Rechter zijn wordt steeds lastiger, als de wetgever niet wil luisteren




Hoe vaak komt het voor dat de rechtspraak, het OM, de advocatuur én de Vereniging van Nederlandse Gemeenten de politiek vragen alsjeblieft niet een bepaald wetsvoorstel aan te nemen. En als het toch zover dreigt te komen, hoe vaak schrijven de burgemeester van Amsterdam, de hoofdofficier en de politiechef op de valreep een smeekbede er van af te zien? Ik kwam eigenlijk maar één doorslaggevend voorbeeld tegen. Na zware kritiek van de rechtspraak trok minister Opstelten in 2011 een voorstel voor minimumstraffen bij recidive van zware misdrijven in. Kritische adviezen zijn er genoeg uitgebracht, in 2013, over de Wet Maatschappelijke Ondersteuning bijvoorbeeld, die na invoering dan ook een golf aan zaken over huishoudelijke hulp veroorzaakte. En recent nog een stevig ‘nee’ van de rechters tegen het taakstrafverbod. Deze week vroegen alle handhavers de senaat tegen een wet te stemmen die het ontruimen van kraakpanden zou moeten versnellen. Niet een of andere misnoegde belangenclub. Nee, de hele trias politica up in arms, met brieven, negatieve adviezen, scherp afwijzende getuigenis tijdens hoorzittingen – afgetopt met een brandbrief. Het mocht niet baten. Dinsdag was de senaat akkoord. Krap twee columns terug bepleitte ik hier nog het zo zelfbewust mogelijk terugkoppelen van praktijkervaringen door de rechter aan de wetgever. In de illusie dat als de rechter of de officier, korpschef, burgemeester en advocaat op de rem trappen, de Kamer gas terugneemt. Dat zijn immers de professionals uit het veld, met verstand van zaken. Welke sanctie staat er ook alweer op ‘niet luisteren naar de uitvoerders’ ? Gedenk de Toeslagenaffaire waarin de Kamer keiharde fraudejacht doordrukte tegen een staatssecretaris in, die nog piepte dat de „goeden er onder zouden lijden”. Toen dat daadwerkelijk gebeurde, in de overtreffende trap zelfs, klaagde het parlement dat de rechter niet tijdig ingreep. Waarna de hoogste bestuursrechter nu aan de Venetië-commissie van de Raad van Europa mag uitleggen waarom het zo lang zulke ‘knellende’ jurisprudentie produceerde. Misschien omdat de wetgever dat zo wilde?Het wordt zo wel steeds lastiger rechter te zijn. Of je wordt beschuldigd van ‘dikastocratie’; de wetgever verdringen met eigen opvattingen, over stikstof of klimaatopwarming. Of je bent te laat met het corrigeren van kennelijk fout functioneren; de toeslagenwetgeving. Of je moet nodig aan banden gelegd worden in die zeldzame gevallen waarin een taakstraf voor deze ene verdachte tóch beter is dan een vrijheidsstraf. En als je dan eens een wet identificeert als desastreus, zoals het kraakverbod, luisteren ze niet.

Lees ook: Krakers zijn een bedreigde diersoort

Wat kan een rechter als de wetgever niet voor rede vatbaar is? Weinig, het parool is toepassen – hooguit kan in de uitspraken uitgelegd worden waarom die onbevredigend zijn, of ‘knellend’. Het is wachten op externe controleurs: Europese rechters, wetenschap, media, ombudslieden of vasthoudende parlementariërs. Over de gevolgen van hun genegeerde adviezen, zou meer bekend moeten worden. Deze casus ligt alvast klaar. Als ik deze institutionele klokkenluiders mag geloven, verlopen vanaf nu ontruimingen na kraak veel langzamer. En zal de nieuwe wettelijke plicht om voortaan de rechter-commissaris via het strafrecht over spoedontruimingen te laten beslissen berechting van andere, mogelijk ernstiger misdrijven vertragen. Zoiets mag de wetgever gerapporteerd worden. „U hebt de officier de bevoegdheid ontnomen zelf spoedontruimingen te gelasten – dit is de prijs.” De nieuwe procedure „is omslachtiger, tijdrovender en schadelijker gebleken – door de extra belasting van de rechter-commissaris konden er minder roofovervallen, zedenmisdrijven en huiszoekingen worden gedaan”. Kortom, leg de genegeerde adviezen naast de opgedane ervaringen. Burgemeester Halsema rekende een werklastverzwaring van 231 procent bij politie, OM en rechtspraak voor het aantal samen te stellen dossiers in kraakzaken. Komt dat straks uit? De spoedtermijn van drie dagen voor de RC-ontruimingsbeslissing wordt zowel door rechters, officieren als advocaten als onhaalbaar beoordeeld – is dat ook zo? Frappez toujours, uitvoerders. Hou de wetgevers bij de les, met hun schrijftafelideetjes.

Nieuwsbrief
NRC Recht & Onrecht

Een gids door de rechtsstaat – de beste stukken over veiligheid, misdaad en mensenrechten

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 3 april 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 3 april 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *