Over aardgas bestaat binnen de EU explosieve discussie




Over de verre toekomst is iedereen het wel eens: die is CO2-neutraal. Maar hoe de jaren tot 2050 eruit gaan zien, leidt in de Europese Unie tot steeds meer discussie. Één brandstof blijkt daarin explosief: aardgas. Deze woensdag presenteert de Europese Commissie haar langverwachte richtlijn voor duurzame investeringen. Door grote interne verdeeldheid is een besluit over de rol van gas op het laatste moment uitgesteld. Dat de houding tegenover aardgas binnen de EU nogal uiteenloopt, was duidelijk. Terwijl Nederland stappen onderneemt om huizen van het gas af te halen, breiden landen als Duitsland en Polen de rol ervan juist uit. Het levert soms verbazing of verontwaardiging op, maar voorlopig kan het relatief goed naast elkaar bestaan – EU-landen mogen grotendeels zelf bepalen welke strategie ze kiezen in de klimaattransitie. ‘Technologieneutraliteit’ heet dat in Brussels jargon. Omdat de uitstoot van gascentrales fors lager is dan die van kolencentrales, kunnen de gascentrales landen die nog altijd sterk leunen op steenkool helpen relatief snel hun uitstoot te verminderen. Vrijwel niemand in Europa betwist dat aardgas de komende jaren nog een rol heeft in de overgang naar een fossielvrije toekomst. Tijdens een conferentie van Eurogas, de Europese koepel van de gassector, was Eurocommissaris Frans Timmermans (Klimaat) onlangs helder: voor gas als fossiele brandstof ziet hij op de „langere termijn geen levensvatbare toekomst”. Tegelijk erkende hij dat op plekken waar schone energie nog niet op grote schaal beschikbaar is, „fossiel gas nog een rol kan spelen in de transitie van kolen naar emissievrije elektriciteit”. Geld speelt in debat grote rolHeikel wordt het vooral in de discussies over geld. Want voor investeringen die nu worden gedaan, is 2050 helemaal niet meer zo ver weg. Hoeveel Europees geld moet er nog naar een ten dode opgeschreven industrie? En hoe financier je de omschakeling, eerlijk, zonder dat in Europa een opeenhoping van zogeheten stranded assets in gas ontstaat? „Gas, zo vat een EU-ambtenaar het samen, „is een proxygevecht geworden voor alles wat met de transitie te maken heeft.”„Het is naar de voorgrond van de klimaatstrijd gedrongen”, zegt ook Felix Heilmann, gasonderzoeker bij klimaatdenktank E3G. „Uit alle inschattingen die de Commissie maakt, wordt steeds duidelijker hoe snel we ook fossiel gas moeten terugdringen om de doelen te halen. Bovendien: de strijd over kolen is gestreden. Dat duwt gas naar voren als het volgende gevecht.” Het blijkt ook uit de data: in 2020 heeft aardgas bruinkool al ingehaald als belangrijkste emissiebron in de Europese energiesector. Gas stond in december ook centraal tijdens een verhit debat tussen EU-regeringsleiders. Dat ging de hele nacht door, toen ze het tijdens een topontmoeting in Brussel eens wilden worden over een nieuw klimaatdoel voor 2030. Uiteindelijk lukte het landen als Polen, Tsjechië en Roemenië in de eindconclusies op te nemen dat lidstaten in aanloop naar 2030 zelf voor de „meest geschikte technologie” mogen kiezen „inclusief transitietechnologieën zoals gas”. Classificatie: ‘groene taxonomie’Naar die formulering wordt nu steeds verwezen bij vastleggen van regels voor Europese investeringen – privaat of publiek. Het meest venijnig verliep de afgelopen maanden de discussie over de zogeheten ‘groene taxonomie’: een nieuw, langverwacht classificatiesysteem waarmee Brussel vastlegt wat als een duurzame investering mag gelden. In aanloop daarnaar kwam een lobby vanuit Oost-Europa op gang om de regels voor investeringen in gascentrales die kolen vervangen flink te verruimen. Aanvankelijk kwamen alleen uitzonderlijk zuinige centrales in aanmerking, maar na het verzet werd de norm flink verruimd. De snelle groei van green finance zorgt ervoor dat steeds meer investeerders hun geld naar duurzame beleggingen willen sturen. Ook de Europese Investeringsbank, de gezamenlijke EU-bank die jaarlijks tientallen miljarden aan krediet verstrekt, gaat de nieuwe taxonomie als richtsnoer gebruiken. En dus vrezen landen dat uitsluiten van gas hun eigen transitiepad flink gaat bemoeilijken.

Lees ook: EU steggelt over wat wel of niet ‘duurzaam’ is

De Poolse christen-democraat Jerzy Buzek voerde onlangs tientallen Europarlementariërs aan die opriepen de rol van gas nóg verder te verruimen in de taxonomie. „Als stabiele en flexibele bron voor de productie van warmte en elektriciteit vereenvoudigt aardgas de geleidelijke afschaffing van fossiele brandstoffen (..) waardoor de uitstoot van broeikasgassen aanzienlijk wordt verminderd”, aldus de groep.Het is een sentiment waarvoor ook in Brussel sympathie is: je moet landen die goede wil tonen en hun best doen niet ontmoedigen door investeringen in gas volledig af te knijpen.„Natuurlijk is het de makkelijke manier om je kolencentrales gewoon te vervangen door gas”, zegt Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks). „Maar dan stuur je in de richting van een vergissing die ook Nederland heeft begaan, door tien jaar geleden nog nieuwe kolencentrales te openen.” Probleem bij coronaherstelfondsHij wijst erop dat er geen verbod op investeringen in gas komt, en dat die onder bepaalde strenge voorwaarden zelfs binnen de taxonomie kunnen vallen. „Maar als je nieuwe gascentrales zonder CO2-afvang groen gaat noemen, zoals in het laatste voorstel gebeurde, zit je straks met geweldig veel meer stranded assets.”Door de felle strijd zal de Commissie deze woensdag naar verwachting besluiten gas voorlopig buiten de taxonomie te houden en pas later dit jaar een oordeel vellen. Dat haalt de angel allerminst uit de discussie. Temeer omdat ‘Brussel’ de nieuwe richtlijnen in de toekomst ook zelf gaat gebruiken bij de besteding van Europese fondsen. En ook daar duikt gas steeds op als splijtzwam.Bijvoorbeeld bij het nieuwe coronaherstelfonds van 750 miljard euro. Voor alle bestedingen uit dat fonds moeten lidstaten een herstelplan indienen en geldt het principe van do no harm: ze mogen de klimaatambities niet schaden. Een nieuwe kolencentrale komt dus niet in aanmerking. Voor gas ligt het genuanceerder – investeringen daarin zijn niet uitgesloten, mits ze aantoonbaar bijdragen aan de klimaattransitie en onderdeel zijn van een „duidelijk en geloofwaardig plan voor decarbonisering”, aldus een EU-ambtenaar. „Het gasdebat is veel moeilijker dan dat over kolen, waarvan het duidelijk is dat we er snel vanaf moeten”, zegt Heilmann. „Maar tegelijk kun je wel degelijk zeggen: fossiel gas is niet duurzaam, dus nu nog sterk op gas gaan leunen, is heel onverstandig. Vooral omdat ook de analyses van de Commissie laten zien dat de rol van gas al snel, vóór 2030, flink moet worden teruggedrongen. Het kan een bijrol spelen, maar nooit de kern van je transitieplan zijn.”Twee weken terug publiceerde denktank Global Energy Monitor een studie die laat zien dat in Europa al voor 87 miljard euro aan plannen voor nieuwe gasinfrastructuur uitstaat. „Dat is vanuit het klimaat gezien heel slecht, maar economisch ook”, zegt onderzoeker Greig Aitken. „De afgelopen jaren ging er nog ontzettend veel Europees overheidsgeld naar nieuwe gasinfrastructuur. Het begint nu te veranderen, maar dat neemt de risico’s van de bestaande investeringen niet weg.” Onderdeel is ook de omstreden Nord Stream 2, die gasleiding die Russisch gas naar Duitsland moet gaan vervoeren en daarom vooral om geopolitieke redenen onder vuur ligt. Gasinfrastructuur voor waterstof?Wat de discussie verder compliceert, is het groeiende enthousiasme in Europa over waterstof als potentieel schone energiebron. Hoewel het aandeel van de gewenste uitstootvrije ‘groene’ waterstof nu nog miniem is, hopen overheden er in de toekomst wel op grote schaal gebruik van te maken. Dat zou investeringen in gasinfrastructuur, die eveneens gebruikt kan worden voor waterstof, rechtvaardigen. Ook Aitken valt het op dat waterstof steeds vaker opduikt in de verantwoording van pijpleidingen. En dat terwijl de analyse toont dat voor waterstof hooguit 10 tot 15 miljard van de bestaande investeringen nodig zal zijn. „Waterstof zal een rol krijgen”, zegt Heilmann. „Maar die zal altijd beperkt blijven.” Uit de voorlopige herstelplannen die lidstaten de afgelopen weken presenteerden, komt volgens hem geen optimistisch beeld naar voren. „Ze zijn vaak nog heel vaag, met veel onduidelijke ambities over waterstof erin. Dat vergroot de kans dat het stiekem toch gewoon gasinfrastructuur wordt. En daarin wordt in Europa al te veel geïnvesteerd.”

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 21 april 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *