Sinds Trumps vertrek heeft de handelspolitiek nog niet veel vooruitgang geboekt




Het gaat beter met de wereldeconomie. Dat was de boodschap die het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) deze week bracht. De mondiale economische groei over dit jaar is omhoog bijgesteld naar 6 procent. En dat is vooral te danken aan de Verenigde Staten, die momenteel zwaar inzetten op economisch herstel. Of is dit optimisme misplaatst, en zit de wereld op dit moment in een K-vormige recessie? Dat stelde het World Economic Forum eind vorig jaar. In zo’n recessie vindt het herstel plaats voor slechts een deel van de betrokkenen – het naar boven wijzende pootje van de letter K – terwijl het andere, grotere deel juist dieper in de problemen komt. Binnen sommige landen speelt dit al, onder meer door werkloosheid of kansenongelijkheid. Maar mondiaal dreigt de K dus ook.De kans op zo’n recessie is dit jaar, en in de periode daarna, zelfs levensgroot. Terwijl de vaccins, met horten en stoten, de westerse bevolking bereiken, is vaccinatie voor veel andere wereldburgers nog ver weg. Komende zomer kan het Westen rekenen op een voorzichtige vorm van groepsimmuniteit. Maar voor armere landen en opkomende landen kan dat nog tot 2023 duren, of misschien langer. Economisch beleid is daarom voorlopig vooral een vorm van vaccinbeleid, zei IMF-directeur Kristalina Georgieva donderdag.De vraag was deze week dan ook of er een ontluikende vorm van diepere internationale samenwerking zou ontstaan. En daarover was goed nieuws te melden, op verschillende fronten. Belastingharmonisatie voor rijkenMaandag kwam de Amerikaanse minister van Financiën (en oud-voorzitter van de centrale bank) Janet Yellen met een voorstel om wereldwijd een minimumwinstbelasting voor internationale bedrijven overeen te komen. Dat moet het ‘shoppen’ op het vlak van belastingtarieven door multinationals in landen die fiscale voordelen bieden tegengaan, en ook de race naar de fiscale bodem keren tussen landen die hier jarenlang het gevolg van is geweest. Woensdag deden de Amerikanen al ongevraagd de concessie dat belasting in dat geval ook moet worden geheven in het land waar de winst is gemaakt – en dus niet in het belastingparadijs waar een bedrijf zijn winst nu handig laat neerslaan. Dit zou vooral de Europese landen, waar de onbelaste winsten van Amerikaanse techbedrijven een doorn in het oog zijn, over de streep kunnen trekken.Het kan nog heel lang duren voor het zo ver is, maar de voorstellen zijn een begin. De VS zijn gemotiveerd: het enorme investeringsplan van meer dan 2.000 miljard dollar dat president Biden door het Congres moet krijgen, is voor financiering afhankelijk van een verhoging van de winstbelasting in de VS. Langere schuldpauze arme landenHernieuwde samenwerking was er ook met betrekking tot de neergaande poot van de K. Woensdag kwamen de twintig belangrijkste landen in de wereldeconomie, de G20, overeen om arme landen langer schuldverlichting te geven. Vorig jaar, na het begin van de pandemie, was al toegezegd de rente en aflossingen van bilaterale schulden uit te stellen tot december 2020. Dat is vervolgens verlengd tot eind juni van dit jaar, en woensdag zelfs tot eind december.Die schuldverlichting is nodig. Allereerst omdat de kosten van de coronacrisis hoog zijn. De armste landen hebben volgens het IMF samen 250 miljard dollar nodig om hun economie weer op de rails te krijgen. Maar eerst hebben ze ook nog 200 miljard nodig om verspreiding en gevolgen van de ziekte effectief tegen te gaan. Het is de vraag of deze geste voldoende is. Het gaat immers om uitstel, niet om kwijtschelding. Er zijn bovendien aanwijzingen dat China, een steeds belangrijker financier van arme en opkomende landen, schuldcontracten afdwingt waarin het voorrang krijgt boven andere crediteuren. Volgens de Financial Times staat er vaak ook een clausule in de afwikkeling van een probleemschuld die niet gaat via de Club van Parijs, van oudsher het forum waarin crediteurenlanden samen een oplossing vinden voor staten die een schuldprobleem hebben.

Lees ook: Schulden en begrotingstekorten exploderen wereldwijd

De schuldproblematiek is hoogst actueel. Een voorspoedig economisch herstel van de Verenigde Staten is weliswaar goed voor de hele wereldeconomie, maar heeft ook risico’s. Mocht de inflatie in de VS oplopen, dan zullen de rentes op dollars ook omhoog gaan. Niet alleen binnen de VS maar ook daarbuiten. Veel arme en opkomende landen gaan schulden in dollars aan, om bijvoorbeeld import te kunnen financieren. Bij een te felle rentestijging raken ze meteen in de problemen: het vertrouwen vervliegt, de koers van de eigen munt daalt en de dollarschuld wordt nóg moeilijker om af te lossen. Voorzitter Jerome Powell van het Federal Reserve System impliceerde overigens donderdag dat het zo ver niet hoeft te komen. Een inflatiepiek in de VS, zei hij, wordt beschouwd als tijdelijk. Maar de financiële markt zelf kan de rentes voor de langere termijn ook los van de Fed omhoog stuwen. Zeker als de centrale bank aangeeft toch wat gas terug te nemen bij het extreem losse monetaire beleid van dit moment.

Lees ook: Na het virus dreigt nu het inflatiespook

Meer reserves voor iedereenZo’n schuldspiraal in de rest van de wereld kan dus beter worden voorkomen. En ook hier was er deze week een lichtpuntje. Het International Monetary and Financial Committee (IMFC), de vergadering waarin alle lidstaten van het IMF vertegenwoordigd zijn, gaf haar fiat aan een uitbreiding van de reserves die landen bij het IMF hebben, met omgerekend 650 miljard dollar. Ook hier gingen de VS, die een blokkerende minderheid hebben voor belangrijke besluiten bij het IMF, mee akkoord. Elk land krijgt een deel van die extra 650 miljard, naar rato. IMF-directeur Georgieva zei dat er ook een mechanisme komt waardoor rijke landen die extra reserves, die in wezen een onderpand zijn om tegen te mogen lenen, kunnen overdragen aan andere landen. Als ze dat niet zouden doen, dan schiet er voor de armste landen maar 21 miljard over, terwijl rijke landen extra reserves krijgen die ze helemaal niet nodig hebben.Handel zit nog vastZo zijn er alles bij elkaar toch hoopvolle tekenen in de wereldeconomie, nadat de samenwerking vier jaar te lijden heeft gehad onder het presidentschap van Donald Trump. Al wees de president van Wereldhandelsorganisatie WTO, de Nigeriaanse Ngozi Okonjo-Iweala, er wel op dat de Amerikaanse obstructie van de WTO bij het beslechten van handelsgeschillen nog steeds niet is opgeheven. Sinds Trumps vertrek uit het Witte Huis heeft de handelspolitiek nog niet veel vooruitgang geboekt.Grote test voor IMF wordt het stemrecht van China en VS Dat heeft wellicht ook te maken met de opkomst van die andere grootmacht: China. De grootste test voor de internationale samenwerking moet nog komen. Het IMF wijzigt van tijd tot tijd de verhoudingen tussen zijn aandeelhouderschap en het stemrecht dat die landen daaraan ontlenen. Zo’n quota review is altijd een hele strijd: landen die opkomen moeten meer zeggenschap krijgen, al was het maar om de legitimiteit van het IMF te waarborgen. Het Fonds moet wel representatief blijven voor de wereldeconomie als geheel. Dat betekent dat de andere landen, met name die in Europa en ook de VS, macht moeten prijsgeven. Eind 2023 moet er een voorstel liggen voor de zestiende quota review sinds de oprichting van het IMF in 1944. Maar de vraag is hier: is China nog wel een land dat zich aan alle basisregels van de internationale economie houdt, en vanzelfsprekend een grotere stem verdient? Het denken daarover is aan het veranderen. Tegen de tijd dat hierover moet worden besloten, zijn er al Amerikaanse Congresverkiezingen die een behoorlijke tegenmacht tegen Biden kunnen opleveren. En makkelijk ging een quota review toch al nooit in Washington. Deze week mag dan nieuwe hoop voor internationale economische samenwerking hebben opgeleverd, de komende machtsstrijd binnen het IMF zal de wereldeconomie de komende jaren beheersen.

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 10 april 2021

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 10 april 2021

Written by 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *