‘Monumenten gaan lijden onder droogte’

‘Monumenten gaan lijden onder droogte’

[ad_1]


‘Ken je de Prinsengracht in Amsterdam? Je moet maar eens gaan kijken hoeveel monumentale huizen daar scheef staan, en voorover buigen. De droogte in de afgelopen zomers heeft het erger gemaakt”, zegt geograaf Sandra Fatoric. Ze is verbonden aan de faculteit Bouwkunde van de TU Delft, en het Centre for Global Heritage and Development, een gezamenlijk instituut van de universiteiten in Leiden, Delft en Rotterdam.
CV Zeeschildpad

Als het even kan zet geograaf Sandra Fatoric zich in haar vrije tijd graag in voor de zeeschildpad. „Tijdens mijn onderzoek in Griekenland en de VS deed ik vrijwilligerswerk, We plaatsten bijvoorbeeld hekken rond nestgebieden, of hielden toeristen uit de buurt van uitkomende eieren.” In haar werk bestudeert ze hoe je cultureel erfgoed kunt beschermen.
Fatoric maakt zich zorgen over het cultureel erfgoed in Nederland. Op de lijst van rijksmonumenten staan 63.389 gebouwen. Paleizen, kastelen, kerken, windmolens, boerderijen, archeologische sites. Maar van al die bouwwerken is niet bekend in hoeverre ze bestand zijn tegen het veranderende klimaat. Is de Sint-Bavokerk in Aardenburg, Zeeland, beschermd tegen de stijgende zeespiegel? Kan de Domtoren in Utrecht tegen vaker voorkomende, heviger regenbuien? Is het Planetarium Eise Eisinga in Franeker bestand tegen toenemende droogte, en de bodemdaling die op veel plekken het gevolg is? „Er bestaat geen overkoepelend programma om deze monumenten aan te passen”, zegt Fatoric, hoogzwanger, via een videoverbinding.Ze is begonnen de gevaren voor de rijksmonumenten te inventariseren. De afgelopen maanden heeft ze er, met verschillende collega’s van de Universiteit Leiden, Wageningen University en de TU Delft, twee papers en een rapport over gepubliceerd.U heeft zich eerst afgevraagd waarom al die monumenten nauwelijks worden aangepast aan het veranderende klimaat. U heeft daarvoor 57 deskundigen geïnterviewd. Zij somden 337 barrières op.„Dat klinkt als heel veel. Maar je kunt ze clusteren in 15 subthema’s. Het belangrijkste is dat nationaal beleid voor klimaataanpassing van cultureel erfgoed ontbreekt. Het Deltaprogramma, dat ons moet beschermen tegen overstromingen, noemt een aantal economisch belangrijke sectoren, maar daar hoort cultureel erfgoed niet bij.Ik ben nu twee jaar in Nederland, en ik vind dat jullie het heel goed doen„Daarnaast was er nooit een inventarisatie gemaakt van de kwetsbaarheid van erfgoed voor veranderingen in het klimaat. En volgens de experts ontbreekt het ook aan veel kennis. Over de precieze waarde van de monumenten, en welke voordelen ze hebben. Over welk erfgoed we als eerste moeten behouden, en welk we eventueel kunnen opgeven.”Wat zijn die voordelen?„Denk aan toerisme, recreatie. Maar er zijn ook dingen die je moeilijk in geld kunt uitdrukken. Ze geven historisch besef, ze kunnen de identiteit van mensen mee vormen. In Nepal heb ik gezien hoe belangrijk historische gebouwen in sociaal opzicht kunnen zijn. Na een aardbeving kwamen mensen juist daar samen. Ze deelden er hun leed. Beleidsmakers realiseren zich dat vaak niet.”Maar zijn er niet heel veel regels die het lastig maken om een monument aan te passen?„Ik ben nu twee jaar in Nederland, en ik vind dat jullie het heel goed doen. Misschien waren er voorheen meer beperkingen, maar ik zie dat jullie openstaan voor verandering. Jullie passen je al eeuwen aan. Het zit in jullie dna. Hoe jullie de laatste decennia kerken hebben veranderd in bibliotheken of hotels, dat is vooruitstrevend. Dat zou in het zuiden van Europa ondenkbaar zijn. Of in de Verenigde Staten, waar ik hiervoor heb gewerkt. Daar wijzen ze verandering in cultureel erfgoed categorisch af.Door de droogte zakt het grondwater, en versnel je paalrot„Maar die houding komt daar nu onder druk te staan door het veranderende klimaat. Ik werkte in het zuidoosten, in Virginia, North-Carolina. De kustgebieden hebben met een stijgende zeespiegel te maken, en met meer en heftigere orkanen. Daar begint men zich voorzichtig de vraag te stellen welk cultureel erfgoed beschermd moet worden, en welk je terug zou kunnen geven aan de natuur. Het gaat bijvoorbeeld om vuurtorens. Maar er zijn ook veel historisch en archeologisch belangrijke sites. Die herinneren bijvoorbeeld aan de slavernij. Of land van inheemse bewoners. En voor de kust zijn in het verleden honderden schepen uit Europa gezonken. Hoe ga je daarmee om?”Voor Nederland heeft u een eerste inventarisatie gemaakt van de kwetsbaarheid van monumenten voor het veranderende klimaat. Wat komt daar uit?„Het is een eerste, heel algemene studie. Voor Nederland hebben we de veranderingen in kaart gebracht die voor 2050 worden verwacht. Hoe zit het met het risico op overstromingen, welke gebieden krijgen te maken met heftigere regenval, meer droogte, meer tropische dagen? En hoeveel monumenten krijgen er dan mee te maken? En om wat voor monumenten gaat het?„Echte verrassingen hebben we niet gevonden. Behalve dan dat er in Nederland traditioneel een focus ligt op overstromingen. Maar de meeste schade wordt juist verwacht van de toenemende droogte. Dat zeggen de experts ook. Dat vond ik wel interessant. In Noord-Holland hebben veel monumenten een fundering van houten palen. Door de droogte zakt het grondwater, en versnel je paalrot. Ruim 60 procent van de monumenten in deze provincie loopt volgens ons onderzoek een hoog risico. Dan heb je het over 8.500 bouwwerken.”Hoe nu verder?„Je zou willen dat er op nationaal niveau meer aandacht voor komt. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is geïnteresseerd om beleid te ontwikkelen. Maar er gebeurt weinig. Er is zoveel dat moet veranderen in verband met het klimaatprobleem. Transport, landbouw, energie. Cultureel erfgoed wordt niet geadresseerd. Dat is bedroevend.„Wel heeft Noord-Holland ons gevraagd dit jaar een inventarisatie te maken voor de provincie. Met inbegrip van de provinciale monumenten. Die staan niet in de nationale database. De inventarisatie willen ze gebruiken om te kijken welke monumenten ze eerst moeten aanpakken.”Voor heel belangrijke bouwwerken, zoals de Notre Dame, is er altijd wel geldHeeft u zich als wetenschapper altijd bezig gehouden met cultureel erfgoed?„Nee, daar ben ik na mijn promotie-onderzoek ingerold. Ik deed daarvoor onderzoek in kustgebieden in Spanje, Griekenland en Australië. Ik was meer bezig met beleid: hoe aanpassingen aan het veranderende klimaat er werden gepland. Tijdens dat onderzoek kwam ik in aanraking met cultureel erfgoed. In Spanje was dat bijvoorbeeld bij L’Escala, waar zich de eerste Griekse vestiging bevindt. In Griekenland is bijna alles cultureel erfgoed. En in Australië ging het bijvoorbeeld om plekken die voor de Aboriginals belangrijk zijn. Ik zag wat de waarde van cultureel erfgoed kan zijn. Ik was erdoor geraakt. Daarna kreeg ik de kans om me in de VS meer met cultureel erfgoed bezig te gaan houden.„Het is ook het besef dat cultureel erfgoed niet hernieuwbaar is. Voor heel belangrijke bouwwerken, zoals de Notre Dame, is er altijd wel geld. Maar hoe zit het met al die kastelen, boerderijen, windmolens? Die kunnen ook waarde hebben. Als ze verloren gaan, is het voor altijd.”

[ad_2]

admin

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *