Nieuw woord, oud begrip: Plaatsgeest




Een geslaagde 1 april-grap bestaat uit enkele delen zelfspot, een kern van waarheid en een mespunt steken onder water. Het bericht op een Achterhoekse nieuwssite over de gemeente Amsterdam die de Achterhoekers zou hebben gevraagd om hun campagne stop te zetten omdat er te veel Amsterdammers de stad uit gaan was er zo een. „Eigen jeugd, getalenteerd, zien we vroegtijdig vertrekken. Het lijkt Ajax wel”, lieten de Achterhoekers een Amsterdamse woordvoerder zeggen. „Vroeger vertrokken ze voor het grote geld, nu is het iets dat ze brede welvaart noemen.”Jarenlang konden precies dit soort teksten uit de mond van Achterhoekers zelf worden opgetekend. De regio werd vaak in één adem genoemd met krimp, neergang en verval. Nieuwkomers waren in de regel vooral bemiddelde ouderen, die in de streek hun oude dag wilden doorbrengen. Vertrekkers vooral jongeren uit eigen streek, die te weinig kansen op werk en een woning voor zichzelf zagen. Tot 29 maart dit jaar, toen er voor het eerst sinds jaren groeicijfers konden worden gerapporteerd. In 2020 steeg de bevolking met een kleine 500 bewoners, volgens de Achterhoek Monitor. Vooral in de leeftijdsgroep 35 – 60 werden veel nieuwkomers gerapporteerd. Eerder werd al bekend dat er in 2020 netto meer verhuisbewegingen van West naar Oost plaatsvonden, dan andersom. De steken onder water die je in het bericht leest komen voort uit het gevoel van miskenning dat automatisch meekomt met het bewonen van de periferie. Toch zie je ook dat sentiment langzaam maar zeker kantelen. Miskenning maakt steeds vaker plaats voor zelfbewustzijn. Zie bijvoorbeeld de grootse entree per tractor van de meest onverwachte nieuwkomer in het parlement, de BoerBurgerBeweging. Nu hobbelen veel landelijke media nog wat achter deze trend aan. Ze bekijken de wereld vaak nog vanuit de misvatting dat zij het centrum zijn en de rest van Nederland de periferie. Nog altijd krijgen kunstenaars bijvoorbeeld van fondsen en pr-bureaus te horen dat ze weliswaar minstens even goed zijn als hun evenknie in het Westen des lands, maar dat ze op de verkeerde plek zijn gevestigd . „Het lijkt me toch meer iets voor de regio”, krijgen ze dan te horen. Onlangs was bij de NPO wel een boekenprogramma te zien, gemaakt vanuit boekenstad Deventer, maar dat verdween na een week alweer van de buis. Het programma Randland van de EO, dat later deze maand wordt uitgezonden, probeert iets aan de scheve verhoudingen te doen, maar valt vooralsnog vooral op met een nogal stereotype themaselectie. De ziel van Urk, het geknakte vertrouwen van de Groningers. Laten we zeggen dat de aankondiging naar méér smaakt.Intussen woont een ruime meerderheid van alle journalisten nog altijd in de Randstad, in de buurt van waar vrijwel alle redacties zijn gevestigd. Juist in tijden van thuiswerkende redacties lijkt me dat toch relevant. Want mediauitingen komen nu eenmaal niet in een vacuüm tot stand. Iedere maker is vatbaar voor zaken als trends, tijdgeest en, zo zou ik willen toevoegen, plaatsgeest. Nu weet ik ook wel: dat is geen bestaand woord, maar dat het fenomeen waar het naar verwijst bestaat kan iedereen die – zoals ik – ooit van Amsterdam naar het Oosten verhuisde bevestigen.
Karel Smouter is chef Media.

Nieuwsbrief
NRC Kijktips

Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma’s, series en films

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 6 april 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *