‘Na de pandemie zal de digitale uitvaart blijven’




Daisy Renders (36) uit Boxtel had die ochtend gewerkt op kantoor en was op tijd naar huis gegaan om haar desktopcomputer op te stellen op het bijzettafeltje voor de bank. „We wilden het goed kunnen zien.” Haar man, die campers en caravans onderhoudt, had zijn kluskleren nog aan. Renders’ broer was er ook. Zij dronk thee en haar broer en vriend hadden een speciaalbiertje. „Voordat het begon hebben we op het leven van mijn oom geproost.”Om half vier begon de livestream van de uitvaart van haar oom met een overzichtsbeeld van het crematorium, honderd kilometer verderop. „Ik zag mijn ouders het zaaltje binnenlopen.” Een close-up van de kist, versierd met bloemen. Daisy had verwacht dat een uitvaart bijwonen via een livestream erg afstandelijk zou zijn, maar omdat een van de sprekers zich direct richtte tot de neven en nichten thuis, voelde het tegelijkertijd heel dichtbij. „Al had ik er veel liever bij willen zijn.” Dat kon niet, want toen haar oom in februari van dit jaar overleed, was het maximaal aantal toegestane bezoekers dertig. Vanaf woensdag mogen er maximaal honderd personen aanwezig zijn. Acht op de tien uitvaarten was tijdens de coronacrisis met minder dan dertig personen, blijkt uit de Uitvaartmonitor van Monuta, een grote Nederlandse uitvaartondernemer en -verzekeraar. De organisatie ondervroeg bijna duizend Nederlanders die waren betrokken als (mede-)opdrachtgever bij een uitvaart van een dierbare. Twee derde van hen gaf aan dat ze belangrijke personen voor hen of de overledene niet konden uitnodigen.

Lees ook: Sinds de oorlog overleden er niet zo veel mensen als in 2020

Door de coronacrisis is de digitale uitvaart, die begin vorig jaar nog in de kinderschoenen stond, noodgedwongen uitgegroeid tot standaard onderdeel van het uitvaartpakket. En hoewel het gelivestreamde afscheid een ongewenst bijeffect van een ongewenste pandemie is, ontdekken mensen uit de branche en mensen die zo’n afscheid meemaakten, dat het ook een bijzonder en intiem moment kan zijn. Ook ná corona online„Ik verwacht dat ook ná corona de online uitvaart populair zal blijven”, zegt Heidi van Haastert, directeur van de Branchevereniging Gecertificeerde Nederlandse Uitvaartondernemingen (BGNU). Van haar achterban hoort zij dat de mensen die fysiek aanwezig waren op de uitvaart, het bovendien vaak prettig vonden om in een klein gezelschap te zijn.Martin Hoondert, onderzoeker naar uitvaartrituelen en verbonden aan Tilburg University, zich heeft verdiept in nieuwe gebruiken tijdens de coronacrisis, ondervond bij de uitvaart van zijn schoonmoeder ook dat rouwen met een kleine groep bijzonder kan zijn. „De selectie maken van bezoekers is moeilijk, maar er was een sterk gevoel van verbondenheid omdat je met de mensen bent die er echt toe doen.”
Belangrijk aan rituelen is dat ze normale doorbreken
Martin Hoondert Tilburg University
Het gros van de mensen die normaal gesproken genodigden zouden zijn, moest de dienst vanuit huis voor een scherm meemaken. „Vlak na haar toespraak zag mijn vrouw op haar smartwatch appjes binnenkomen van mensen die haar een hart onder de riem staken”, zegt Hoondert. „De betrokkenheid, hoewel op afstand, werd direct voelbaar.” De digitale uitvaart blijft de gemoederen langer bezighouden dan de fysieke bijeenkomst, merkt Hoondert. „De livestream is in de dagen na de uitvaart nog vele malen bekeken en we krijgen er nog steeds reacties op.”

Luister ook deze podcastaflevering van Vandaag uit december 2020: Zij verloren hun moeder, opa of broer aan corona

Er was volgens Hoondert „in de branche” al enige tijd kritiek op „de grote uitvaart met toeters en bellen”. „Het werd steeds meer een groot evenement dat veel stress veroorzaakte bij de nabestaanden.” Er zijn geen uitputtende onderzoeken over, maar Hoondert vermoedt dat de meeste uitvaarten voor de coronacrisis zo’n tweehonderd bezoekers trokken. Uit het onderzoek van Monuta naar uitvaarten tijdens de eerste coronagolf blijkt dat de livestream het vaakst gekozen alternatief voor een grote fysieke bijeenkomst is, bij bijna dertig procent van de uitvaarten werd voor die vorm gekozen. De laatste groet werd in ruim twintig procent van de gevallen gegeven met een erehaag. „Die vorm zie je vaak in dorpen met een hechte gemeenschap”, zegt Hoondert. „En in het begin van de crisis zag je ook af en toe een drive through, maar die zien we nu minder.” Hij vermoedt dat een condoleance vanuit een auto ons alleen maar meer confronteert met de onmogelijkheid om dicht bij elkaar te zijn. CameraploegDe prijs voor een gefilmde uitvaart loopt sterk uiteen: van een paar tientjes voor een statisch beeld vanuit het crematorium, tot wel duizend euro voor een cameraploeg met meerdere filmers die ook de route naar het uitvaartcentrum en de nazit vastleggen. Nabestaanden moeten goed nadenken wat zij willen dat er met de livestream gebeurt, zegt Martin Hoondert. „Willen zij wel dat iedereen er zomaar naar kan kijken?” Het is nog de vraag of een digitale uitvaart het rouwproces ten goede komt, zegt Hoondert. „Het risico is dat we er geen tijd voor maken. Je kan bij wijze van spreken naar je werk en rechtsboven in het scherm de uitvaart afspelen.” Het gaat dan mee in „de flow van de dag”, zegt Hoondert. Terwijl een belangrijk element van rituelen juist is dat ze het normale doorbreken.”Na de plechtigheid voor haar oom stond Daisy Renders al snel in haar keuken om het avondeten klaar te maken, terwijl ze anders misschien had nagepraat. „Je stapt wat sneller het normale leven weer in.”Speciale aandachtHet helpt misschien om speciale aandacht te schenken aan de thuisblijvers, zegt Hoondert. „Bij mijn schoonmoeder hebben we tijdens de fysieke uitvaart zonnebloemzaadjes uitgedeeld, zodat mensen die kunnen planten en over een paar maanden naar haar graf kunnen brengen. Misschien hadden we ook een thuispakket moeten maken.”

Lees ook: Verlies en rouw tijdens corona: de stilte in huis werd ineens heel luid

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 26 april 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *