Oranjebondscoach Sarina Wiegman: ‘Als vrouw kan je geen steken laten vallen’




Sarina Wiegman zit achter een maaltijdsalade als ik te vroeg arriveer bij een door de KNVB gehuurde werkruimte in Amsterdam. „Kom erbij”, gebaart ze. De bondscoach van de Nederlandse voetbalvrouwen oogt jeugdig voor haar 51 jaar. De hippe Dr Martens-schoenen heeft ze op advies van haar dochters aangeschaft. Sacha van 19 studeert Econometrie aan de Erasmus Universiteit. Lauren (17) hoopt dit jaar haar havo-diploma te halen. In augustus neemt Wiegman afscheid van de KNVB, waar ze ruim zeven jaar werkte, de laatste vier als bondscoach. Na het winnen van de Europese titel in 2017 en een finaleplek op het WK van 2019 lonkte een nieuwe uitdaging. Niet dat zij daarnaar op zoek was, zegt zij, maar na een telefoontje van de Britse voetbalbond, vorige zomer, „bleef er iets hangen”. Eerdere aanbiedingen had zij afgeslagen. De interesse vanuit de VS, na het WK, was vleiend, maar zo’n verhuizing wilde ze haar gezin niet aandoen. Haar droom was om met Oranje uit te komen op de Olympische Spelen. Had de Britse bond daar niet op willen wachten, dan had ze de baan niet aangenomen.Wiegman is een vrouw van tegenstellingen, bleek uit gesprekken met vrienden, collega’s en oud-speelsters. Ze is dwingend en flexibel. Invoelend en star. Afwachtend en kordaat. Verlegen en ad rem. Herkent u dat?Er volgt een stilte. „Thuis ben ik heel zorgzaam. Het eerste wat ik doe als ik wakker word is een smoothie maken voor mijn man en twee dochters – om maar iets kleins te noemen. Maar van iemand in mijn positie worden ook andere dingen gevraagd. Harde keuzes, stelligheid, visie.”U moet tegengestelde krachten verenigen?„Ja, en dat wringt soms. In de loop der jaren heb ik daar beter mee leren omgaan.”Een vriendin van u zei: ‘De beeldvorming rond Sarina strookt niet met haar ware karakter.’„Welke beeldvorming?”Uw wat norse uitstraling.Ze glimlacht. „Ik oog soms wat bozig, maar dat ben ik niet. Door mijn felheid en energie strookt mijn gevoel niet met wat ik uitstraal. Dan lijkt het alsof ik voor straf langs het veld sta, terwijl ik mijn werk superleuk vind.”Wat niet helpt is dat u in interviews weinig van uzelf laat zien.„Ik ben een open persoonlijkheid, maar scherm mijn gezin wel af.”Waarom?„Ik wil dat zij een eigen identiteit hebben. Mijn man Marten [Glotzbach, docent economie en ADO-coach van de Onder 17 meiden] is veel meer dan ‘de man van’. Meestal worden Lauren, Sacha en hij positief benaderd, maar ze horen ook wel eens minder leuke dingen.”Marten en u werden verliefd op de middelbare school.„Op de Dalton in Den Haag. Een middelbare school waar ze mijn liefde voor de sport gelukkig goed begrepen. Niet lang nadat we verkering kregen ging ik voor een jaar naar de VS. Ik miste Marten wel, wilde daar niet blijven wonen.”Met haar tweelingbroer en oudere zus groeide ze op in de Haagse Molenwijk. Haar ouders hadden een stomerij. ’s Nachts kluste haar vader bij de PTT bij. „Door geldgebrek hebben mijn ouders hun school nooit kunnen afmaken. Daarom vonden ze het belangrijk dat hun kinderen hun best deden en een mooie toekomst opbouwden.”‘Een grappig, klein mannetje’, noemde iemand uw vader.„Hij is héél Haags. Vol bravoure. Dat heb ik van hem, denk ik. Als ik iets graag wil, ga ik er helemaal voor. En die nuchterheid heb ik ook van hem.”Uw moeder werkte als koffiejuffrouw op een ministerie.„Op een gegeven moment gaven mijn ouders de stomerij op en verhuisden ze naar een nieuwbouwwijk. Toen vond mijn moeder die baan op het ministerie. Ze serveerde koffie vanaf een karretje, 35 cent per kopje. In vakanties liepen mijn zus, broer en ik met haar mee en kregen wij onze eigen koffiekar. Mijn moeder heeft het niet heel lang volgehouden, want haar gezondheid was broos. Ze werd deels afgekeurd en overleed tien jaar geleden. Als kind voorvoelde ik dat ze niet heel oud zou worden.”Wat hebben uw ouders u mee gegeven?„Dat niemand meer of minder is dan een ander en dat je altijd je best moet doen.”Ga niet naast je schoenen lopen van succes?„Blijf nuchter.”U was een beetje een tomboy als kind, toch?„Ja. Ik werd regelmatig voor jongen aangezien. Dat moest wel, want als zesjarige wilde ik graag voetballen. Meisjesvoetbal bestond in die tijd niet.”Dat bracht u niet in de problemen?„Soms. Bij mijn club ESDO wisten ze natuurlijk wel dat ik een meisje was, maar tot tegenstanders drong dat niet altijd meteen door. Ik weet nog dat ik een goal maakte tijdens een wedstrijd, die werd afgekeurd omdat ik geen jongen was.”Later in het gesprek zegt Wiegman dat ze geëmotioneerd kan raken van de toenemende kansen en vrijheden voor jonge voetbalsters. „Ze kunnen nu elke dag trainen, beschikken over een krachttrainer, diëtist, video-analist … in mijn tijd was dat ondenkbaar.”Waarom raakt dat u zo?„Omdat ik weet van hoe ver we komen. Ik ben zelf tegen allerlei obstakels aangelopen. Hoe vaak ik wel niet heb gehoord dat voetbal voor jongens is en dat vrouwen dat niet moeten willen veranderen. Stempels en oordelen omdat ik vrouw ben: ik kan er heel slecht tegen. Bij mijn dochter Lauren [die in de jeugd van ADO speelt] zie ik hoe positief die vrijheid uitpakt. Ze heeft echt perspectief. Anders dan ik heeft ze niet het gevoel dat ze als voetballend meisje anders is.”

Lees ook: Het lange wachten op een ‘Sarina-plus’ voor de voetbalsters van Oranje

Zelf ervoer Wiegman de ongekende mogelijkheden van voetbal pas toen ze achttien was, en voor Nederland uitkwam op een officieus WK in China. Op de tribunes zaten soms 20.000 supporters, iets wat in Nederland toen ondenkbaar was. De ploeg logeerde in vijfsterrenhotel The White Swan in Guangzhou. Wiegman informeerde wie de leiding had bij de Amerikaanse ploeg en toen ze assistent-bondscoach Bill Palladino in de lobby zag zitten, stapte ze op hem af. „Hij en bondscoach Anson Dorrance zaten ook in de voetbalstaf van de universiteit van North Carolina. ‘Kan ik niet bij jullie komen spelen’, vroeg ik Palladino.”Best moedig.„Ja, terwijl ik best schijterig was. Maar zoals ik al zei: als ik écht iets wil, dan ga ik ervoor. Mijn ouders hebben mij altijd vrij gelaten in het maken van keuzes. Dat gaf zelfvertrouwen.”Een jaar later studeerde u aan de universiteit van North Carolina. Hoe belangrijk was die stap voor uw carrière? „Heel belangrijk. Ik speelde met geweldige voetbalsters als Mia Hamm en Christine Lilly. Ging van drie keer in de week trainen naar acht keer. Deed aan krachttraining en werd nauwlettend gevolgd door de staf. Ik voelde mij voor het eerst begrepen en gewaardeerd. Realiseerde me dat ik in Nederland was blijven hangen. Ik was zó klaar met al die vooroordelen en stempels daar. ‘O, voetbal jij? Zou je ook niet zeggen.’”

Sarina Wiegman
Foto Bastiaan Heus

Inmiddels heeft u uw sporen verdiend. En toch kan het niet makkelijk zijn voor een vrouw in een door mannen gedomineerde sport.„Een geluk is dat ik in een Haagse volkswijk ben opgegroeid. Ik laat mij de kaas niet van het brood eten. Omdat mensen mij vaak voor een jongen aanzagen, ging ik wel eens op de vuist met jongens. Knokpartijen waren heel gewoon. Ik was zelf ook wel een ratje, hoor. Maar als coach ga ik niet de barricaden op. Ik probeer zaken van binnenuit te veranderen door goed te presteren.”U omringt uzelf als coach met mannen. Terwijl je juist van iemand die veel heeft moeten overwinnen zou verwachten dat zij een vrouw kiest als assistent.„Ik kan me voorstellen dat je dat zegt. Bij ADO had ik ook altijd mannelijke assistenten. Dat komt, denk ik, doordat de spoeling bij de vrouwen nog wat dun is. Toen ik coach werd bij Oranje wilde ik de beste assistent-coach in het vrouwenvoetbal. Toen kwam ik bij Arjan Veurink uit [die ook weer haar assistent wordt in Engeland]. Ik kijk naar kwaliteit, want zeker als vrouw moet je top zijn als je de kans krijgt. Je kan geen steken laten vallen.”Een vrouwelijke coach wordt sneller afgerekend op fouten?„Haar kwaliteiten worden minder snel herkend. Daarom heb ik bij de keuze voor een assistent niet naar sekse gekeken, maar naar wat het beste is voor mijn functioneren en dat van het team.”Geeft het geen druk als je je geen fouten kunt permitteren?„Dat is altijd een gegeven geweest, ook toen ik zelf nog voetbalde. Als coach werd ik daar in het begin onzeker en nerveus van. Maar ik wist: daar moet je gewoon doorheen.”Veel mensen wijzen op uw controledrang. Zoals international Daniëlle van de Donk, die u een ‘control freak’ noemde. Ze zucht. „Die blijft terugkomen.”Foppe de Haan, uw voormalig assistent bij Oranje, waarschuwde dat die controledrang zich tegen u kan keren.„Ik wil alles heel goed voorbereiden. Neemt niet weg dat ik tegenwoordig steeds beter kan bepalen of ik ergens controle over heb of niet. Wat buiten mijn controle ligt laat ik los. Dat was in mijn tijd bij ADO [waar zij tussen 2007 en 2014 coachte] wel anders. Ik vergaf mezelf fouten niet, dat was echt ongezond. Pas sinds de plaatsing van Oranje voor het WK laat ik de teugels wat vieren. Ik ben meer gaan experimenteren en geef stafleden meer ruimte. Daar waren ze ook echt aan toe, om eerlijk te zijn.”U heeft lang niet kunnen slapen na nederlagen.„Ik sliep van wel meer dingen niet. Als ik iemand moest wisselen bijvoorbeeld. Ik dééd het wel, maar het kostte heel veel energie. Ik verplaatste mezelf te veel in de ander. Als een speelster geblesseerd raakte gaf ik mezelf de schuld.”Volgens Foppe kostte het u op het EK van 2017 veel moeite Mandy van den Berg te passeren ten faveure van Stefanie van der Gragt.„Dat was supermoeilijk, maar het moest wel gebeuren. Stefanie was lang geblesseerd geweest, maar deed het na haar rentree heel erg goed. Die wissel heeft veel pijn gedaan – in de eerste plaats Mandy zelf – maar het hoort bij de functie waarvoor ik ben aangesteld.”Het vrouwenvoetbal is sinds haar aanstelling sterk veranderd, vindt Wiegman. Er is meer respect en waardering, ook vanuit het mannenvoetbal. „Toen ik eind 2019 samen met Ronald Koeman werd geïnterviewd door VI besefte ik hoe bijzonder dat was. ‘Vijf jaar geleden was dit ondenkbaar’, zei ik tegen de interviewer. Ik vond het mooi met hoeveel warmte Koeman over het vrouwenvoetbal sprak. De aanraakbaarheid en energie van de sport waren een voorbeeld voor hem.” Minder blij is Wiegman met de invloed van het grote geld. Ze is bang dat het de sport minder toegankelijk maakt. „Nu is het vrouwenvoetbal nog een open wereld, waarin veel kennis wordt uitgewisseld. Je kunt een goede boterham verdienen, je volledig focussen op de sport en lekker normaal blijven doen. De vraag is of dat zo blijft. Ik maak mij daar sterk voor, maar heb er een hard hoofd in.”Na de Spelen in Tokio neemt u afscheid. Met wat voor resultaat gaat u tevreden naar huis?„Ik wil me niet vastpinnen op een medaille. Géén medaille halen zou zeer teleurstellend zijn, maar ik vind het belangrijker dat we er alles uithalen wat erin zit. Dat we op de top van ons kunnen presteren.”Dick Advocaat zei onlangs in een gesprek met NRC: ‘Ik zou het ongemakkelijk vinden als hier straks de laatste wedstrijd is, en ze afscheid van mij willen nemen. Het liefst loop ik dan naar de overkant, naar mijn auto, en ben ik weg’. Hoe zit dat met u?„Van mij hoeft het afscheid niet groots gevierd te worden. Een avond met het team en de staf waarin je alles nog eens de revue laat passeren, dat lijkt me wel wat. Ik vind het ongemakkelijk om in het middelpunt te staan.”En toch schuwt u de schijnwerper niet.„Als Sarina de bondscoach niet, als de mens Sarina wel. Dat is best tegenstrijdig. De zoveelste tegenstelling, haha.”
CV Beste coach
Sarina Wiegman (1969) werd geboren in Den Haag. Van 1976 tot 1982 speelde ze bij ESDO (bij de jongens). In de twintig jaar daarna kwam zij uit bij Celeritas, KFC’71, University of North Carolina en Ter Leede. Bij die laatste club werd ze in 2006 coach. In 2016 rondde zij de cursus Coach Betaald Voetbal af. Zij was toen al twee jaar assistent-coach bij het Nederlands vrouwenelftal. Sinds 2017 is zij bondscoach. Het team won onder haar in 2017 het EK en was in 2019 WK-finalist.Na de Olympische Spelen in Tokio, deze zomer, wordt Wiegman bondscoach van Groot- Brittannië. Ze werd ook tweemaal uitverkozen tot beste trainer ter wereld in het vrouwenvoetbal.

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *