‘Navalny? We staan hier voor onze vrijheid’




Een demonstratie? Nee hoor, dat is hier pas op 1 mei, zegt de receptioniste van hotel Dvor in het centrum van Jaroslavl beslist. Het hotel ligt twintig meter van het plein waar de lokale afdeling van Navalny’s team mogelijk zijn laatste demonstratie houdt. Van demonstraties weet ze niets, de arrestantenbus voor het hotel negeert ze.

’s Middags is aan niets is te zien dat het Bogoslavenië-plein vandaag de arena is waar de „strijd tussen goed en neutraliteit” zal plaatsvinden, zoals het team van Navalny de demonstratie voor de gevangen en doodzieke Aleksej Navalny heeft gedoopt. De demonstratie werd zondag overhaast aangekondigd, nadat bekend was geworden dat de oppositieleider, die eind maart in hongerstaking ging, er zeer slecht aan toe is.
Schandelijk wat er gebeurt, we leven slechter en slechter
Anna betoger
Wie wil weten wat zich achter de schermen afspeelt moet op de chat-app Telegram zijn. Dat is de plek waar al dagen koortsachtig overleg wordt gevoerd door de demonstratieleiders. „Ik ben nog op vrije voeten, maar ik hou me verborgen in een safe house”, schrijft Aleksandr Smirnov, de leider van Navalny’s kantoor in Jaroslavl. Een dag eerder had hij een interview toegezegd, maar aangezien hij vandaag de meest gezochte persoon is van Jaroslavl, houdt hij zich verborgen. Net als de meeste andere prominenten uit de beweging. Allemaal extremistenAl gauw verschijnen steeds meer agenten op en om het plein. Ze parkeren hun politiewagens opzichtig of stellen zich juist verdekt op aan de muren van het 18de-eeuwse mannenklooster aan de rivier. Olga Volkova (55) kijkt vanaf een bankje tevreden toe. „Ga er niet heen, het zijn allemaal extremisten. Ik zit hier om in de gaten te houden wie er komt, dan kan ik dat precies doorgeven aan de politie”, zegt de activiste bij de Nationale Bevrijdingsbeweging. Ondertussen kijkt ze op haar mobiel naar de jaarlijkse speech van president Poetin. „Gorbatsjov heeft ons land verkwanseld en daarna zijn we een kolonie van het Westen geworden. We hebben hier 17 miljoen westerse agenten in Rusland, weet u dat? De president had eerst geen tijd, maar nu maakt hij er korten metten mee.” Achter Olga Volkova druppelen steeds meer mensen het plein op, vooral jongeren. Vrijwel niemand draagt een mondkapje, zoals bijna niemand verder in de stad. Michaïl Ivanov (25) is verbaasd dat een Nederlandse journalist naar zijn provinciestad afreist om de demonstratie bij te wonen. „We staan hier voor onze vrijheid. Natuurlijk ook voor Navalny, maar dat is bijzaak”, zegt de opgeschoten jongen in een rode broek, een petje en een hamburger in zijn hand. „Het gaat niet alleen om Navalny. Ze kunnen ons nu allemaal aanhouden, voor het allerkleinste. Het is beroerd.” Hij werd bij de vorige demonstratie bijna aangehouden. Nu staat hij er weer.

Ordetroepen blokkeren woensdag een straat in Moskou om betogende aanhangers van Navalny tegen te houden.
Foto Shamil Zhumatov/Reuters

Ivanov maakt zich zorgen over de aankondiging, vorige week van de Russische Justitie, dat Navalny’s anticorruptieorganisatie mogelijk als extremistisch zal worden aangemerkt. Daarmee wordt niet alleen het werk van de organisatie onmogelijk, maar is iedereen die dat werk steunt of er (financieel) aan bijdraagt strafbaar. De strenge Russische extremismewetten kunnen in het uiterste geval een gevangenisstraf van acht tot tien jaar opleveren. Het nieuws sloeg in als een bom. Samen met de zeer slechte gezondheidssituatie van Navalny, bracht het zijn medestanders ertoe in haast een nationale demonstratie aan te kondigen.„Als Navalny sterft zal in Rusland opnieuw een periode van totale stilstand aanbreken”, sombert Ivanov. Dat Navalny’s naaste medewerkers inmiddels bijna allemaal naar het buitenland zijn gevlucht, vindt Michaïl wel begrijpelijk. Zijn vriend Nikita, een magere student politicologie, vindt het maar niks. „Ze roepen ons op om de straat op te gaan, maar zelf zitten ze in het buitenland.”

Lees ook: Dreigende taal van Poetin na westerse ‘provocaties’

OppositiebolwerkDe historische stad Jaroslavl staat van oudsher bekend als oppositiebolwerk. Ooit was de in 2015 doodgeschoten politicus en Kremlincriticus Boris Nemtsov hier afgevaardigde in het lokale parlement. In 2013 werd de populaire burgemeester Jevgeni Oerlasjov opgepakt, de enige van een grote stad van een oppositiepartij. Hij zit nog steeds in de cel, zijn naam klinkt samen met die van Nemtsov en Navalny op het plein.Verderop staan Anna en Ljoedmila te roken, samen met Jevgenia Tisjkovskaja, in de jaren 90 lid van de Doema. Nu is ze lid van Jabloko, al draagt ze die partij ook geen erg warm hart meer toe. Trots vertelt Tisjkovskaja hoe ze 1995 in de Doema op de vuist ging met de radicale politicus Vladimir Zjirinovski. Ook zij zijn „voor de vrijheid” naar het plein gekomen. „Het is schandelijk wat er gebeurt, we leven slechter en slechter”, zegt Anna. Ze woont in de oostelijke stad Sytyvkar, maar is op bezoek bij haar 92-jarige moeder in Jaroslavl. Vroeger was haar moeder een progressieve vrouw vol kritiek op de autoriteiten, vertelt Natalia. „Maar sinds ze twee jaar geleden radiozender Ekho Moskvy hebben gesloten, kijkt ze alleen nog naar de staatstelevisie en steunt ze Poetin.” Dan onderbreken drie agenten het gesprek, geflankeerd door een kleine vrouw in burger. Deze correspondent moet haar papieren laten zien. „Waar komt u vandaan? Wat komt u hier doen?” Een agent wijst erop dat er niet gerookt mag worden op het plein, hoewel er nergens borden staan. Meer mensen mengen zich in het gesprek, journalisten komen erbij. De correspondent wordt meegenomen naar het bureau. Daar wordt ze beschuldigd van het niet dragen van een mondkapje. Een gerechtelijk bevel zal binnenkort volgen.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 22 april 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *