Sanctiestrijd EU en China ontbrand om lot Oeigoeren




De verhoudingen tussen de Europese Unie en China zijn een nieuwe, kille fase ingegaan. De EU heeft maandag vier Chinese functionarissen en een instelling op een sanctielijst gezet voor hun betrokkenheid bij wandaden tegen Oeigoeren, een minderheid in de provincie Xinjiang. China sloeg per ommegaande terug door Europese politici, onder wie D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma, onderzoeksinstellingen en 27 Europese ambassadeurs de toegang tot China te ontzeggen. De getroffen Chinezen mogen de EU niet in en er geen tegoeden aanhouden.De Europese maatregelen werden bekrachtigd door de ministers van Buitenlandse Zaken nadat vorige week al een diplomatiek akkoord was bereikt. Het Chinese antwoord kwam razendsnel en was vrij pittig. China trof maatregelen tegen Europarlementariërs, nationale parlementariërs, het comité voor de mensenrechten van het Europarlement, het Duitse in China gespecialiseerde Mercator Institute, een Deens onderzoeksinstituut en de Duitse onderzoeker Adrian Zenz, die al jaren aandacht vraagt voor de Oeigoeren. China strafte ook het zogeheten Politiek en Veiligheidscomité van de EU, waarin de lidstaten het EU-buitenlandbeleid bespreken. Nederland wordt daarin vertegenwoordigd door ambassadeur Delphine Pronk.Minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok noemde de Chinese sancties „onacceptabel” en ontbood de Chinese ambassadeur. Blok wees erop dat de EU-sancties mensen treffen van wie na onderzoek is gebleken dat ze zich schuldig hebben gemaakt aan de schending van mensenrechten en dat de getroffenen bij een Europese rechter in beroep kunnen gaan. De getroffen Europeanen zijn ambtenaren en politici die niets hebben misdaan en die ook niet in beroep kunnen gaan.De Europeanen worden gestraft, aldus China, omdat ze de Chinese soevereiniteit en belangen hebben geschaad door leugens en desinformatie te verspreiden. Sjoerdsma diende in de Tweede Kamer een motie in waarin de wandaden van de Chinese overheid in Xinjiang als genocide werden bestempeld. China keerde zich in felle bewoordingen tegen de EU. De EU „negeert feiten, haalt zwart en wit door elkaar, mengt zich op grove wijze in China’s interne aangelegenheden (…) en brengt ernstige schade toe aan de Chinees-Europese betrekkingen”, aldus de Chinese vertegenwoordiging bij de EU. China zei ook dat de EU niet verder het „verkeerde pad op moet gaan. Anders komt China met verdergaande, resolute stappen.”China krijgt met de Europese sancties twee tegenslagen binnen een week te verwerken. Eind vorige week bleek dat de Verenigde Staten onder president Biden niet bereid zijn om de Amerikaans-Chinese betrekkingen in kalmer vaarwater te brengen als China niet eerst op een aantal punten van koers wijzigt. Nu blijkt de EU bereid om voor het eerst sinds het neerslaan van de opstand op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989 sancties tegen China te treffen. De VS volgden maandagavond de EU door twee van de vier Chinezen ook op hun sanctielijst te zetten.Beijing moet nu op twee fronten strijd leveren en dat had het liever vermeden. Tot nu toe probeerde men de EU te verleiden om richting China op te schuiven en van de VS vandaan. Zo probeerde China de EU ervan te overtuigen dat het in het Europees belang is een middenpositie te kiezen tussen de VS en China en om niet mee te gaan met wat China ziet als een ideologisch gedreven hetze van de VS tegen China. Zo’n hetze zou niet passen in de Europese aard: net als China zou Europa het missionaire, religieuze fanatisme van de VS missen. Dat pakt nu anders uit: ook de EU blijkt bereid te zijn op principiële punten stelling te nemen en niet louter te kijken naar het belang van handel. Na de wederzijdse sancties rest niet veel van het vriendelijkere gezicht dat China Europa toonde, bijvoorbeeld door een aantal concessies te doen die een investeringsverdrag mogelijk maakten. De weg naar toenadering lijkt voorlopig even geblokkeerd. De EU zal niet op haar schreden terugkeren; China zal niet snel toegeven. Blok onderstreepte dat samenwerking wel wenselijk blijft: „We zullen altijd scherp zijn op mensenrechten en tegelijkertijd een uitgestrekte hand bieden, waar dat mogelijk is.”De Chinese functionarissen staan op een Europese sanctielijst die is opgesteld dankzij een nieuw juridisch instrument. Op de lijst staan ook functionarissen en instellingen uit Noord-Korea, Libië, Tsjetsjenië, Zuid-Soedan en Eritrea. Eerder werden al Russen op de lijst geplaatst. voor hun betrokkenheid bij het showproces tegen oppositiepoliticus Navalny.
Zhu Hailun Man achter kampen voor heropvoeding
Zhu Hailun geldt als de man die het systeem van heropvoedingskampen in Xinjiang handen en voeten gaf. Hij is een van de vier ambtenaren die worden getroffen door de EU-sancties. Hij werd eerder door de VS veroordeeld voor zijn aandeel in de vervolging van Oeigoerse minderheden. Zhu zou als de op één na machtigste man in de regio de praktische organisatie hebben bedacht van de interneringskampen. Daar zitten of zaten volgens de Verenigde Naties zeker een miljoen mensen gevangen.De beschuldiging van genocide, zoals onder meer de Amerikaanse regering en het Nederlandse parlement die tegen China hebben geuit, is vooral gebaseerd op de behandeling van Chinese minderheden in die kampen. Volgens de Chinese overheid is het doel van de kampen het bestrijden van terrorisme en het omscholen van de bevolking om die betere kansen te geven op werk. Volgens getuigen die in de kampen gezeten hebben, is er onder andere sprake van marteling en systematische verkrachting.
Productiecorps Paramilitaire staat binnen de staat
Het Productie- en Constructiecorps, kortweg het Corps, is een staat binnen een staat en staat ook op de EU-sanctielijst. Het is een unieke paramilitaire organisatie die onder meer geassocieerd wordt met de productie van katoen in Xinjiang. Daarbij zou gebruik worden gemaakt van Oeigoerse dwangarbeiders. Het Corps bestaat al sinds 1954, en werd opgericht voor de ontginning en exploitatie van land in Xinjiang. Ook was het betrokken bij de vestiging van Han-Chinezen in de oorspronkelijk vooral door Oeigoeren bewoonde regio. Naast de katoenproductie houdt het zich bezig met de productie van tomatenpuree. Het Corps staat aan de leiding van een aantal middelgrote steden in Xinjiang en heeft eigen bedrijven en nederzettingen. Het Corps valt in de praktijk niet onder het bestuur van de regio, maar direct onder het gezag van Beijing. Het Corps zou een aandeel hebben in het beheer van de kampen en in het implementeren van uitgebreide veiligheidssystemen in Xinjiang.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

nrc.next
van 23 maart 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *