zuidelijke buurland. Ook Mexico is zwaar getroffen door het virus en het inenten verloopt er traag. De Mexicaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marcelo Ebrard, ontkende vrijdag een directe uitruil, maar noemde de vaccins en de (symbolische) grenssluiting onderdeel „van een raamwerk voor zeer goede samenwerking”.Amerikaanse regeringMet de vaccins houdt de regering-Biden de Mexicanen een wortel voor, waar Trump liever voor de stok koos. Toen het aantal migranten aan de grens in 2019 sterk opliep, dreigde hij Mexico met handelsheffingen als het niet strenger optrad. Ook werden migranten gedwongen hun (vaak schier kansloze) asielaanvraag in Mexico af te wachten, waardoor zij strandden in – zeker voor hen – levensgevaarlijke noordelijke grenssteden als Tijuana, Matamoros en Juárez. Een deel van deze wachtenden mocht de laatste weken alsnog de VS in.

Lees ook: Gevlucht uit Honduras, geweerd uit de VS, gestrand in Mexico

Biden deed daarmee een geste naar zijn linkerpartijvleugel, maar hem is er verder veel aan gelegen het hier bij te houden. Zijn regering heeft een ambitieus voornemen voor het regulariseren van de circa 11 miljoen immigranten die al illegaal in de VS wonen. Steun winnen voor dat plan is politiek al lastig genoeg zonder acute grenscrisis.Voor nieuwe migranten heeft Biden dan ook een harde boodschap. „Ik wil heel duidelijk zeggen: kom hier niet heen. Verlaat je dorp, stad of gemeenschap niet”, zie hij vorige week in een interview met ABC. Migranten mogen gehoord hebben dat hij „een aardige kerel” is, maar volwassenen zullen toch gelijk worden teruggezet. Wie asiel wil aanvragen, zal dat binnenkort kunnen doen in eigen land. Zijn regering is bezig om in Midden-Amerika migratiekantoortjes op te zetten, zei Biden.Tegelijkertijd, bevestigde hij in hetzelfde vraaggesprek, zullen de VS minderjarige, onbegeleide migranten niet terugsturen. Een deel van hen kan snel herenigd worden met familieleden in de VS. Biden: „Velen hebben een telefoonnummer bij zich.” Een ander deel zal voor langere tijd opgevangen moeten worden. „Zo kort mogelijk door de Border Patrol, die daar niet voor is uitgerust.” Vooralsnog kunnen opvanghuizen en gastgezinnen de plotselinge komst van zoveel kinderen echter niet aan. En media zijn, net als onder Trump, niet welkom om te komen kijken hoe het eraan toegaat in de tijdelijke opvang.Ook onder Biden worden migranten snel teruggezet vanwege een coronamaatregel die de vorige regering instelde.
Foto AP
Bidens tegenstandersZo blijven kinderen voor volwassen migranten en smokkelaars ‘ankers’ om voet aan de grond te krijgen in de VS. Daar zal de kwestie media en politici voorlopig bezighouden, zeker omdat Bidens rechtse critici (de conservatieve tv-zender Fox News, de Republikeinen) hier profijt in zien. Migratie is een thema dat rechts Amerika zeer beroert.Daarom halen Republikeinen in Texas, de staat die een groot deel van de zuidgrens bestrijkt, hard uit naar Biden. Onder meer gouverneur Greg Abbott bracht de jonge migranten in verband met corona-uitbraken. Dit kort nadat hijzelf de Texaanse economie deze maand enigszins prematuur weer „100 procent” heropende en de mondkapjesplicht ophief. En Fox-presentator Tucker Carlson vloog laatst naar El Salvador om daar te melden dat migranten denken dat Biden de grens „open heeft gezet”.Ook vanaf de linkerzijde krijgt Biden kritiek. Zo klagen migrantenorganisaties dat het onder Trump opgeschorte recht op asiel nog amper in ere is hersteld. Om Biden onder druk te zetten werden in Tijuana witte T-shirts uitgedeeld met daarop Bidens campagnelogo en de tekst (in het Engels): „Laat ons binnen.” Foto’s van deze migranten circuleren volop in de media. Het Mexicaanse journalistieke onderzoeksplatform Sin Embargo vroeg dragers waar ze deze vandaan hadden. De shirts bleken uitgedeeld door Casa de Luz, een opvanghuis voor lhtb-migranten in Tijuana, opgezet met Amerikaans geld.Midden-AmerikaDeze week voeren hoge Amerikaanse regeringsfunctionarissen in Mexico en Guatemala overleg over migratie, ontwikkelingshulp en investeringsprogramma’s. Zo toont Biden een constructievere betrokkenheid bij de regio dan zijn voorganger, die de Midden-Amerikaanse landen vooral bedreigde als die te veel migranten doorlieten. Tegelijk kunnen het slechte bestuur en de gewelddadigheid in deze landen niet los worden gezien van eeuwen van Washingtonse bemoeienis met zijn ‘achtertuin’.De laatste decennia werd Midden-Amerika ook nog eens een draaischijf voor Zuid-Amerikaanse cocaïne die bestemd was voor gebruikers in de VS. De opbrengst hiervan vloeit zuidwaarts terug in de vorm van wapens en narcodollars, waarmee kartels hun drugsoorlogen met elkaar en de autoriteiten verder uitvechten.Dit geweld jaagt weer meer mensen op de vlucht en maakt de mensensmokkel voor de kartels nog lucratiever. Het opbreken van deze criminele circulaire economie vereist vooral van de VS politieke keuzes die nu ondenkbaar zijn: van een vorm van legalisering van harddrugs tot strengere wapenwetten.Dat zoveel ouders in deze landen bereid blijken om hun kinderen op een levensgevaarlijke reis te sturen, illustreert boven alles hoe zeer alle geweld, corruptie en armoede daar toeslaan. Of de huidige bewoner van het Witte Huis zich nu een humanitair of een streng imago aanmeet: het maakt weinig verschil zolang de bedreigingen waarvoor migranten wegvluchten vele malen erger blijven dan een paar dagen tot een week detentie in een Border Patrol-locatie.

Lees ook: Cocktail van problemen jaagt Midden-Amerikanen op

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

nrc.next
van 24 maart 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *