Onder toezicht van een alwetende instantie

Onder toezicht van een alwetende instantie

[ad_1]


Voor het eerst dit jaar was ik in de grote stad: ik had ontheffing gekregen om er ’s avonds een diep gesprek te gaan voeren. Ondanks de officiële toestemming in mijn jaszak voelde ik me net een Franse minister die illegaal een sterrenrestaurant bezoekt, terwijl andere mensen thuis moeten eten. Geen vaccinvoordringer, maar een debatvoordringer. Ik bezondigde me aan de uitspatting van het praten.Het gesprek ging over verleden, toekomst en gegevens. De vloeibaarheid van dat alles. Of juist het gebrek aan vloeibaarheid: hoe je leven vast komt te liggen doordat anderen denken iets over je te weten. Dat is een filosofisch onderwerp, want het richt zich op de grondslagen van het weten; en tegelijk is het uiterst praktisch en urgent, want het gaat over de huidige mode van meten en testen.We waren niet de enigen ter wereld die zich erover bogen. Online had ik zojuist een gesprekje gevolgd tussen Indiase economen over de vraag of je de Olympische Spelen kunt afschaffen zodra met laboratoriumproeven vast komt te staan wie het hoogst kan springen en het hardst kan rennen. Hoeft er dan niet meer gesprongen en gerend te worden? Zullen we de atleten dan alvast toejuichen zodra de uitslag van het bloedonderzoek binnen komt?Nee, riepen de economen om het hardst. Juist het menselijk drama maakt de charme uit van de Olympische Spelen. Sport ligt ook helemaal niet vast in testgegevens, er komt mazzel aan te pas, en geesteskracht en onvermoede reserve: zodra de wedstrijd eenmaal plaats vindt, falen de besten en gloriëren de minst favoriete atleten. Als winst te voorspellen zou zijn, zei een van de economen, „kon volgens dezelfde logica een labtest ook de laureaat van de Nobelprijs bepalen”.Ons gesprek hier in Nederland werd gelukkig nog niet vervangen door een afname van onze lichaamssappen en ik kon nog ouderwets vertellen dat ik net een film had gezien over voorspelling. Kunstenaar Robert Glas laat in zijn documentairefilm Afwezigheid van alle schuld zien hoe risicotaxatie werkt in het strafrecht. Om de toekomst van verdachten te voorspellen maakt de reclassering in Nederland gebruik van de risico-calculatoren van OxRisk.Calculatoren die nota bene gewoon online staan! Natuurlijk had ik de OxRec (‘Risico op Recidivisme Tool’) en de OxMIV (‘Geestesziekte en Geweld Tool’) meteen opgezocht, ingevuld, en wat bleek? Hoewel u met mij geen groot risico loopt dat ik gewelddadig word, is het nou ook weer niet helemaal uitgesloten. Was ik dertig jaar jonger geweest, dan was het risico een procent hoger geweest. Was ik getrouwd, dan lager; was ik erg arm, dan steeg het weer.Het gebruik van de calculatie van OxRisk is omstreden. „Met de introductie van OxRec lijken de Reclassering Nederland en ook rechters zich te laten leiden door voorspellingen die geregeld niet accuraat zijn”, schrijft een onderzoeker in het Nederlands Juristenblad. Ongelijke behandeling ligt ‘op de loer’. Maar ondanks het gebrek aan accuratesse en het gevaar van toenemende ongelijkheid worden de tools gebruikt en neemt het geloof alom toe dat je met dit soort instrumenten grip op de wereld krijgt.De film van Robert Glas brengt je terug bij de aloude discussie over kennis. De mens leeft na een paar eeuwen van vrijheid en verantwoordelijkheid nu weer in de illusie onder toezicht te staan van een alwetende instantie die het verloop van de geschiedenis bestiert. Het is een illusie van controle waarop van alles valt af te dingen. En als een nieuwe bestuurscultuur nodig is, zoals iedereen zegt, dan draait die volgens mij vooral hierom: het nieuwe besturen moet hoognodig rekenschap geven van de nieuwe kennistools waarmee het bestuurt.Is het wijs gezonde kinderen op school – „ook als er geen sprake is van klachten of een bekende blootstelling” – een paar maal per week een coronazelftest te laten doen? Tests die erkend niet accuraat en betrouwbaar zijn en die met hun aanjagen van testpaniek de toegang tot het onderwijs bemoeilijken? De kinderen worden toch al voortdurend doorgezaagd, getest, gevolgd, gemonitord en geproctord. Gaan we ze vanaf nu ook nog een paar keer per week onnodig slijm afnemen? Het ongeduld van de samenleving in cornonatijd is begrijpelijk. Het is logisch dat alles open wil, dat de scholen en de kunstinstellingen open willen, en dat iedereen uit ongeduld de voorwaarde van aanleidingloze tests dan maar klakkeloos accepteert. Toch moeten kunstwereld en onderwijswereld zich terdege realiseren dat ze daarmee bijdragen aan een vorm van besturen die weliswaar controle belooft, maar vooral onrust zaait. En een tel langer nadenken over de grondrechtelijke complicaties ervan kan volgens mij ook geen kwaad.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 13 april 2021

[ad_2]

admin

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *