NAM-baas Johan Atema: ‘Wij kunnen niet alles betalen wat de overheid belooft’

NAM-baas Johan Atema: ‘Wij kunnen niet alles betalen wat de overheid belooft’

[ad_1]


Voor Johan Atema (55) was aardgas nooit ver weg. De in het Friese Kollum geboren en getogen directeur van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) groeide op tussen de gasvelden. Als kind zag hij hoe in de provincie Groningen ruim driehonderd boorputten opdoemden. De NAM kende hij niet anders dan als één van de kroonjuwelen van het land. „Samen met de Rotterdamse Haven, en later Schiphol, was de NAM de kurk waar de economie op dreef”, zegt Atema.Hoe anders resoneert de naam NAM nu. Sinds 2012, toen het hele land opschrok van de aardbeving in Huizinge, valt de naam NAM samen met de trillende Groningse klei, schade aan huizen en murw geslagen bewoners.Bij de nasleep van die beving in Huizinge was Atema nauw betrokken. Als baas van de 100 kleine velden die de NAM heeft op land, trok hij destijds langs dorpshuizen en sprak hij met bewoners, gemeenteraden en bestuurders. „Zo’n zware beving was toen voor iedereen nieuw – ook voor mij”, zegt Atema. „Maar er was destijds nog geen bitterheid en verzuring.” In 2013 verliet hij de NAM, om er een paar jaar later weer terug te komen.

Foto Kees de Veen

Johan Atema (1966, Kollum) studeerde toxicologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1992 ging hij als projectmanager aan de slag bij ingenieursbureau Royal Haskoning. Daarvoor reisde hij naar Slowakije, Estland, Pakistan en Venezuela. In dat laatste land deed hij een project voor Shell, dat hem daarna in dienst nam. Van 2010 tot 2013 was hij als Asset Manager Land verantwoordelijk voor alle kleine gasvelden van de NAM op land. Daarna keerde hij terug naar Shell om in 2018 directeur te worden van de NAM.
Atema is getrouwd en heeft drie kinderen.
Hij herinnert zich nog wat de komst van gas van Groningse komaf vanaf 1959 teweeg bracht. Binnen tien jaar tijd gingen alle Nederlandse huishoudens op aardgas koken, werden woonhuizen verwarmd met gas en draaide de Nederlandse industrie op het Groningse goud. „Mijn ouders hadden petroleumlampen op zolder, omdat ze niet zo zeker waren over de levering van gas”, zegt Atema. „Maar dankzij de Groningse gasvelden is het voor latere generaties volkomen vanzelfsprekend dat iedereen in Nederland altijd een warme kachel heeft.”Atema zag ook hoe het naoorlogse Nederland werd opgebouwd met „de waanzinnige inkomsten” uit gas. „We hebben onze welvaartsstaat daar deels mee opgebouwd.” Als voorbeelden noemt hij de financiering van de basisbeurs, de Betuwelijn, en de Noord/Zuidlijn, de metrolijn in Amsterdam. Tot nu toe is ruim 400 miljard euro verdiend aan ‘Groningen’ en het grootste deel van die gelden belandde in de Nederlandse staatskas. Sinds 2012 staat de NAM niet meer bekend als een kroonjuweel. Desondanks twijfelde Atema geen moment toen hij in 2018 gevraagd werd om directeur te worden van het bedrijf. Na drie jaar zijn de interviews met Atema nog op één hand te tellen. Naar eigen zeggen, omdat hij „niet ijdel” is en omdat de NAM op afstand kwam van het dossier. Maar nu, zegt hij vanaf zijn keukentafel in zijn bungalowwoning in het chique Groningen-Zuid, „moet het eerlijke verhaal over Groningen worden verteld”.Vanaf 2013 tot 2018 zat u voor Shell in Den Haag, toen bereikte de crisis in Groningen haar toppunt. Wat trof u bij uw terugkomst in 2018 aan? „De echte crisis heb ik gemist. Tussen 2013 en 2016 werd het echt zwart, bitter en boos. Bij mijn terugkomst was het bedrijf aangeslagen. Medewerkers moesten op verjaardagsfeestjes verantwoorden waarom ze bij de NAM werkten. „We hebben als bedrijf fouten gemaakt en hebben mede een van de grootste naoorlogse crises in Nederland veroorzaakt. We speelden daarin geen bijrol, maar een hoofdrol.”

Lees het interview met Sijbrand en Richtje Nijhoff: Hoe een Groningse paardenboer en zijn vrouw de overheid ontmaskerden

Met pijn en moeite een vergoedingDe littekens van de gaswinning waren zichtbaar in de onbewoonbare huizen, die bij elkaar gehouden werden door stutten. En voelbaar in de verhalen van radeloze bewoners, die vaak alleen met pijn en moeite een vergoeding kregen van de NAM. Als ze die al kregen. De laatste twee jaar is de NAM niet meer verantwoordelijk voor de schade-afhandeling: die valt nu onder het onafhankelijke Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG). En de versterking van onveilige huizen is overgeheveld naar de Nationaal Coördinator Groningen (NCG). De Staat bepaalt, de NAM betaalt. Ook op de achtergrond bemoeit de NAM zich niet met het beleid van het IMG en de NCG, zegt Atema. „We hebben geen contact met het IMG en de NCG. Nul.”Bovendien besloot voormalig minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) om de gaskraan vanaf volgend jaar zo goed als dicht te draaien. Maar nog wekelijks komen er 1.000 schademeldingen binnen, wachten tienduizenden mensen op de versterking van hun woning en blijft de grond beven.‘Wij hebben mede een van de grootste naoorlogse crises in Nederland veroorzaakt’Over de crisis in Groningen begint dit jaar een parlementaire enquête. De NAM heeft al lessen getrokken, vertelt Atema. „We hebben de seismische activiteit van het veld te lang onderschat en toen we het doorhadden, wilden we het technisch oplossen en waren we te weinig empathisch naar de bewoners toe. Bovendien dachten we de tienduizenden schades zelf af te kunnen handelen. Maar we kwamen in een bestuurlijk moeras terecht, terwijl we geen enkele bestuurskundige in dienst hebben.”Toch is de afgelopen jaren niet álles fout gegaan in Groningen, meent Atema. „Dat minister Wiebes besloot om de gaskraan dicht te draaien, heeft ervoor gezorgd dat het risico op zware aardbevingen is afgenomen. Dat was ook een belangrijke les voor ons: die beslissing hadden wij als NAM zelf moeten nemen.” Hoe groot is de kans op zware bevingen in de toekomst? „De kans dat we een beving meemaken met een kracht van 3.6, zoals die in Huizinge, is nog maar een paar procent. En die neemt verder af, omdat de gaskraan dichtgaat. Dat betekent niet dat er de komende jaren geen zware bevingen meer kunnen plaatsvinden.”Maar, zegt Atema fronsend: „Het is wel vreemd dat de gasproductie en het risico op bevingen dalen, terwijl de kosten voor het versterken van huizen en het herstellen van schade omhoog gaan.”„Laat ik het simpel zeggen: een versterkingsoperatie is niet meer nodig. Alle veiligheidsstudies geven aan dat het gebied nu veilig is. Groningen is nu even veilig als Friesland of Zeeland. En dat is heel goed nieuws.”Dus de versterking van mogelijk 26.000 huizen, een miljardenopgave waarvan de rekening grotendeels door de NAM wordt betaald, is overbodig?„De huizen in het aardbevingsgebied waarover met ons concrete afspraken zijn gemaakt, kunnen worden versterkt. Daar hebben we geen discussie over. Maar van die 26.000 panden is de helft nog niet geïnspecteerd. Die mensen weten niet of hun huis veilig is of niet. Maar volgens de laatste berekeningen blijkt dat minder dan vijftig huizen vanwege de veiligheid hoeven te worden versterkt. Als we volgend jaar de gaskraan sluiten, zijn het er nog minder.„Moeten we nu nog die 13.000 ongeïnspecteerde huizen overhoop halen, mensen tijdelijk laten verhuizen en uiteindelijk hun huis versterken? Terwijl het eerlijke verhaal is dat het niet meer hoeft, omdat het veilig is.”

Lees de reconstructie over de vastgelopen versterking: Ondanks Haagse beloftes wil versterking van Groningse huizen niet vlotten

Stoppen met de versterkingsoperatie, die al jaren stroef verloopt, zou grote gevolgen hebben. Vorig jaar sloot het kabinet een bestuursakkoord met de regio om mensen wiens huis nog niet is versterkt te laten kiezen: of doorgaan volgens het oude traject of 30.000 euro ontvangen en je huis laten inspecteren op basis van de nieuwste berekeningen. „Toen hebben we afgesproken dat de versterking doorgaat, maar wel volgens de laatste normen”, zegt Atema. „Die normen heeft de overheid niet meer geüpdatet. Tegen alle afspraken in.”Dus duizenden mensen wachten al jaren op versterking van hun huis en nu blijkt dat slechts voor vijftig panden noodzakelijk? Die boodschap is voor politici… „Heel lastig…”En dat zegt de NAM, die gewantrouwd wordt in de getroffen regio en de rekening van de versterking moet betalen? „Ik denk dat mensen logisch nadenken – zeker Groningers. Die veiligheidsonderzoeken zijn niet van ons afkomstig, maar van TNO, en zijn door de overheid geaccordeerd. Alleen volgt de overheid de nieuwste normen niet.”Ook over de schade-afhandeling bakkeleien jullie openlijk met het ministerie. Volgens de NAM wordt te veel schade buiten het aardbevingsgebied vergoed.„Wij betalen voor de gevolgen die gaswinning heeft. Dus als er over honderd jaar schade ontstaat door gaswinning, betalen wij ook. En dat doen we ruimhartig voor het aardbevingsgebied. Maar ruimhartigheid betekent niet dat iedereen in Groningen-Zuid 10.000 tot 15.000 euro aan schade vergoed krijgt. Deze hele buurt, al mijn buren en overburen, en ook mensen in Noord-Drenthe melden schade. Ik neem ze dat niet kwalijk: ze maken gebruik van een regeling. En over het beleid ga ik niet. Maar ik vind het niet terecht dat de NAM daarvoor moet betalen.” Jullie vinden dat de overheid de Groningers te veel beloofd heeft en verwachtingen heeft gewekt bij de bewoners, waarvoor jullie niet gaan betalen? „Ja, ik vind principieel dat we ruimhartig moeten betalen voor de schade die we hebben veroorzaakt. Maar ik vind niet dat we moeten betalen voor schade die we niet veroorzaken of voor de versterking van huizen die veilig zijn. Er zijn grenzen aan wat wij redelijkerwijs wel en niet zouden moeten betalen.„Ik ga niet over het beleid van de overheid. En ik snap dat je iets moet met de verwachtingen die de overheid heeft gewekt. Maar kan de NAM alles betalen wat de overheid belooft, en wat niet met gaswinning of de gevolgen ervan te maken heeft? Nee, dat kunnen wij niet en moeten wij ook niet.”Hebben jullie daarom besloten om een deel van de rekening voorlopig niet te betalen?„Vorig jaar hebben we een miljard aan kosten betaald voor versterking en schade. Eén rekening hebben we nog niet betaald, omdat die niet gespecificeerd is. Zelfs in de supermarkt krijg je bij de boodschappen een bonnetje met wat je gekocht hebt, het aantal eenheden, de btw en het totaalbedrag. Wij krijgen alleen een bedrag en een rekeningnummer waarop we het geld moeten overmaken, met een grote hoeveelheid onnavolgbare codes erbij die we niet kunnen controleren. Dat laat onze accountant niet toe.” Het kabinet dreigt alle juridische middelen te gebruiken opdat de NAM de rekening betaalt. Hebben jullie al een dagvaarding gekregen?„Nee, en ik zou het niet erg vinden als die komt. Ik zou hierover wel objectieve arbitrage willen.”Waarom blijven jullie gas oppompen uit kleine velden? „We hebben naar schatting nog vijftien tot twintig jaar gas nodig voor onze huizen en de industrie. Dat kan niet zonder de kleine gasvelden – tenzij we afhankelijk worden van Russisch gas.”De NAM leed afgelopen jaar 315 miljoen euro verlies en moest reorganiseren. Het aantal medewerkers daalde van bijna 2.500 naar 1.100. Heeft de NAM nog bestaansrecht? „NAM wordt een kleiner bedrijf, maar we blijven gas winnen, opslaan en opruimen. Voor de toekomst kijken we naar geothermie en het ondergronds opslaan van CO2. Maar nu komt er eerst een andere, megagrote klus aan voor ons. In Noord-Groningen moeten we de komende jaren 300 putten opruimen. „En vanuit de Noordzee komt er straks ook een enorme golf van afgedankte platforms onze kant op. Dat wordt een industrie van tientallen miljarden euro’s. Mijn droom is om die industrie op te gaan bouwen met bedrijven uit Noord-Nederland en dat zij niet alleen platforms in Groningen gaan opruimen, maar ook in de rest van de wereld.”

[ad_2]

admin

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *