Rutte was voor de Kamer niet geloofwaardig




De Tweede Kamer had om antwoorden gevraagd, maar kreeg die niet. De Kamer had vertrouwen willen krijgen, maar kreeg dat niet. En de Kamer had willen horen hoe het verder moet met de formatie, maar creëerde alleen maar meer verwarring. Toch stond demissionair premier en fractievoorzitter Mark Rutte (VVD) aan het einde van de avond nog overeind, de man over wie het debat ging. Later zou de Kamer stemmen over een motie van wantrouwen, ingediend door PVV-leider Geert Wilders, maar tot die tijd was Rutte erin geslaagd de hevigste aanvallen van een unaniem woedende Kamer van zich af te slaan. De Kamer stelde meteen de vertrouwensvraag: had Rutte echt niet geweten dat er in zijn gesprek met de ex-verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66) wel degelijk over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt was gesproken? Rutte had dat vorige week vrijdag glashard ontkend. Maar, zo bleek donderdagochtend, het was er wel degelijk over gegaan. Vorige week toonde Ollongren per ongeluk een notitie aan een fotograaf, waarin stond: „Positie Omtzigt, functie elders”. Omtzigt speelde een hoofdrol in het blootleggen van de Toeslagenaffaire, waar het kabinet-Rutte III om was afgetreden. De Kamer had alle gespreksverslagen van de fractievoorzitters opgevraagd. In het verslag van het gesprek met Rutte stond dat er over de positie van het CDA gepraat was. Letterlijk stond er: „Wellicht is er meer tijd nodig. Als Wopke meer stemmen heeft dan Omtzigt, gaat dat helpen. Je moet wat met Omtzigt: minister maken.” Een verweer uit het handboek-Rutte dat hem al vaak van pas was gekomenRuttes verweer was dat hij er „geen herinnering aan” had, en dat hij dus niet gelogen had. Het was een verweer uit het handboek-Rutte, dat hem al zo vaak van pas was gekomen, zoals bij de vragen over de Teevendeal, de dividendbelasting, of de burgerdoden bij Hawija. De Kamer hoonde zijn woorden dan ook weg. Ook Sigrid Kaag (D66) en Wopke Hoekstra (CDA) waren scherp in hun afwijzing. „Hier scheiden onze wegen”, zei Kaag. Hoekstra, die het opnam voor zijn fractiegenoot, „een 24 karaats Kamerlid”, had het over een „totale rotzooi”.

Lees ook: De andere Mark Rutte toonde zich

Rutte werkte zichzelf verder in de nesten toen hij op een vraag van Thierry Baudet antwoordde dat hij op donderdagochtend half 8 „via via” was getipt dat de Omtzigt-aantekening in het verslag van zijn gesprek stond. Rutte weigerde de bron te onthullen. De Kamer reageerde hier woedend op. Alle fractievoorzitters hebben evenveel rechten, waarom heeft Rutte er meer? De ophef hierover leidde niet alleen tot verder isolement van Rutte, maar ook tot procedureel geharrewar. Moest deze zaak nu ook nog worden uitgezocht? De Kamer wist het niet, maar liet de kwestie uiteindelijk lopen. In het vervolg van het debat toonde Rutte meer zelfvertrouwen. En de woorden van Hoekstra en Kaag werden minder fel, naarmate de avond vorderde. Kaag had het over „bezinning en reflectie” tijdens de Paasperiode. Gigantische schadeWat begon als een principieel debat – de Kamer trok een grens omdat over een collega is gesproken én omdat Rutte daar aantoonbaar onwaarheid over had gesproken – oogde steeds meer als een tactisch debat. Partijen wéten dat ook na dit debat verder geformeerd zal moeten worden. De schade aan de kabinetsformatie is al gigantisch. Partijen hebben woensdag maximale openheid geëist van de verkenners, maar hebben daarmee in veel gevallen ook hun eigen positie beschadigd. Een formatie zonder de VVD, de grootste partij, is getalsmatig vrijwel niet mogelijk. Ook toen Rutte zo alleen stond als donderdagavond, misschien wel het eenzaamste moment in zijn carrière als premier, had hij die troef nog op zak. Ruttes verdedigingslinie was niet geloofwaardig voor de Kamer. Zeker niet nadat ex-verkenner Kajsa Ollongren zich ook al niet bleek te herinneren of er over Omtzigt was gesproken. De opmerking over de ‘functie elders’ was door een ambtenaar van het ministerie op papier gezet, zei ze. De Kamer leek het nauwelijks te geloven. Sigrid Kaag stelde aan het begin van het debat, net als velen, de vertrouwensvraag. Rutte moest de Kamer ervan zien te overtuigen dat hij de waarheid sprak. Maar gaandeweg leek het debat steeds minder over die vraag te gaan. Uit niets bleek dat de Kamer zijn verhaal geloofde. Maar uit de veranderende houding van de fracties bleek dat Rutte psychologische twijfel had weten te zaaien. In het debat toonde Rutte zich de overlevingskunstenaar die hij vaak is. Hij wist een onhoudbare stelling te verdedigen. Maar de schade van het debat kan enorm zijn voor de formatie van een nieuw kabinet, en zijn positie.

Lees ook: Rutte verliest regie over formatie

Nieuwsbrief
NRC De Haagse Stemming

Volg de formatie op de voet en word zelf een Haagse ingewijde

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 2 april 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *