Nederlandse sporters zitten in de kopgroep van de gevoelige olympische race om vaccins




Het heeft af en toe trekjes van een olympische discipline: welke sporter wordt het snelst gevaccineerd? Zij die de afgelopen maanden langs de rij wachtende olympiërs wisten te glippen waren onmiskenbaar in het voordeel. Sommigen kregen het al in januari aangeboden van de overheid, anderen ‘regelden’ een prik in Bahrein, Qatar of elders in de Golf. De sportieve wedloop naar het vaccin levert de laatste maanden meer gespreksstof op dan de kansen van de potentiële kampioenen onder de tienduizend Tokio-gangers. Centrale vraag is of, zolang vaccins schaars zijn, topsporters voorrang moeten krijgen voor een prik die beschermt tegen het coronavirus. Het is ethisch een uiterst heikele kwestie: olympiërs , meestal jong, kerngezond en topfit, hebben het vaccin het minst nodig, zeker niet zolang ouderen, burgers met een aandoening of mensen die werken in de zorg nog niet zijn ingeënt. Maar de voordelen van een vaccin voor een sporter op weg naar de Spelen zijn evident. Zoals het Hongaars Olympisch Comité het in januari stelde, toen het land als een van de eerste begon met het inenten van zijn olympische sporters: vaccins garanderen dat zij „veilig kunnen deelnemen aan kwalificatietoernooien in het buitenland” en ze voorkomen „vormverlies” als een sporter door een besmetting cruciale trainingsdagen moet missen. In veel landen lopen sporters, coaches en bestuurders al maanden op eieren. Ook het Internationaal Olympisch Comité (IOC) pakte het onderwerp met een fluwelen handschoen aan. Een vaccinatie is nadrukkelijk geen toegangsbewijs tot de Spelen, daarover liet IOC-voorzitter Thomas Bach nooit twijfel over bestaan. In januari zei hij dat het IOC geen voorstander is van voordringende sporters. „Mensen met een verhoogd risico, zorgmedewerkers en mensen die onze maatschappij in leven houden moeten de hoogste prioriteit krijgen, dat is een principe dat wij omarmen.” Elke sporter is dus welkom in Tokio, gevaccineerd of niet. Een sporter die niet positief test op het virus hoeft niet in quarantaine. Wel wordt iedereen die het land binnenkomt direct getest. Toch kon Bach zijn vreugde niet onderdrukken toen het Nederlandse kabinet deze week de knoop doorhakte ten gunste van olympische en paralympische sporters. Zo’n tweehonderd gekwalificeerden worden zo snel mogelijk gevaccineerd. Daarmee is Nederland het eerste West-Europese land dat zijn topsporters officieel voorrang geeft. „We hadden Bach aan de telefoon”, zegt technisch directeur Maurits Hendriks van sportkoepel NOC-NSF. „Hij werd er heel blij van dat een West-Europese regering dat besluit heeft durven nemen. Hij had dat ook wel even nodig, wat positief nieuws. Wat dat betreft is Nederland gidsland.”Het viel niet overal goedDemissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) legde in een brief aan de Tweede Kamer uit dat „optimaal kunnen presteren op het podium van Olympische en Paralympische Spelen” ook „een aansprekend middel [is] om ons land internationaal op de kaart te zetten”. Een „gedegen voorbereiding voor topsporters”, inclusief vaccinatie, hoort hierbij, meende De Jonge.Het viel niet overal goed. In EenVandaag schetste Mirjam Hartog (59) het dilemma. Zij is astmapatiënt en nog niet gevaccineerd omdat het prikken met AstraZeneca is opgeschort voor mensen onder de zestig jaar. Hartog is bang om ernstig ziek te worden of zelfs te overlijden als ze het virus krijgt. Ze zei: „Als je dan ook nog hoort dat olympische sporters voorrang krijgen … Ik heb er geen potentiële olympische medaille voor over.”

Nederlands recordhouder Abdi Nageeye doet mee aan de olympische marathon.
Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

De opluchting op het nationale sportcentrum Papendal, thuishaven van veel sporters en NOC-NSF, is desondanks enorm, erkent Hendriks. „Natuurlijk is het een pak van mijn hart. Het is maandenlang een hele grote zorg geweest.” Sporters reageerden opgelucht, maar ook ingetogen, wetend hoe gevoelig hun voorkeursbehandeling ligt. „Ik heb altijd gevonden dat kwetsbaren en andere risicogroepen als zorgpersoneel sowieso eerst aan de beurt zijn. Daar zouden we als sporters wel op moeten wachten. Ook dan zullen er ongetwijfeld mensen zijn die er iets van vinden, maar dat is dan maar zo”, zei baanwielrenner Matthijs Büchli.Hendriks: „Vorig jaar, toen de sportwereld op slot ging, werd er nog wel eens raar gereageerd door sporters. Dan werd vanuit het roeien gezegd: ‘wij zijn toch ook een cruciaal beroep’. Dat is totaal veranderd in een jaar tijd. De sporters hebben met grote terughoudendheid gereageerd nu ze het vaccin kunnen krijgen. Ze realiseren zich dat het in de samenleving heel gevoelig ligt, dat de kwetsbaren echt voorrang hebben. Ik was daar best van onder de indruk.”Het is een van de redenen waarom Hendriks het een „politiek moedig” besluit van het kabinet noemt. Hij is vanaf januari bezig geweest, uiterst behoedzaam, de zaak van TeamNL te bepleiten bij minister Tamara van Ark (Sport, VVD). „Zij zag volledig in hoe belangrijk vaccins zijn voor sporters”, zegt Hendriks. „Het ging enkel en alleen om de haalbaarheid, en hoe het in de beeldvorming zou vallen. Het gaat maar om een paar honderd vaccins. Op de aantallen waarover het in Nederland gaat merkt niemand dat, en het beïnvloedt de vaccinatie-operatie niet.”Argusogen en jaloezieNederland mag het eerste West-Europese land zijn dat sporters voorrang geeft, elders op de wereld gebeurt dat al maanden. Servië, Kroatië en Hongarije waren er snel bij, in januari. Israël, wereldwijd koploper als het om vaccineren gaat, had toen al zijn halve olympische ploeg gevaccineerd. Andere landen volgden iets later, zoals Denemarken, Zuid-Korea, Nepal, Mexico en Nieuw-Zeeland. België, Duitsland, Italië, het Verenigd Koninkrijk en Canada laten sporters wachten totdat alle kwetsbare burgers zijn ingeënt. Sporters, vinden zij, horen geen voorrang te krijgen boven de kwetsbaren in de samenleving. Zoals de baas van het Italiaans Olympisch Comité, Giovanni Malago, recent zei tegen La Repubblica: „We zullen er nooit om vragen en dat willen we ook niet. Een ouder persoon heeft het heilige recht te worden gevaccineerd voor een twintigjarige sporter.”Het Nederlandse besluit van deze week wordt in het buitenland met argusogen – en soms jaloezie – gevolgd. Ook in België woedt de discussie al maanden. Daar stelde de vereniging van Sport- en Keuringsartsen afgelopen donderdag bij Sporza dat Belgische artsen onder druk worden gezet om toch vaccins toe te dienen aan sporters. „Soms worden achterpoortjes gebruikt om voorrang goed te praten, zoals het oneigenlijke argument dat een sporter ooit medicatie tegen inspanningsastma heeft moeten nemen”, zei voorzitter Tom Teulingkx. Cijfers had hij niet, „maar het gebeurt, en het mag niet”, zei hij.Er zijn dus veel wegen die leiden naar een vaccin. En vindingrijkheid kan lonend zijn. Zowel China als Rusland bedrijven de laatste maanden uitvoerige diplomatie met de vaccins die zij zelf ontwikkelden. Beide boden olympische sporters uit andere landen vaccins aan. China deed dat zelfs in samenwerking met het IOC. Het land is bereid alle olympische deelnemers aan de Spelen van Tokio en de Winterspelen van Beijing (februari 2022) vooraf te vaccineren. „China heeft deelnemende landen een miljoen vaccins aangeboden via het IOC, gratis”, zegt Maurits Hendriks. „Daarbij stelt het IOC op elk vaccin twee extra vaccins beschikbaar voor de bevolking van die landen. Het leek er even op dat de gemiddelde Afrikaanse sporter eerder was gevaccineerd dan sporters in veel westerse landen, omdat Rusland en China zo actief zijn met hun vaccindiplomatie.” Er zijn nog andere, soms minder goed verlichte wegen die leiden naar een vaccin. Autocoureur Max Verstappen liet half maart tussen neus en lippen door weten dat hij „in Europa” was gevaccineerd, nog voor de testdagen op het circuit van Bahrein waren begonnen. Waar precies, is niet duidelijk. „Uiteindelijk moet iedereen ’m toch krijgen”, zei hij destijds tegen het AD. „En omdat we veel reizen is het ook beter voor de mensen met wie we allemaal in contact komen.”Golfstaten als Bahrein en Qatar hanteren hun eigen vorm van vaccindiplomatie. De regering van Bahrein nodigde alle Formule 1-coureurs die een vaccin in de arm wilden hebben uit toen de auto’s werden getest, en bij de eerste grand prix van het seizoen, kort daarna. Ook Hendriks zag dat gebeuren. „We hebben allemaal gezien dat je op zulke plekken zomaar tegen zo’n vaccin aanloopt. Dat is ook aan onze ploeg aangeboden, bij zwemwedstrijden in Qatar.”

Zeilster Marit Bouwmeester wil haar olympische titel van 2016 in de Laser Radial prolongeren bij de Spelen van Tokio.
Foto Olaf Kraak/ANP

Maar voor TeamNL was die weg „een absolute no-go”, zegt Hendriks. „Wij gaan niet zelf shoppen, uit solidariteit met de samenleving. In Europa is het behoorlijk strak geregeld rond de vaccins. Het is niet zo dat je even een website opgaat en een partijtje vaccins op de kop tikt. In bijna heel Europa worden ze enkel en alleen door de overheid verspreid. Er zijn een aantal uitzonderingen, zoals Hongarije.”NOC-NSF wilde alleen de Nederlandse regering volgen, en daarmee de formele route. „We wilden ook alleen vaccins die door de EMA zijn goedgekeurd”, zegt Hendriks. „Ik denk ook niet dat er voetballers of clubs in Europa zijn die dat zelf kunnen regelen. Volgens de informatie die ik heb is dat niet zo. En is dus ook niemand gevaccineerd. Ik ben ook heel blij dat dat zo is. Solidariteit begint daar.”Profvoetbal en -tennisVoetbalbond KNVB laat weten „voordelen te zien” in vaccinatie van de Oranjeselectie voor het EK in juni, al ligt volgens de bond het initiatief bij de clubs. Een woordvoerder: „Ons streven is wel om op dit vlak een zo gelijk mogelijk sportief speelveld te creëren tijdens het EK tussen landen onderling.” Ajax en PSV laten weten dat voor hun spelers geen voorkeursbehandeling geldt. „Bij mijn weten is geen van onze spelers gevaccineerd”, zegt de woordvoerder van Ajax. Zijn PSV-collega: „Er loopt ook geen lobby vanuit ons.”Tennisster Demi Schuurs is inmiddels wél gevaccineerd, via haar eigen route. Zij verliet ruim een week geleden de Amerikaanse stad Charleston met de dubbelspeltitel én een vaccin van Johnson & Johnson. Het werd alle deelnemers aan het toernooi aangeboden. Overigens was dat aanbod in South Carolina niet tegen de regels: iedereen boven de 16 jaar kan in deze deelstaat een vaccin krijgen, dus de tennissers drongen niet voor. Ook Hendriks kan daarmee leven. „In Amerika is het nu vrij beschikbaar. Ik vind dat moreel ook heel goed te verantwoorden.”Schuurs was blij met het aanbod. „Het zal voor ons toch een keer moeten gebeuren”, zei ze tegen het ANP. „Zeker richting de Olympische Spelen, al is het nog niet verplicht. Maar voor wie veel reist, en dat doen wij, is het gewoon een goed idee dat we voorrang krijgen. Al snap ik meteen dat er belangrijkere dingen zijn, zoals de zorg.”In Nederland werd relatief weinig aandacht besteed aan het besluit om de olympische sporters een handje te helpen op weg naar Tokio. Hendriks merkt wel dat het niet ongemerkt is gebleven. „We hebben ook wat teleurgestelde mails binnengekregen. Maar dat is ook niet raar. Sommigen stellen dat wij onszelf belangrijker vinden, of ze hebben iemand in hun omgeving die heel erg ziek is en niet gevaccineerd. Ik kan me best voorstellen dat er Nederlanders zijn die dit heel erg moeilijk vinden. Maar onze vaccinaties gaan niet ten koste van die groepen, wij volgen het vaccinatiebeleid van de overheid.”M.m.v. Enzo van Steenbergen

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 17 april 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 17 april 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *