‘Open’ bestuurscultuur? Betrek mensen van buitenaf




De Toeslagenaffaire en de formatie beginnen steeds meer te lijken op een ramp die zich in slow motion voltrekt, met de politieke besluitvorming in besloten ministerraadsoverleggen als nieuwste heet hangijzer. In politieke commentaren gaat het inmiddels over fundamentele staatkundige vraagstukken van macht en tegenmacht, de fundamenten van de democratie, vertrouwen en de noodzaak van nieuw leiderschap.

Jos Verbrugge is docent psychologie aan de Universiteit van Amsterdam.
Wie een willekeurig boekje over besluitvormingsprocessen voor beginners openslaat, zal in het eerste hoofdstuk lezen hoe rampen als het verongelukken van de Columbia spaceshuttle, het faillissement van het steenrijke Swiss Air en de kredietcrisis van 2008 voorkomen hadden kunnen worden.Het gaat dan over het fenomeen ‘groupthink’, een term ontleend aan Orwells 1984, en gepopulariseerd door William Whyte, die het in 1952 omschreef als „een van de eeuwigdurende tekortkomingen van de mensheid”. Groupthink is de neiging van homogene groepen om onbewust ten prooi te vallen aan een onrealistisch sterke overtuiging van het eigen gelijk en gevoelens van morele superioriteit. Als gevolg daarvan beginnen leden van de groep informatie over de nadelige gevolgen van hun beslissingen te negeren of zelfs actief te censureren en kritische geluiden van buitenaf weg te zetten als (politiek) gekleurd of onjuist. Tegelijkertijd wordt van leden binnen de groep een steeds extremere vorm van conformiteit geëist.

Lees ook: Haagse rituele opwinding ondermijnt vertrouwen

Leg deze kenmerken naast de gang van zaken tijdens de Toeslagenaffaire, de bijkans heiligverklaarde regeerakkoorden en demissionaire kabinetsleden die ondanks alle feiten de morele juistheid van hun handelen blijven bepleiten, en je ziet het schoolvoorbeeld van groupthink.AndersdenkendenDe psycholoog Irving Janis deed onderzoek naar dit verschijnsel en kwam met een overzichtelijk lijstje aanbevelingen om te voorkomen dat beleidsbepalers contraproductieve beslissingen gaan nemen. In de kern is zijn boodschap simpel: voor optimale beslissingen moeten leiders afstand houden en niet willen sturen, en de groep moet andersdenkenden actief betrekken in hun overleggen.

Praat mee met NRC

Onderaan dit artikel

kunnen abonnees reageren.

Hier leest u meer over reageren op NRC.nl
.
Niet voor niets was het meest treffende tv-moment in aanloop naar de verkiezingen de confrontatie tussen Rutte en een van de slachtoffers van de Toeslagenaffaire. Hoe nuttig zou het zijn geweest als Pieter Omtzigt, Renske Leijten en de slachtoffers die zij vertegenwoordigden waren betrokken bij de overleggen over de toen nog vermeende misstanden bij de Belastingdienst?Bij de debatten over de notulen gaat het terecht over de noodzaak voor een ‘meer open’ bestuurscultuur. Ironisch genoeg trappen de betrokken partijen weer in dezelfde val. Nog altijd geloven ze in hun eigen superieure gelijk en zien ze zichzelf als het meest geschikt om deze nieuwe cultuur vorm te geven. Een probleem laat zich nu eenmaal maar zelden oplossen door hetzelfde denken dat het probleem veroorzaakt heeft.Hulp van buiten het Binnenhof is dus nodig. Hulp van mensen zonder banden met de politiek, die weten hoe je cultuurveranderingen binnen organisaties tot stand brengt en die kennis hebben over de menselijke zwakheden bij het groepsgewijs nemen van beslissingen. Mogelijk dat bestuurders dan in de toekomst, wanneer ze moeten beslissen over het lot van ons burgers, wat minder snel en minder vaak ten prooi zullen vallen aan de „eeuwigdurende tekortkoming van de mensheid”.

Nieuwsbrief
NRC De Haagse Stemming

Volg de formatie op de voet en word zelf een Haagse ingewijde

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *